«Καμπανάκι» Ψαλτοπούλου για τον ιό του Δυτικού Νείλου

Ο ιός του Δυτικού Νείλου εξελίσσεται σε μία από τις σημαντικότερες αναδυόμενες ιογενείς απειλές στην Ευρώπη, με την καθηγήτρια Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, να επισημαίνει την ανάγκη συλλογικής αντιμετώπισης και ενίσχυσης της πρόληψης.

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η κ. Ψαλτοπούλου εξηγεί ότι η πλειονότητα των ανθρώπων που μολύνονται δεν παρουσιάζει συμπτώματα. Σε ένα μικρό ποσοστό η λοίμωξη εκδηλώνεται με πυρετό, πονοκέφαλο και μυϊκούς πόνους, ενώ, σύμφωνα και με τα στοιχεία του ΕΟΔΥ, λιγότερο από το 1% των λοιμώξεων εξελίσσεται σε νευροδιεισδυτική νόσο, με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Παρότι η πιθανότητα αυτής της σοβαρής μορφής είναι σχετικά μικρή, οι συνέπειές της μπορεί να είναι ιδιαίτερα βαριές. Οι ασθενείς ενδέχεται να χρειαστούν νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ενώ καταγράφονται θάνατοι αλλά και μακροχρόνιες νευρολογικές και νευροψυχολογικές επιπλοκές.

Σύμφωνα με το ECDC, ο ιός του Δυτικού Νείλου κυκλοφορεί το 2026 σε εννέα ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων βαλκανικές χώρες, η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία και η Γερμανία.

Όπως σημειώνει η καθηγήτρια, τα τελευταία χρόνια ο ιός βρίσκεται σταθερά στο μικροσκόπιο της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας. Τα νεότερα δεδομένα δείχνουν ότι αντιμετωπίζεται πλέον ως μια απειλή που αυξάνεται και επεκτείνεται γεωγραφικά στην Ευρώπη, με την εξέλιξή της να συνδέεται με το κλίμα, τους πληθυσμούς των κουνουπιών, τον άνθρωπο, αλλά και το αστικό και οικολογικό περιβάλλον.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Μεγάλη μελέτη στις ΗΠΑ, η οποία δημοσιεύθηκε στο JAMA το 2025 και ανέλυσε δεδομένα της περιόδου 2013-2024, εξέτασε τους παράγοντες που αυξάνουν τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης.

Σύμφωνα με την κ. Ψαλτοπούλου, αυξημένη πιθανότητα βαριάς νόσου παρουσιάζουν άτομα που έχουν μολυνθεί από τον ιό και παράλληλα έχουν διαγνωστεί με σκλήρυνση κατά πλάκας, διαταραχές που σχετίζονται με το αλκοόλ ή λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία.

Επιβαρυντικοί παράγοντες για την εμφάνιση μηνιγγοεγκεφαλίτιδας θεωρούνται επίσης το ανδρικό φύλο, οι αιματολογικές κακοήθειες, το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, η χρόνια νεφρική νόσος και η υπέρταση.

Καθοριστικό ρόλο παίζει και η ηλικία. Όπως επισημαίνει η καθηγήτρια, σύμφωνα με τα φετινά στοιχεία του ΕΟΔΥ, οι θάνατοι που έχουν καταγραφεί αφορούν άτομα άνω των 65 ετών, με διάμεση ηλικία τα 82 έτη και ηλικιακό εύρος από 66 έως 91 ετών.

Τα συμπτώματα της σοβαρής μορφής

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση 47 μελετών που δημοσιεύθηκε το 2025 στο Annals of Neurology έδειξε ότι ο πυρετός εμφανίστηκε στο 88% των περιστατικών, η ναυτία ή ο έμετος στο 58% και η κόπωση στο 50%.

Από τις νευρολογικές εκδηλώσεις, περίπου οι μισοί ασθενείς παρουσίασαν κεφαλαλγία, το 39% διαταραχές της νοητικής κατάστασης και το 32% εστιακή μυϊκή αδυναμία.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι το 42% των ασθενών χρειάστηκε νοσηλεία σε ΜΕΘ, ενώ η συνολική θνητότητα υπολογίστηκε στο 9,2%.

Η ίδια ανάλυση ανέδειξε τη σημασία των υποκείμενων νοσημάτων. Η χρόνια νεφρική νόσος συνδέθηκε με περίπου εξαπλάσιο κίνδυνο θανάτου, η υπέρταση με περίπου τετραπλάσιο και ο σακχαρώδης διαβήτης με υπερδιπλάσιο κίνδυνο.

Ακόμη πιο ενδεικτικά είναι τα στοιχεία άλλης μετα-ανάλυσης περίπου 4.000 ασθενών από 39 μελέτες, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο International Journal of Infectious Diseases. Η συνολική θνητότητα στα κλινικά αναγνωρισμένα περιστατικά ήταν 6%, όμως μεταξύ των ασθενών που χρειάστηκαν ΜΕΘ πλησίασε το 62%.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται η κ. Ψαλτοπούλου από το JAMA, η θνητότητα στη σοβαρή μορφή της νόσου υπολογίζεται περίπου στο 10%, φτάνει όμως περίπου στο 20% για άτομα ηλικίας 70 ετών και άνω και στο 30%-40% για βαριά ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς.

Συμπτώματα μπορεί να επιμένουν και μετά τη νοσηλεία

Οι επιπτώσεις της λοίμωξης δεν σταματούν απαραίτητα με την έξοδο από το νοσοκομείο. Σε σημαντικό ποσοστό των ασθενών καταγράφονται επίμονα προβλήματα.

Η κόπωση αναφέρεται στο 37%-75% των επιζώντων, τα προβλήματα μνήμης στο 11%-57%, οι δυσκολίες συγκέντρωσης στο 17%-48% και τα συμπτώματα κατάθλιψης στο 17%-38%.

Τα δεδομένα αυτά, σύμφωνα με την κ. Ψαλτοπούλου, δείχνουν ότι η πραγματική επιβάρυνση από τον ιό δεν αποτυπώνεται μόνο στους αριθμούς των νοσηλειών και των θανάτων κατά την οξεία φάση.

Δεν υπάρχει ειδική θεραπεία ή εμβόλιο

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει εγκεκριμένο ειδικό αντιικό φάρμακο ούτε εγκεκριμένο εμβόλιο για τον άνθρωπο κατά του ιού του Δυτικού Νείλου.

Η θεραπεία παραμένει κατά κύριο λόγο υποστηρικτική και αφορά, ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου, την αντιμετώπιση της αναπνευστικής ανεπάρκειας, των επιληπτικών κρίσεων, των διαταραχών υγρών και ηλεκτρολυτών και άλλων επιπλοκών της εγκεφαλίτιδας.

Τα μέχρι σήμερα δεδομένα δεν αποδεικνύουν σαφές όφελος επιβίωσης από τη χρήση κορτικοστεροειδών, ενώ η ριμπαβιρίνη δεν συνιστάται λόγω ανεπαρκούς αποτελεσματικότητας. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα για τη χρήση μονοκλωνικών αντισωμάτων.

Για τον λόγο αυτό, όπως υπογραμμίζει η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο μέσο προστασίας, τόσο σε επίπεδο Πολιτείας όσο και σε ατομικό επίπεδο, με στόχο να περιορίζεται η μετάδοση του ιού μέσω μολυσμένων κουνουπιών.

Η εξάπλωση του ιού σε ευρωπαϊκό επίπεδο και η σύνδεσή του με πολλούς περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες καθιστούν, σύμφωνα με την καθηγήτρια, την αντιμετώπισή του ένα σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας που απαιτεί συλλογική δράση.

ΑΠΕ-ΜΠΕ