Χάνουμε και τα σφουγγάρια! Νέα διεθνής προστασία για τους σπόγγους της Μεσογείου με τη συμβολή Ελλήνων ερευνητών
Είδη σπόγγων μπάνιου χαρακτηρίζονται πλέον ως Κινδυνεύοντα!
Για πρώτη φορά αξιολογήθηκαν μεσογειακά είδη σπόγγων για τον Κόκκινο Κατάλογο της IUCN, ενώ έξι είδη και ομάδες σπόγγων εντάχθηκαν στον κατάλογο προστατευόμενων ειδών της Σύμβασης της Βαρκελώνης. Τα δύο σημαντικά ορόσημα για τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας επιτεύχθηκαν στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου SponBIODIV, με σημαντική συμβολή Ελλήνων ερευνητών από το Ιόνιο Πανεπιστήμιο και το Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ).
Το SponBIODIV μελετά την ποικιλότητα και εξάπλωση των σπόγγων και αναπτύσσει εργαλεία για τη διαχείριση και προστασία τους στη Μεσόγειο και στον Ατλαντικό. Στο έργο συμμετέχουν δέκα φορείς από οκτώ χώρες. Από την Ελλάδα συμμετέχουν το Τμήμα Περιβάλλοντος του Ιονίου Πανεπιστημίου και το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ). Συντονιστής της ελληνικής συμμετοχής και του Πακέτου Εργασίας για την κατάσταση διατήρησης ειδών και ενδιαιτημάτων σπόγγων είναι ο Αναπληρωτής Καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου, Δρ. Βασίλης Γεροβασιλείου, ενώ επιστημονικά υπεύθυνος για το ΕΛΚΕΘΕ είναι ο Κύριος Ερευνητής Δρ. Θάνος Νταϊλιάνης.
Θαλάσσια σπήλαια της Ελλάδας: καταφύγιο για έναν μεγάλο αριθμό οργανισμών- Η πρωτιά της Κρήτης!
Τέσσερα είδη σπόγγων μπάνιου χαρακτηρίζονται πλέον ως Κινδυνεύοντα
Στο πλαίσιο του έργου πραγματοποιήθηκαν οι πρώτες αξιολογήσεις ειδών σπόγγων της Μεσογείου για τον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN Red List), το σημαντικότερο παγκόσμιο επιστημονικό εργαλείο για την αξιολόγηση του κινδύνου εξαφάνισης των ειδών.
Συνολικά αξιολογήθηκαν 24 είδη σπόγγων, από τα οποία τα 21 είναι ενδημικά της Μεσογείου, με τη συμμετοχή 24 ειδικών επιστημόνων από διαφορετικές μεσογειακές και ευρωπαϊκές χώρες.
Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι τα τέσσερα εμπορικά είδη σπόγγων μπάνιου της Μεσογείου (Hippospongia communis, Spongia lamella, Spongia officinalis και Spongia zimocca) κατατάσσονται πλέον ως Κινδυνεύοντα (Endangered). Οι πληθυσμοί τους έχουν υποστεί δραματική μείωση λόγω επαναλαμβανόμενων περιστατικών μαζικής νέκρωσης που σχετίζονται με θαλάσσιους καύσωνες και ασθένειες, σε συνδυασμό με τη μακροχρόνια εμπορική εκμετάλλευσή τους.
Επιπλέον, ένα είδος αξιολογήθηκε ως Τρωτό (Vulnerable), δύο ως Σχεδόν Απειλούμενα (Near Threatened), ενώ για δώδεκα είδη τα διαθέσιμα δεδομένα παραμένουν ανεπαρκή (Data Deficient), γεγονός που αναδεικνύει σημαντικά κενά γνώσης και την ανάγκη περαιτέρω έρευνας και παρακολούθησης.
Νέα προστασία μέσω της Σύμβασης της Βαρκελώνης
Παράλληλα, επιστημονικά δεδομένα του SponBIODIV αξιοποιήθηκαν για την επικαιροποίηση του Παραρτήματος ΙΙ του Πρωτοκόλλου για τις Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές και τη Βιολογική Ποικιλότητα (SPA/BD Protocol) της Σύμβασης της Βαρκελώνης, το οποίο περιλαμβάνει κινδυνεύοντα και απειλούμενα είδη της Μεσογείου.
Οι ερευνητές του έργου προετοίμασαν τις επιστημονικές αξιολογήσεις και προτάσεις για την ένταξη έξι ειδών και ομάδων σπόγγων στο Παράρτημα ΙΙ. Πρόκειται για την πρώτη προσθήκη σπόγγων στο συγκεκριμένο Παράρτημα από τη θέσπιση του Πρωτοκόλλου.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται είδη που δημιουργούν ενδιαιτήματα, σχηματίζοντας πολύπλοκες τρισδιάστατες δομές στον θαλάσσιο βυθό, οι οποίες λειτουργούν ως καταφύγιο για εκατοντάδες άλλα είδη, καθώς και είδη που αποτελούν δείκτες της παρουσίας Ευάλωτων Θαλάσσιων Οικοσυστημάτων (Vulnerable Marine Ecosystems – VMEs).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι λιθόσπογγοι, μια αρχέγονη ομάδα σπόγγων που συχνά χαρακτηρίζονται ως «ζωντανά απολιθώματα» και μπορούν να σχηματίσουν δομές ηλικίας αρκετών αιώνων. Τα τελευταία χρόνια, η ερευνητική ομάδα του Δρ. Γεροβασιλείου ανέδειξε σημαντικούς πληθυσμούς λιθοσπόγγων σε υποθαλάσσια σπήλαια της Ελλάδας, δείχνοντας ότι τα οικοσυστήματα αυτά λειτουργούν ως απρόσμενα καταφύγια για είδη που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχεδόν αποκλειστικά βαθύβια.
Οι προτάσεις του SponBIODIV υποβλήθηκαν μέσω των Εθνικών Εστιακών Σημείων της Ελλάδας και της Ισπανίας και, μετά την αξιολόγησή τους από το Περιφερειακό Κέντρο Δραστηριοτήτων για τις Ειδικά Προστατευόμενες Περιοχές (SPA/RAC), εγκρίθηκαν από τα Συμβαλλόμενα Μέρη της Σύμβασης της Βαρκελώνης – 21 μεσογειακές χώρες και την Ευρωπαϊκή Ένωση – κατά την 24η Σύνοδο των Συμβαλλόμενων Μερών (COP24), στο Κάιρο τον Δεκέμβριο του 2025.
Η απόφαση έχει συγκεκριμένες πρακτικές συνέπειες. Οι μεσογειακές χώρες αναμένεται να υιοθετήσουν εθνικά μέτρα για την αποτελεσματική προστασία και διατήρηση των συγκεκριμένων ειδών, ενώ η Σύμβαση της Βαρκελώνης υποστηρίζει την εφαρμογή τους μέσω οικονομικής υποστήριξης και κινητοποίησης των απαραίτητων πόρων.
Από την επιστημονική έρευνα στη διεθνή περιβαλλοντική πολιτική
Οι δύο αυτές εξελίξεις αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η επιστημονική έρευνα μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένες πολιτικές και θεσμικές παρεμβάσεις για την προστασία της φύσης.
Σύμφωνα με τον Δρ. Γεροβασιλείου, «πρόκειται για μία από τις λίγες περιπτώσεις όπου ένα ερευνητικό έργο επιτυγχάνει μετρήσιμο αντίκτυπο στη διεθνή περιβαλλοντική πολιτική κατά τη διάρκεια της υλοποίησής του και μάλιστα πριν ακόμη ολοκληρωθεί». Όπως επισημαίνει, τα αποτελέσματα του SponBIODIV δεν περιορίστηκαν στην παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης, αλλά συνέβαλαν στη λήψη διεθνών αποφάσεων που αναμένεται να ενισχύσουν τη διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της Μεσογείου τα επόμενα χρόνια.
Χρηματοδότηση
Το SponBIODIV χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Σύμπραξη για τη Βιοποικιλότητα Biodiversa+, στο πλαίσιο της κοινής προκήρυξης BiodivProtect 2021–2022 για ερευνητικές προτάσεις, με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (GA No. 101052342).
Η ελληνική συμμετοχή (κωδικός ΓΓΒΙΟ-0559429) υλοποιείται στο πλαίσιο της Δράσης «Συμμετοχή της Ελλάδας στις δύο πρώτες προκηρύξεις της συγχρηματοδοτούμενης Ευρωπαϊκής Σύμπραξης Rescuing Biodiversity to Safeguard Life on Earth του Ορίζοντα Ευρώπη», με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης – ΕΤΠΑ) και εθνικών πόρων. Η χρηματοδότηση των ελληνικών φορέων παρέχεται από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Καινοτομίας (ΓΓΕΚ) του Υπουργείου Ανάπτυξης.
Περισσότερες πληροφορίες
SponBIODIV – First Mediterranean IUCN Red List assessments completed for sponge species
SponBIODIV – Mediterranean sponge species receive strengthened protection under the Barcelona Convention
Δείτε επίσης:
Σπόγγοι ηλικίας έως και 900 ετών, ανακαλύφθηκαν σε θαλάσσια σπήλαια της Κρήτης
- Και αύριο στο "πορτοκαλί" η Κρήτη για τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιών
- Τους πεσόντες του Καμαριώτη τίμησαν Δήμος Μαλεβιζίου και Τοπική Κοινότητα
- To Ηράκλειο τίμησε την Κοίμηση της Θεοτόκου
