ΚΡΗΤΗ
Μ. Βασιλάκης στο Cretalive: "Η πολιτισμική αξία του Ηρώου είναι τρισυπόστατη!"
Μια αναδρομή στην ιστορία του μνημείου που θεωρείται αρχιτεκτονικό τεκμήριο του μεσοπολέμου - Οι "περιπέτειες", η "περίεργη" απόφαση του ΚΑΣ και το παλλαϊκό αίτημα για τη διάσωσή του - Η σύνδεση του "Ηρώου" με τις εκδηλώσεις της "Εκατονταετηρίδας του 1930" - Πώς έζησε το Ηράκλειο εκείνης της εποχής τον μεγαλειώδη εορτασμό
Ανοιχτό εδώ και δεκαετίες παραμένει το ζήτημα του “Ηρώου” στο κέντρο του Ηρακλείου. Ένα αρχιτεκτονικό τεκμήριο, ένα μνημείο με ιστορική/συμβολική σημασία που σήμερα βρίσκεται - εγκαταλελειμμένο - μέσα σε ιδιωτικό χώρο παραμένοντας αναξιοποίητο, έρμαιο της φθοράς του χρόνου. Η ιστορία του “Ηρώου” πέρα από το υπόβαθρο του παρελθόντος, εκτείνεται σε διάφορα “επεισόδια”, όπως ζητήματα ιδιοκτησιακών καθεστώτων, δικαστικές αποφάσεις, πολεοδομικές μελέτες, αποφάσεις Δημοτικού Συμβουλίου, διεκδικήσεις σε υπουργεία, πορίσματα και εκθέσεις αρμοδίων υπηρεσιών, παλλαϊκά αιτήματα διάσωσης και αξιοποίησης, και φυσικά συζητήσεις και αντιπαραθέσεις στη δημόσια σφαίρα.
Τα γεγονότα του Σαββάτου 10 Ιανουαρίου 2026 και η επεισοδιακή έκβαση της εκεί προγραμματισμένης ξενάγησης παρουσία και δημοτικών παραγόντων που κατέληξε στη Διεύθυνση Αστυνομίας Ηρακλείου, επανέφεραν τη συζήτηση στο μέλλον του “Ηρώου”.
Eπεισόδιο για το Ηρώο: Τι λέει στο Cretalive η αντιδήμαρχος Εθελοντισμού
Τελικά, πρέπει ή δεν πρέπει να διασωθεί; Πρέπει να επανεκκινηθούν οι διαδικασίες ώστε το οικοδόμημα να χαρακτηριστεί διατηρητέο; Μετά και τις πρόσφατες εξελίξεις, όπως είχε γράψει το Cretalive, υπήρξε και η πεφρασμένη εκτίμηση του δημάρχου Ηρακλείου Αλέξη Καλοκαιρινού, στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου στις 12/1/2026. Ο κ. Καλοκαιρινός με αφορμή το “Ηρώον” αναφέρθηκε στο σχέδιο της δημοτικής αρχής για την ανάπλαση ενός εκ των κεντρικότερων και ιστορικότερων σημείων της πόλης. Μάλιστα, διατύπωσε με σαφήνεια τη βούληση να ανακηρυχθεί το μνημείο διατηρητέο και να αποτραπεί κάθε ενδεχόμενη προσπάθεια κατεδάφισης.
Ηράκλειο: Το Ηρώο και το σχέδιο ενοποίησης του πάρκου Γεωργιάδη με την πλατεία Ελευθερίας
Συνοψίζοντας τους στόχους της Λότζια, ο δήμαρχος Ηρακλείου διευκρίνισε ότι επί του παρόντος διερευνάται ο τρόπος με τον οποίο το επίμαχο οικόπεδο δύναται να αποδοθεί σε κοινή χρήση, ώστε μεταγενέστερα να ανοίξει ο δρόμος για την περίφημη “ενοποίηση του πάρκου Γεωργιάδη με την πλατεία Ελευθερίας” και να αξιοποιηθεί η πολεοδομική μελέτη Πανταζή, μέσω του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου.
Μ. Βασιλάκης: “Η τρισυπόστατη πολιτισμική αξία του Ηρώου”
Το Cretalive απευθύνθηκε στον πρώην αντιδήμαρχο κ. Μανώλη Βασιλάκη, ο οποίος στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της 30ης Απριλίου 2012, επί δημαρχίας Γιάννη Κουράκη, και όντας ο ίδιος αντιδήμαρχος Πολεοδομίας είχε εισηγηθεί στο σώμα την κήρυξη του “Ηρώου” ως διατηρητέου μνημείου, με ομόφωνη μάλιστα απόφαση.
Ζητώντας την άποψή του για το ζήτημα ο κ. Βασιλάκης έκανε λόγο για “ένα διαχρονικά, παλλαϊκό αίτημα”, υπερτονίζοντας την τρισυπόστατη πολιτισμική αξία του αρχιτεκτονικού αυτού τεκμηρίου από τον Χάνδακα του Μεσοπολέμου. “Η διάσωση του μνημείου αυτού” επισήμανε χαρακτηριστικά “έχει ιστορική, αρχιτεκτονική και πολεοδομική αξία”. Εξάλλου, η τελευταία αυτή διάσταση έχει προεκτάσεις και στη σύγχρονη εποχή. Επιχειρηματολογώντας ο κ. Βασιλάκης εξήγησε ότι ιστορικά το “Ηρώο” συνδέεται με τα γεγονότα της “Εκατονταετηρίδας 1930”, των διήμερων δηλαδή εκδηλώσεων στις 5 και 6 Οκτωβρίου 1930, με τις οποίες εορτάστηκαν τα 100 χρόνια από τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους. “Η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου” εξηγεί ο πρώην αντιδήμαρχος “είχε δώσει εντολή να κατασκευαστεί ένα κτίριο στο Ηράκλειο για τους εορταστικούς σκοπούς της Εκατονταετηρίδας. Έτσι, ανεγέρθηκε το Ηρώον. Οι εορτασμοί ήταν μεγαλειώδεις στους οποίους, φανταστείτε, συμμετείχαν επιζώντες των Κρητικών Επαναστάσεων και αποτελούσαν την τιμητική φρουρά. Στο Ηράκλειο είχε έρθει το πλοίο “Έλλη”, εκπρόσωποι της κυβέρνησης και πλήθος κόσμου. Σκοπός ήταν στο κτίριο αυτό να εγκατασταθεί το πρώτο μουσείο των κρητικών επαναστάσεων. Στα πρώτα του εκθέματα περιλαμβάνονταν όπλα και λάβαρα των επαναστάσεων, τα οποία, δυστυχώς, λεηλατήθηκαν την περίοδο της γερμανικής κατοχής”.
Όσον αφορά στην αρχιτεκτονική του αξία, υπογραμμίζει ακόμη ο κ. Βασιλάκης “πρόκειται για μελέτη του Δημητρίου Κυριακού, του σημαντικότερου αρχιτέκτονα των αρχών του 20ου αιώνα στο Ηράκλειο”. Ωστόσο, η σημαντικότερη πτυχή της αρχιτεκτονικής διάστασης του μνημείου και αυτό που του προσδίδει ιδιαίτερη πολιτισμική αξία είναι πως “πρόκειται για ένα από τα ελάχιστα διασωθέντα κτίρια του λεγόμενου μινωικού ρυθμού”.
Πολεοδομικά, διευκρινίζει ο κ. Βασιλάκης, το “Ηρώο” συνδέεται αναπόφευκτα με τον σχεδιασμό της ενοποίησης του πάρκου Γεωργιάδη με την Πλατεία Ελευθερίας. “Εάν” ανέφερε “ο δήμος Ηρακλείου είχε αποκτήσει το ακίνητο, κάτι που αποτελούσε παλλαϊκό αίτημα, θα είχαμε συνδέσει το πάρκο Γεωργιάδη με την πλατεία Ελευθερίας. Με την τροποποίηση του σχεδίου πόλεως του 1970, η περιοχή απέναντι από το άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε χαρακτηριστεί χώρος ανέγερσης διοικητηρίου. Αυτό σημαίνει ότι ο χαρακτήρας του χώρου είναι κοινωφελής και δεν μιλάμε πια για οικοδομικό τετράγωνο. Στη μελέτη Πανταζή για την παλιά πόλη, η ευρύτερη περιοχή είναι χώρος πρασίνου με μια κόκκινη γραμμή γύρω από το Ηρώο. Εάν λοιπόν το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο επιχειρήσει να επιλύσει τα διάφορα πολεοδομικά προβλήματα, τότε θα μπορέσει να εφαρμοστεί η μελέτη Πανταζή, και να ενοποιηθεί το πάρκο Γεωργιάδη με την πλατεία Ελευθερίας. Συνεπώς, η ιδιοκτησία θα πρέπει να απαλλοτριωθεί”.
Τι απαντά, όμως, ο πρώην αντιδήμαρχος σε εκείνους που ισχυρίζονται ότι το “Ηρώο” είναι αντιαισθητικό οικοδόμημα; “Στη βάση αυτή” σημειώνει ο κ. Βασιλάκης “η αισθητική αξία είναι υποκειμενική. Μπορεί, πράγματι, σε κάποιους να μην αρέσουν τα κτίρια του μινωικού ρυθμού. Όσοι το βρίσκουν αντιαισθητικό, δεν αναγνωρίζουν ή δεν κατανοούν την αρχιτεκτονική του αξία. Κανείς, ωστόσο, δεν μπορεί να αμφισβητήσει την ιστορική του αξία ανεξάρτητα από το εάν το μνημείο είναι του γούστου του ή όχι”.
Η εισήγηση του 2012
Ακολουθώντας τη διαδρομή της “υπόθεσης Ηρώον” ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτούν τα πρακτικά της συνεδρίασης του Δημοτικού Συμβουλίου της 30ης Απριλίου 2012. Στην τότε εισήγησή του ο Μανώλης Βασιλάκης, ως αντιδήμαρχος Πολεοδομίας, είχε προβεί σε μια εκτενή αναδρομή τόσο της ιστορίας του μνημείου, όσο και των προσκομμάτων που είχαν παρουσιαστεί στη σύγχρονη εποχή, με κυρίαρχο γεγονός την εν πολλοίς αδικαιολόγητη απόφαση του - ιδιαίτερα ευαίσθητου για άλλα ζητήματα - Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ) το οποίο στη συνεδρίασή του της 28/3/2006 δεν ενέκρινε την ομόφωνη γνωμοδότηση του τοπικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου του 2004 και έτσι το “Ηρώον” δεν κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο.
Όπως, όμως, θυμάται ο κ. Βασιλάκης το Ηράκλειο επιθυμούσε τη διάσωση του μνημείου. Εξάλλου, στις περιόδους των διεκδικήσεων είχε συσταθεί και επιτροπή διεκδίκησης, μια ευρύτατη αντιπροσωπεία υπό τον Νίκο Ματζαπετάκη, που είχε σειρά επαφών στο Υπουργείο Πολιτισμού.
Ας δούμε, μέσα από τα πρακτικά της συνεδρίασης εκείνης του 2012, τις προ 20ετίας “περιπέτειες” του Ηρώου. Ανέφερε πιο συγκεκριμένα τότε ο κ. Βασιλάκης απευθυνόμενος στα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου τα εξής:
«…… Απ’ όσα αναφέρθηκαν παραπάνω, που στηρίζονται κυρίως σε άρθρο του αρχαιολόγου κ. Γιώργου Τζωράκη στο 24ο τεύχος του περιοδικού Παλίμψηστον, που εκδίδει η Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη, προκύπτει ότι το Ηρώον έχει σημαντική ιστορική και αρχιτεκτονική αξία. Και βέβαια, λόγω της θέσης του στο κέντρο της πόλης και πολεοδομική σημασία. Είναι επομένως απορίας άξιον το γεγονός ότι το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο στη συνεδρίασή του της 28.03.2006 δεν συμφώνησε στην κήρυξή του ως διατηρητέου μνημείου παρά την αντίθετη ομόφωνη γνωμοδότηση του τοπικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου από το 2004.
Ακολούθησε η αίτηση έκδοσης άδειας κατεδάφισης από τους φερόμενους ιδιοκτήτες του ακινήτου, επί του οποίου έχει ανεγερθεί το Ηρώoν. Η πολεοδομία του Δήμου Ηρακλείου δεν εξέδωσε τη σχετική άδεια με αποτέλεσμα η προϊσταμένη του τμήματος αδειών κ. Μαίρη Φραγκιουδάκη, ο τότε Διευθυντής κ. Νίκος Μιχελάκης και η αρμόδια υπάλληλος κ. Γεωργία Σελίδη να μηνυθούν από τους φερόμενους ιδιοκτήτες και εν συνεχεία να αθωωθούν.
Στις 06.05.2011 η Γενική Γραμματέας του ΥΠΠΟΤ κ. Λίνα Μενδώνη επισκέφτηκε την πόλη μας και μετά από αυτοψία στο κτήριο ζήτησε να συνταχθεί νέος φάκελος, προκειμένου να εισαχθεί η πρόταση κήρυξης και πάλι προς συζήτηση στο Κ.Α.Σ.
Πράγματι συντάχθηκε νέος, πληρέστερος φάκελος, από την αρμόδια Εφορεία και, ενώ αναμενόταν η εισαγωγή προς συζήτηση στο ΚΑΣ, έφτασε στη Δ/νση Πολεοδομίας έγγραφο της 30.03.2012 του ΥΠΠΟΤ, υπογεγραμμένο από τον υφυπουργό κ. Αλεβιζάτο, σύμφωνα με το οποίο δεν υπήρχαν νεότερα στοιχεία, που να δικαιολογούν την εκ νέου συζήτηση του θέματος.
Μετά τη λήψη του εγγράφου οι φερόμενοι ιδιοκτήτες ζήτησαν στις 11.04.2012 με εξώδικο έγγραφό τους την έκδοση της άδειας κατεδάφισης εντός τριών ημερών ενώ ο διευθυντής ζήτησε στις 11.04.2012 από μεν τους φερόμενους ιδιοκτήτες να συμπληρώσουν το φάκελο με στοιχεία που τους είχαν ζητηθεί με φύλλο ελέγχου και από την προϊσταμένη του τμήματος αδειών να εκδώσει την άδεια εφόσον αυτά προσκομισθούν.
Μετά από σχετικό ερώτημα της Δ/νσης Πολεοδομίας, η 13η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων ζήτησε από τη Δ/νση Πολεοδομίας στις 18.04.2012 αντίγραφο του φακέλου, για να γνωματεύσει σχετικά με την έκδοση της άδειας, δεδομένου ότι το κτήριο βρίσκεται εντός τειχών, δηλαδή εντός κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου. Ο φάκελος στάλθηκε στις 24. 04.2012
Αν η 13η ΕΒΑ εγκρίνει την κατεδάφιση, τότε η Δ/νση Πολεοδομίας θα είναι υποχρεωμένη να εκδώσει τη σχετική άδεια.
Κύριε Πρόεδρε,
Μια απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Ηρακλείου υπέρ της κήρυξης του Ηρώου ως διατηρητέου μνημείου εκτιμάται ότι θα βοηθήσει στην αναθεώρηση της απόφασης περί μη επανεισαγωγής του θέματος της κήρυξης προς συζήτηση στο ΚΑΣ. Γι’ αυτό καλείται το Σώμα, εκτιμώντας όσα αναφέρθηκαν παραπάνω για την ιστορική, αρχιτεκτονική και πολεοδομική σημασία του Ηρώου, να ζητήσει την κήρυξή του από το ΚΑΣ ως διατηρητέου μνημείου.
Άλλωστε σύμφωνα με την απόφαση με αρ. πρωτ. 97/06.08.2009 της Ειδικής Επιτροπής του άρθρου 152 του Ν.3463/2006, στην οποία προσέφυγε μέρος των ιδιοκτητών προσβάλλοντας την επιστροφή του φακέλου αίτησης άδειας κατεδάφισης, ο Δήμος καλείται να τοποθετηθεί για την κατεδάφιση ή μη του συγκεκριμένου κτηρίου, προκειμένου να υλοποιηθεί ο σκοπός για τον οποίο προορίζεται αυτό το ακίνητο (κοινωφελής χώρος ανέγερσης Διοικητηρίου).
Σημειώνεται ότι το Δημοτικό Συμβούλιο ουσιαστικά έχει αποφανθεί υπέρ της διατήρησης του κτηρίου, εγκρίνοντας την πρόταση Πανταζή που θέτει κόκκινη γραμμή στο περιτύπωμα του κτηρίου και χαρακτηρίζει κοινόχρηστο τον υπόλοιπο χώρο».
Πίσω στα 1930
Στην ίδια εισήγηση προς το Δημοτικό Συμβούλιο, υπήρξε μια πληρέστατη αναδρομή στην ιστορία του μνημείου. Ο τότε αντιδήμαρχος Πολεοδομίας είχε επισημάνει τα εξής:
«Το Ηρώον, το εγκαταλειμμένο σήμερα κτήριο με χαρακτηριστικά της μινωικής αρχιτεκτονικής, που βρίσκεται στον ιδιωτικό χώρο στάθμευσης απέναντι από το άγαλμα του Ελευθερίου Βενιζέλου, χτίστηκε το 1930. Με εγκύκλιό της η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου είχε υποδείξει την κατασκευή «έργων αναμνηστικών αξίων λόγου» στο πλαίσιο του εορτασμού της συμπλήρωσης 100 χρόνων από την απελευθέρωση της χώρας μας και τη σύσταση του Ελληνικού κράτους.
Ο τότε Νομάρχης Εμμανουήλ Λυδάκης συγκρότησε ειδική επιτροπή για τον εορτασμό, η οποία μεταξύ άλλων αποφάσισε την ανέγερση «Ηρώου υπέρ των Κρητών Αγωνιστών επί τη βάσει Κνωσιακού ιερού».
Η μελέτη ανατέθηκε στον Δημήτριο Κυριακό, αρχιτέκτονα και αρχιμηχανικό του Δήμου Ηρακλείου. Ο Δημήτριος Κυριακός (1881 – 1971) είναι ίσως ο σημαντικότερος από τους αρχιτέκτονες που έδρασαν στην πόλη μας μέσα στον 20ό αιώνα. Έργα του είναι νεοκλασικά κτήρια στην οδό Μαρτύρων 25ης Αυγούστου και σε άλλες οδούς της πόλης. Δική του ιδέα ήταν η τριχοτόμηση των άλλοτε τουρκικών στρατώνων στη Λεωφόρο Δικαιοσύνης, που στεγάζουν σήμερα τη Περιφέρεια και τα Δικαστήρια. Μαζί με τον Κίμωνα Λάσκαρι σχεδίασαν τις προσφυγικές πολυκατοικίες στη λεωφόρο Αλεξάνδρας.
Ο Κυριακός παρουσίασε στην Επιτροπή τα σχέδια στις 27 Μαρτίου του 1930, που εγκρίθηκαν ομόφωνα. Το πετρόκτιστο κτίσμα διαστάσεων 12,00 Χ 9,30 μ. και εμβαδού 112 τ.μ. ακολουθεί τον τύπο του Μινωικού Μεγάρου. Ήταν αλώστε η εποχή που ολοκληρώνονταν οι ανασκαφές και οι αναστηλώσεις του Έβανς στην Κνωσό.
Παρά το γεγονός ότι η χώρα μαστιζόταν από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, η δαπάνη για την ανέγερση του Ηρώου φαίνεται να καλύφθηκε εξ ολοκλήρου από έρανο μεταξύ των Ηρακλειωτών.
Στις 5 Οκτωβρίου του 1930 άρχισε ο διήμερος εορτασμός, στο πλαίσιο του οποίου έγιναν τα αποκαλυπτήρια του Ηρώου. Ο εορτασμός ήταν επίσημος και παλλαϊκός. Η κυβέρνηση εκπροσωπήθηκε από τον Υπουργό Στρατιωτικών Θεμιστοκλή Σοφούλη και τον Πρόεδρο της Κεντρικής Επιτροπής Εορτασμού Ιωάννη Δαμβέργη ενώ έστειλε ένα τμήμα Ευζώνων και το αντιτορπιλικό Έλλη. Συμμετείχαν εκπρόσωποι ξένων κρατών, δημοσιογράφοι από την Αθήνα, χιλιάδες κάτοικοι απ’ όλον τον Νομό, ήρθαν ακόμα και Χανιώτες, παρά το γεγονός ότι χρειάζονταν τότε 5 ώρες για να φτάσει κανείς με το αυτοκίνητο από τα Χανιά. Οι σημαντικότεροι εν ζωή αγωνιστές των κρητικών επαναστάσεων του 19ου αιώνα αποτέλεσαν την τιμητική φρουρά του νέου μνημείου.
Ο Κυριακός οραματίστηκε ότι το Ηρώον θα ήταν μόνο η είσοδος ενός Μουσείου, όπου θα ήταν εκτεθειμένα οι εικόνες, τα όπλα και εν γένει τα αντικείμενα των Κρητών Αγωνιστών. Το κτήριο αυτό δεν χτίστηκε ποτέ. Όμως το ίδιο το Ηρώον λειτούργησε ως το πρώτο Ιστορικό Μουσείο της πόλης, όπου είχαν εκτεθεί οι σημαίες, τα λάβαρα, τα όπλα αλλά και τα κρανία των οπλαρχηγών των κρητικών επαναστάσεων μέχρι την εισβολή των Γερμανών, οπότε το κτήριο λεηλατήθηκε».
“Αι προχθεσιναί εορταί θα μείνουν αλησμόνητοι διά τους Ηρακλειώτας…”
Πως βίωσε το Μεγάλο Κάστρο εκείνους τους διήμερους εορτασμούς της Εκατονταετηρίδας, στο πλαίσιο των οποίων εγκαινιάστηκε το “Ηρώον”. Ανατρέχουμε, μέσα από το πολύτιμο ηλεκτρονικό αρχείο εφημερίδων στον ιστότοπο της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, στο δημοσίευμα της εφημερίδας “Ανόρθωσις” με ημερομηνία Τετάρτη, 8 Οκτωβρίου 1930.
Σ.σ. για κάθε ενδιαφερόμενο η προσπέλαση στο πολύτιμο ψηφιακό αρχείο εφημερίδων της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης, μέσω του ακόλουθου συνδέσμου:
https://vikelaia-epapers.heraklion.gr/newspaper-article/61605/#697489a36f5dd-1
Για την ακρίβεια, σχεδόν το σύνολο της τετρασέλιδης έκτασης του φύλλου καταλαμβάνει ρεπορτάζ, σχόλια και επισημάνσεις στον απόηχο του διήμερου λαμπρού εορτασμού. Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο πρόλογος του κυρίως, πρωτοσέλιδου άρθρου, όπου ο συντάκτης αναλύει τους λόγους για τους οποίους ο εορτασμός της Εκατονταετηρίδας ήταν τόσο σημαντικός για την πόλη του Ηρακλείου. Δείτε τον:
Το κλίμα ήταν ιδιαίτερα πανηγυρικό για το Μεγάλο Κάστρο. Αξίζει να σημειωθεί πως η εθιμοτυπία των εκδηλώσεων δεν διέφερε και πολύ από τους σημερινούς τύπους που ακολουθούνται φερ' ειπείν στις εθνικές εορτές. Το αναλυτικό ρεπορτάζ της εφημερίδας "Ανόρθωσις" περιέγραφε την πρώτη ημέρα του εορτασμού, κάπως έτσι:
Την πρώτη ημέρα του εορτασμού, στις 5 Οκτωβρίου 1930, από πολύ νωρίς το πρωί ένα συνεχώς αυξανόμενο πλήθος κόσμου συνέρρεε στο κέντρο της πόλης καθώς οι εκδηλώσεις θα ξεκινούσαν με επίσημη δοξολογία στη Μητρόπολη. Οι δρόμοι ήταν “μυρτοστόλιστοι” ενώ το στίγμα της ημέρας έδιναν οι βολές από τα “παλαιά πυροβόλα”. Στις 8:30 π.μ. κατέπλευσε το αντιτορπιλλικό “Έλλη” μεταφέροντας στο Ηράκλειο την κυβερνητική αντιπροσωπεία και τους άλλους επισήμους από την Αθήνα με επικεφαλής τον υπουργό Στρατιωτικών Θεμιστοκλή Σοφούλη. Οι τοπικοί φορείς επιβιβάστηκαν στο πολεμικό πλοίο όπου καλωσόρισαν τους επισήμους, τους οποίους συνόδευαν και δημοσιογράφοι, μεταξύ των οποίων και μία γυναίκα, που μνημονεύεται ονομαστικά στο δημοσίευμα της τοπικής εφημερίδας. Στις 09:45 κανονιοβολισμοί αναγγέλλουν την αποβίβαση των επισήμων, την ώρα που τμήμα στρατού αποδίδει τιμές μετά μουσικής. Στη συνέχεια, οι επίσημοι κατευθύνθηκαν στη Μητρόπολη για τη πανηγυρική Δοξολογία και τοποθετήθηκαν στις θέσεις τους, έτσι όπως είχαν προβλέψει το Φρουραρχείο και η Χωροφυλακή. Τμήματα στρατού, πρόσκοποι αλλά και μαθητές είχαν παραταχθεί στους δρόμους και το προαύλιο του Ναού, ενώ τον πανηγυρικό της ημέρας εκφώνησε ο Γυμνασιάρχης κ. Βουρδουμπάκης.
Στη συνέχεια όλοι μαζί κατευθύνθηκαν στην πλατεία Ελευθερίας και το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη για την προβλεπόμενη επιμνημόσυνη δέηση. Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο δημοσίευμα για τους παλαιούς αγωνιστές, η παρουσία των οποίων ήταν συγκινητική και επιβλητική.
Της πομπής προς την Πλατεία Ελευθερίας ηγούνταν οι εύζωνες που ήρθαν ειδικά για τον σκοπό αυτό από την Αθήνα και προκάλεσαν το παρατεταμένο χειροκρότημα και τον θαυμασμό του κοινού. Μετά την επιμνημόσυνη δέηση ακολούθησε παρέλαση, ενώ το μεσημέρι προσφέρθηκε επίσημο γεύμα στο πασίγνωστο κέντρο “Ρεγγινάκη” στο κτίριο Ακτάρικα. Στις 4:00 μ.μ. ακολούθησαν τα αποκαλυπτήρια του “Ηρώου” από τον Υπουργό Στρατιωτικών και ενώ ακούγονταν κανονιοβολισμοί από τη Βίγλα αλλά και από το αντιτορπιλλικό “Έλλη” στο λιμάνι. Στη συνέχεια ακολούθησε η κατάθεση στεφάνων από τους εκπροσώπους των αρχών και έγιναν οι πανηγυρικοί και οι χαιρετισμοί. Αφού ολοκληρώθηκαν τα αποκαλυπτήρια, το εκστασιασμένο πλήθος άρχισε να επιδίδεται σε παραδοσιακούς, κρητικούς χορούς. Το βράδυ, η εικόνα που παρουσίαζε η πόλη ήταν φαντασμαγορική, καθώς το Ηρώο είχε φωταγωγηθεί με τη χρήση ειδικού προβολέα, όπως και το “Έλλη”. Οι εκδηλώσεις της πρώτης ημέρας ολοκληρώθηκαν με την καύση πυροτεχνημάτων. Οι εκδηλώσεις αυτές είχαν καταγραφεί ως το σημαντικότερο πολιτισμικό γεγονός του 1930, και το Ηρώο που ανεγέρθηκε ειδικά για τον σκοπό της Εκατονταετηρίδας εκλαμβάνεται ως αρχιτεκτονικό τεκμήριο μιας εποχής.
Σ.σ.: στην κεντρική φωτογραφία, αναμνηστική φωτογραφία από τα εγκαίνια του μνημείου στις 5/10/1930 στο πλαίσιο των εορτασμών της Εκατονταετηρίδας. Οι δύο ιστορικές φωτογραφίες του Ηρώου αναρτήθηκαν στο διαδίκτυο από τον συλλέκτη ιστορικών ντοκουμέντων και αντικειμένων κ. Ευστάθιο Σπαντιδάκη και αναδημοσιεύονται από το Cretalive με την άδεια του
