Στον Άϊ Γιάννη το Μεγάλο Κρησφύγετο

Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για τον Άϊ-Γιάννη Αμαρίου με το κρυπτογραφικό όνομα (Βαπτιστής) στα μυστικά έγγραφα των Άγγλων, ότι η κεντρική οργάνωση της αντίστασης Κρήτης τον επέλεξε, για την απόκρυψη των πλέον καταζητούμενων από τις κατοχικές δυνάμεις στην Κρήτη, της γυναίκας και του έφηβου γιου του οπλαρχηγού Μπαντουβά. Η εμπιστοσύνη τους στα στελέχη της αντίστασης του χωριού ήταν φαίνεται απεριόριστη. Η απόκρυψη έγινε σε τρία διαφορετικά σημεία. Τον πρώτο καιρό έγινε απέναντι από το χωριό σ’ ένα μικρό ξεροπέτρινο σπιτάκι, που δεν φαινόταν, γιατί ήταν μέσα σε πυκνές ελιές, του Ζωϊδάκη, Περδίκι το σπιτάκι. Αναφέρει ο Οπλαρχηγός Μ. Μπαντουβάς στα απομνημονεύματά του, ότι από τη Γαλιά της Μεσσαράς τους παράλαβε ο Μ. Ντισμπιράκης «ως οδηγός και επήγαμε στον Άγιο Ιωάννη Αμαρίου, τσι 29 του Αυγούστου (του 1942 ημέρα εορτής του χωριού).Εκεί εσυναντηθήκαμε με τον Αντώνιο Ζωϊδάκη και μας επήγε εκεί όπου ήτονε η γυναίκα μου με το μικρό μου γιο, εις ένα ερημικό σπιτάκι, αγροτικό, περδικόνερο λέγεται».

     Αναφέρει ο Καλογεροστελιανός, Πρόεδρος τότε του χωριού στα απομνημονεύματά του: «Αργότερα λόγω καιρού έπρεπε να έλθει μέσα στο χωριό. Η απόφαση διαβιβάζεται στον Παπαδογιάννη (παππούς) με τον οποίο πάντα υπήρχε στενή συνεργασία. Μου προτείνει η απόκρυψη να γίνει στην κάτω ρούγα των Καλογερήδων, αν και δεν είχε καμιά συγγένεια μαζί μας και συγκεκριμένα στο σπίτι του Παππού μου, που είχε ο μπάρμπας μου ο Σταύρος. Ήταν μεγάλο αρχοντόσπιτο, στην κάτω άκρη του χωριού, ο παλαιότερος οντάς του Άι-Γιάννη, με χρονολογία στο οικόσημο 1866, δηλαδή τη χρονιά που έγινε το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Δαιδαλώδη, με ξετρύπια και αχεριώνες για να κρύβονται, αλλά και διόδους διαφυγής. Ήταν ευκατάστατοι για την αξιοπρεπή διατροφή και διαμονή τους.

-Πήγαινε να συνεννοηθείς και να μου πεις μου λέει. Εγώ  διαφωνώ για τον τόπο και προτείνω να είναι στα χαμόσπιτα (καβροκέλλια), στο κέντρο του χωριού, δίπλα στο σπίτι του Παπαδογιάννη, για να έχει ο ίδιος και τον γενικότερο συντονισμό της επιχείρησης. Ο Παπαδογιάννης δεν συμφωνεί γιατί ήταν στο κέντρο του χωριού και μπορούσαν εύκολα να γίνουν αντιληπτοί και δεν ήταν κατάλληλα για τους υψηλούς φιλοξενούμενους. Αντίθετα το σπίτι του Καλογεροσταύρου ήταν στην κάτω άκρη του χωριού και γύρω απ’ αυτό ήταν σπίτια αγωνιστών της αντίστασης, του Ζωϊδαντώνη, του νεαρού Αντώνη Καλογεράκη (Καρακαλαντώνη) και το δικό μου. Θα παρακολουθούσαμε την όλη επιχείρηση και θα επεμβαίναμε σε περίπτωση εμπλοκής.

  Βρίσκω τον μπάρμπα μου, τον Καλογεροσταύρο και του αναφέρω τη πρόταση για να αποφασίσει. Η απόφαση δεν ήταν εύκολη και σήμαινε μεγάλο κίνδυνο για την οικογένεια, γιατί αν γινόταν γνωστό στους Γερμανούς, όλη η οικογένεια θα εκτελείτο και το σπίτι θα καιγόταν. Ο Διοικητής Φρουρίου Κρήτης είχε διατάξει: «όποιος πιαστεί να κρύβει και να φιλοξενεί Εγγλέζους, η καταζητούμενους, θα εκτελείται επί τόπου και θα καίγεται και το σπίτι του». Αλλά ο Κρητικός λαός, παρ’όλο που έκοβε το ψωμί τω κοπελιώ του και το’δινε, δεν εκάμφθηκε. Το σκέφτεται ο μπάρμπα Σταύρος και σε επόμενη συνάντηση με τον Παπαδογιάννη αποδέχεται και δίνει το πράσινο φως. Την πραγματική ταυτότητα των φιλοξενουμένων, για λόγους ασφαλείας δεν την γνωρίζουν ούτε τα νεαρά μέλη της οικογένειας την πρώτη περίοδο, αλλά τους αναφέρθηκε ότι λεγόταν Πλακίδα. Ο καπετάν-Μπαντουβάς ερχόταν κρυφά μία φορά τη βδομάδα, νύχτα από τον Ψηλορείτη, με τον Ζωϊδαντώνη ή τον Κωστή Παραδεισανό από το Φουρφουρά και έμπαιναν από το βορεινό παραθυράκι του αχεριώνα για να μην τους δει κανένας, ή σκαρφάλωναν από τον μαντρότοιχο για να μην ακουσθεί το τρίξιμο της κεντρικής αυλόπορτας και πριν ξημερώσει πάλι έφευγαν. Η Μπαντουβού και ο έφηβος γιος δεν έβγαιναν έξω καθόλου και αν ερχόταν επισκέπτες ανέβαιναν στο οντά, ακίνητοι για όση ώρα παρέμεναν. Την φροντίδα τους την είχε αναλάβει η νεαρή τότε κόρη του Καλογεροσταύρου, Μαρία Καλογεράκη, που κοιμόταν μαζί με την Μπαντουβού. Αργότερα το μυστικό διέρρευσε σ’ όλο σχεδόν το χωριό και τα πράγματα άρχισαν να γίνονται επικίνδυνα.

    Κάποιοι κουρκουζάνηδες (φοβιτσιάρηδες), απειλούν ότι θα μιλήσουν αν συλληφθούν, άλλοι στον πανικό τους λένε λόγια. Ο Ζωιδαντώνης ζητά την εκτέλεσή τους. Υπάρχει πλέον θανάσιμος κίνδυνος. Έτσι αποφασίζεται να διαφύγει στο Κάιρο από το μοναστήρι του Πρέβελη. Ο Παπαδογιάννης μου αναθέτει την οργάνωση της διαφυγής τους  προς την Ορνέ, με τη ψαρή φοράδα μου. Διαφωνούμε και πάλι, ότι δεν χρειάζονται λούσα και άλογα για τη μετακίνησή τους, γιατί την περιστερή φοράδα μου την έχουν δει πολλές φορές οι Γερμανοί και την αναγνωρίζουν. Διακρίνεται από μακριά, ξεχωρίζει, με το λευκό της χρώμα. Τα αλογινά τότε ήταν σαν τα ακριβά αυτοκίνητα σήμερα, τα είχαν λίγοι, κυρίως εύποροι. Αν συμβεί κάτι στο δρόμο θα επιβεβαιώσουν οι Γερμανοί την πληροφορία που είχαν ήδη ότι κρυβόταν στο χωριό και θα κινδύνευε το χωριό. Αποφασίζω να μετακινηθεί με γαϊδούρι που δεν ξεχωρίζει. Ζητώ το γαϊδούρι της Στελιανής του Γιαννάκου για να μεταφερθεί η Μπαντουβού, αλλά δεν το δίνει γιατί φοβάται μην μπλέξει. Το λέω τότε στην γεροντοκόρη Κορωνάκη Μαρία του Αγγελή, φίλη της γυναίκας μου, η οποία πρόθυμα η κακομοίρα το δίνει. -Πάρτε το Στελιανέ να κάνετε τη δουλειά σας, απαντά χωρίς δισταγμό.  Μεταμφιέζεται η Μπαντουβού και με τη συνοδεία του Σαλούστρου και μερικών άλλων ανταρτών φεύγει προς την Ορνέ. Ευτυχώς προλάβαμε και έφυγε γιατί αμέσως μετά οι Γερμανοί άρχισαν τις έρευνες. Ακόμα και δίπλα από το σπίτι που κρυβόταν, όταν πέθανε μια γριά τις μέρες εκείνες, η Γιαννάκενα έψαχναν την πεθαμένη, ψηλάφιζαν το σφυγμό της, μήπως ήταν η Μπαντουβού και προσποιείται την πεθαμένη.

   Τελικά δεν μπόρεσαν να διαφύγουν με υποβρύχιο και επανέρχονται πάλι στον Άι-Γιάννη, αυτή τη φορά στο σπίτι του Ζωϊδαντώνη για αρκετό καιρό, όπου τους φρόντιζε η αδελφή του Ειρήνη Ζωϊδάκη». Ο Μανούσος Ν. Μπριλάκης έφηβος τότε, μας ανέφερε ότι έπαιζε συχνά με τον έφηβο γιο του Μπαντουβά όταν έμενε στου Ζωιδαντώνη, που ήταν δίπλα στο σπίτι τους.

Ευτυχώς πήγαν όλα καλά μέχρι που μετακινήθηκαν.

Πηγές τα βιβλία:

1.Καλογεράκης Στυλιανού, Απομνημονεύματα.

2. Μπαντουβά Μ., Απομνημονεύματα