Του ΚΩΣΤΗ Ε. ΜΑΥΡΙΚΑΚΗ

            Αναμφισβήτητα, το διογκούμενο κύμα διαμαρτυριών των τελευταίων ημερών, που αφορά στη δημόσια διαβούλευση του νέου Π.Δ. για τις χρήσεις γης, έτσι όπως αναρτήθηκε για δημόσια διαβούλευση από τον αναπληρωτή υπουργό ΠΕ.Κ.Α. κ. Σηφουνάκη στο διαδίκτυο, δεν στερείται λογικής. Είναι αυτονόητο, ότι η διαμαρτυρία, που εντοπίζεται στην επιχειρούμενη ολοσχερή κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης για την κατοικία, έτσι όπως την γνωρίσαμε μέχρι σήμερα, θα αποτελέσει δεσπόζουσα αιτία πολιτικής αντιπαράθεσης για το επόμενο διάστημα, και όχι μόνο.

Η χώρα μας, και η ελληνική κοινωνία μέχρι σήμερα είχε αποδεχτεί την κυρίαρχη τάση της ασκούμενης επί δεκαετίες χωροταξικής πολιτικής, ότι δηλαδή η ύπαιθρος χώρα μπορεί να χρησιμοποιείται για την κάλυψη μέρους των αναγκών του πληθυσμού, για την εξασφάλιση πρώτης ή δεύτερης κατοικίας, για τη στέγαση ειδικών κτιρίων και την ανάπτυξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων του. Η πολιτική αυτή, κατ' εφαρμογή της οποίας παρήχθησαν πλήθος νομοθετημάτων που ρυθμίζουν τη δόμηση σε εκτός σχεδίου περιοχές, βασίστηκε στην αντίληψη ότι αυτές, δεν αποτελούν αυτόνομη χωρική ενότητα, αλλά συνιστούν απόθεμα γης για την ικανοποίηση των ποικίλων αναγκών δόμησης.

Η δόμηση των εκτός σχεδίου περιοχών που δεν εντάσσονται εντός των ορίων κάθε μορφής εγκεκριμένου χωροταξικού, ρυμοτομικού, ή πολεοδομικού σχεδίου και δεν τελούν υπό ιδιαίτερο καθεστώς προστασίας, επιτρέπεται από το 1923 με το διάταγμα «περί σχεδίων πόλεων, κωμών και συνοικισμών του κράτους και οικοδομής αυτών», το οποίο ας σημειωθεί, αποτέλεσε πρωτοποριακό νομοθέτημα για την εποχή του.

Στο διάβα αυτού του αιώνα, αμέσως μετά τη Μικρασιατική καταστροφή η χώρα μας, σε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της επικράτειάς της οικοδομήθηκε στην ύπαιθρο χώρα, καθιστώντας τις κατασκευές μια από τις πιο “βαριές βιομηχανίες” της και ένα βασικό πυλώνα της οικονομίας της. Η οικοδομή, έως πολύ πρόσφατα, την “τροϊκανή έλευση”, αποτελούσε τον πλέον σημαντικό παραγωγικό ιστό της ελληνικής οικονομίας.

Παράλληλα με όλα αυτά, την τελευταία εικοσαετία, μια άλλη άγνωστη έως τότε έννοια, υπεισήλθε πλέον υποχρεωτικά σε όλες τις βαθμίδες χάραξης της παγκόσμιας, ευρωπαϊκής και εθνικής πολιτικής: Εκείνη της βιώσιμης ανάπτυξης, που εν πολλοίς αποδιδόταν με την βαθύνουσα ελληνική λέξη “αειφορία”. Έννοια που απέδιδε, την με φειδώ πλέον χρήση, των φυσικών πόρων και του ιδίου του φυσικού περιβάλλοντος και αποθέματος, για τη βιωσιμότητα των επόμενων γενεών. Στα πλαίσια αυτών των αρχών του Δικαίου του περιβάλλοντος και των κατευθύνσεων των διεθνών δεσμεύσεων, η χώρα μας, άρχισε να αποκτά  και να εντάσσει στην κυβερνητική της πολιτική την περιβαλλοντική και οικολογική συνείδηση με πιο οργανωμένο και συντεταγμένο τρόπο, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Έτσι αυτό που ισχύει σήμερα στις κατευθύνσεις της “χωροταξικής χάρτας” του κράτους, είναι η προ ολίγων ετών θέσπιση του “Εθνικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης” καθώς και των αντιστοίχων “Περιφερειακών Πλαισίων” για τις δεκατρείς περιφέρειες της χώρας μας. Πλαίσια που ως γνωστόν (πρέπει να) εξειδικεύονται με τα γνωστά ΣΧΟΟΑΠ των Δήμων, για να φτάσουμε στη βάση του χωροταξικού σχεδιασμού. Η παράλληλη θέσπιση των αντίστοιχων πλαισίων για τον τουρισμό και τις ήπιες μορφές ενέργειας εξειδικεύει τις κατευθύνσεις σ' εκείνους τους αντίστοιχους τομείς.

Αυτή, η μακρόσυρτη εκ μέρους μου εισαγωγή, είναι αναγκαία για να καταλάβει ο μέσος αναγνώστης που είμαστε σήμερα ως χώρα στα της διαχείρισης του χώρου.

Ωστόσο, φαίνεται πως η οικονομική ύφεση και η πολυποίκιλη εθνική περιπέτεια που είμαστε έμπλεοι την τελευταία διετία, έδωσε την αφορμή σε πολλά χαρτοφυλάκια της παρούσης κυβέρνησης, από διαφόρους υπουργούς, για να περάσουν “δια ροπάλου” μέσω Π.Δ. ρυθμίσεις που με άλλοθι τη βιωσιμότητα, την αειφορία και την προστασία του περιβάλλοντος, θα δώσουν τη χαριστική βολή στην ήδη προ πολλού τεθνημένη οικονομία. Ο υπογράφων δεν είναι από αυτούς που πιστεύουν ότι η παρούσα κυβέρνηση, ένεκα “ειδικού σκοπού και αποστολής” δεν πρέπει να επεξεργάζεται και να ποιεί πολιτική. Αντιθέτως! Όμως, είναι κάποια γεγονότα που αποτελούν συνεχόμενους κρίκους της ίδιας αλυσίδας, όσο κι αν θέλουν κάποιοι, επιμελώς, να τα αποκρύψουν. Και εξηγούμεθα: Η δημοσιοποίηση του Π.Δ. για την κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης από τον κ. Σηφουνάκη, ήρθε ακριβώς έναν μήνα μετά από την υπογραφή άλλου σχετικού Π.Δ. από τον κ. Παπούλια, που μειώνει κατά 40% τον μέγιστο συντελεστή δόμησης εντός των οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων που στερούνται πολεοδομικού σχεδίου, δηλαδή σε όλους τους οικισμούς της Ελλάδος! Αυτή η διάταξη, που πέρασε “στα μουλωχτά” και που πολλοί την αγνοούν ακόμη, αποτέλεσε ένα απαξιωτικό χαστούκι στο θεσμό της ιδιοκτησίας και της περιουσίας των Ελλήνων, σε μια εποχή που αυτή βάλλεται πανταχόθεν με τα πρωτοφανή και δυσβάσταχτα οικονομικά μέτρα, που εγγίζουν στα όρια της σταλινικής βαρβαρότητας, των ολοκληρωτικών καθεστώτων που ποτέ δεν την κατεδίωξαν σε τέτοια ένταση και βαθμό!

Ο αναπληρωτής υπουργός κ. Σηφουνάκης, ίσως να σκέφτηκε ότι σε μια περίοδο που οι ερπύστριες της Τρόϊκας και της διεθνούς επιτήρησης της χώρας έχουν κατεδαφίσει ο,τιδήποτε παρέμενε όρθιο, να καταργήσει μια εναπομένουσα “αξία” και “όνειρο” που απολάμβανε ο πολίτης  του τελευταίου κληρονομικού Δεσποτάτου των Βαλκανίων: Εκείνο της ιδιοκτησίας. Το timing που επιλέχτηκε, αφήνει σκιές και εγείρει ερωτηματικά, κυρίως για τη σπουδή και τη βιασύνη να “περάσει”. Είναι γνωστό ότι το Εθνικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού, ομιλεί “για σταδιακή κατάργηση της εκτός σχεδίου δόμησης και υποκατάστασή της από άλλα πρότυπα δόμησης”. Και είναι επίσης αυτονόητο, ότι μέχρι σήμερα σ' αυτό το τελευταίο κληρονομικό σουλτανάτο των Βαλκανίων, η διαχείριση του αστικού χώρου και οι επεκτάσεις των σχεδίων πόλεων, έμοιαζαν του μαρτυρικού γεφυριού ...της Άρτας! Είναι χαρακτηριστικές οι εκατοντάδες περιπτώσεις πόλεων, κωμών και οικισμών της χώρας, που η διαδικασία των πολεοδομήσεων είναι στις καλένδες της γραφειοκρατίας για πάνω από δύο δεκαετίες! Η μέχρι σήμερα χωροταξική πολιτική για απόδοση πολεοδομημένης γης στις πόλεις και τους οικισμούς της χώρας, μόνο αλγεινή εντύπωση μπορεί να προκαλέσει, από το ολοκληρωτικά αποτυχημένο πολιτικό προσωπικό της μεταπολίτευσης...

Ο αναπληρωτής υπουργός ΠΕ.Κ.Α, είναι αυτονόητο, ότι πριν περιπέσει στη σπουδή για την ολοσχερή κατάργηση της κατοικίας στις εκτός σχεδίου περιοχές, θα έπρεπε, αν ήθελε να ολοκληρώσει ένα ομολογουμένως επιτυχημένο παρελθόν στο υπουργείο Αιγαίου και Νησιωτικής πολιτικής, να εφεύρει τρόπους ταχύρυθμης ένταξης στα σχέδια πόλεων και υποκατάστατα δόμησης στον περιαστικό ελληνικό χώρο.

Η αδικαιολόγητη βιασύνη του Υ.ΠΕ.Κ.Α για τη χαριστική βολή στην οικοδομή και στην ελληνική ιδιοκτησία, όχι μόνον αδικεί έναν πολιτικό που έχει δώσει σε ανύποπτο παρελθόντα χρόνο επιτυχημένα διαπιστευτήρια στον τομέα μιας ευδόκιμης πολιτικής θητείας για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς του Αιγιακού αρχιπελάγους, αλλά επιπρόσθετα τον εκθέτει ανεπανόρθωτα. Οι συνειρμοί, τα σχόλια, οι εικασίες και οι υποψίες που προκύπτουν από πλειάδα δημοσιευμάτων για το θέμα σε έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα είναι κρίμα να αφήνουν σκιές...

Το επόμενο διάστημα, είναι βέβαιο ότι θα ενταθούν οι διαμαρτυρίες από όλους τους εμπλεκόμενους κοινωνικούς φορείς και εταίρους γι’ αυτή την άνευ προηγουμένου συντονισμένη θύελλα που ξέσπασε για την ελληνική κατοικία, με το γενικευμένο πρόσχημα του περιβάλλοντος.

Πιθανόν ο κ. Σηφουνάκης, να υιοθετεί άκριτα τις κατά καιρούς απόψεις και τη νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας με την επίκληση του τεκμηρίου ότι “ο προορισμός των ακινήτων που κείνται σε εκτός σχεδίου περιοχές δεν είναι η δόμηση, και ότι επί το δυσμενέστερον μεταβολές των γενικών όρων και περιορισμών δόμησης στις περιοχές αυτές, ακόμη κι όταν οι μεταβολές αυτές εξικνούνται έως την απόλυτη απαγόρευση της οικιστικής εκμετάλλευσης των ακινήτων, είναι θεμιτές συνταγματικά, εφόσον θεσπίζονται με αντικειμενικά κριτήρια και τεκμηριώνονται από λόγους γενικού συμφέροντος, όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η ορθή πολεοδομική ανάπτυξη και η συγκράτηση των πληθυσμιακών πυκνοτήτων σε όρια, που επιτρέπουν την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγιεινής, αισθητικής και άνετης διαβίωσης των κατοίκων”.

Πιθανόν ακόμη, ο αναπληρωτής υπουργός ΠΕ.Κ.Α. να αγνοεί  το πρόσφατα δεδικασμένο από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Ε.Δ.Α.Δ.) που ανατρέπει το τεκμήριο  του αδόμητου των εκτός σχεδίου περιοχών. Το Ε.Δ.Α.Δ. έχει αποδεχτεί ότι “στο ατομικό δικαίωμα της ιδιοκτησίας εμπίπτουν όχι μόνον γεγενημένα δικαιώματα, όπως δέχεται έως σήμερα η Πολιτεία, αλλά και νόμιμες προσδοκίες, με συνέπεια να αποτελούν κι αυτές αντικείμενο προστασίας, βάσει της συνταγματικής περιωπής αρχής της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του διοικούμενου”.

Η οφειλόμενη αποδοχή αυτού του σκεπτικού του Ε.Δ.Α.Δ. από τον κ. Σηφουνάκη, τον υποχρεώνει να προχωρήσει άμεσα, χωρίς δισταγμούς και σκεπτικισμούς στην τροποποίηση του άρθρου 14 του προς ψήφιση Π.Δ.

            Εξακολουθώ να πιστεύω, ότι ο κ. Σηφουνάκης είναι ένας ιδιαίτερα έξυπνος και ευφυής άνθρωπος και πολιτικός. Η “πολιτική του ενηλικίωση” πλέον άλλωστε και οι χαμηλοί του τόνοι, δεν του επιτρέπουν να προβαίνει σε τέτοιου είδους ολισθήματα. Και το γράφει αυτό, ένας άνθρωπος, που σε ανύποπτο χρόνο, παρουσίασε από τα τοπικά ΜΜΕ το βιβλίο του «Πολιτική: Σχεδιασμός και Πράξη. Η εμπειρία της περιόδου 2000-2004», απ' όπου ο σημερινός υπουργός πραγματεύτηκε μια παραγωγική πολιτική διαδρομή με «σύνθεση, ρεαλισμό, φαντασία, στρατηγική και αυτοσχεδιασμό, υπομονή και αντοχή» συστατικά στοιχεία και συνυφασμένα με αυτό που αποκαλούμε «πολιτική» ή «τέχνη και επιστήμη της διακυβέρνησης», όπως και ο ίδιος σημείωνε. Αυτά, τα ίδια συστατικά στοιχεία, που πιστώθηκε πολιτικά με την πραγματική διάσωση του Αιγιακού χώρου από την άναρχη δόμηση και τη χωροταξική αποδόμησή του, θα πρέπει να ανακαλύψει ξανά...

Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι που μπορούμε να προστατεύσουμε, το πράγματι πληγωμένο ελληνικό τοπίο. Και το γνωρίζετε πολύ καλά κ. υπουργέ. Όχι όμως με τέτοιες ακραίες λύσεις...

Τώρα κ. Σηφουνάκη θα πρέπει να θυμηθείτε το mea culpa και να υποχωρήσετε. Άλλωστε λάθη, μόνο στα νεκροταφεία δεν γίνονται...

ΚΩΣΤΗΣ Ε. ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ

Πολιτικός Μηχανικός ΕΜΠ

komavr@otenet.gr