Κλιματική αλλαγή: Έως και 16% των φυτών κινδυνεύουν με εξαφάνιση έως το 2100

Η κλιματική αλλαγή ενδέχεται να οδηγήσει στην εξαφάνιση πολλών φυτών μέχρι το τέλος του αιώνα, καθώς μεταβάλλει και συχνά συρρικνώνει τους κατάλληλους βιότοπους που χρειάζονται για την επιβίωσή τους, σύμφωνα με νέα μελέτη. Ερευνητές στις ΗΠΑ ανέπτυξαν μοντέλα για τις μελλοντικές περιοχές εξάπλωσης πολυάριθμων ειδών αγγειόσπερμων φυτών, μιας κατηγορίας που περιλαμβάνει σχεδόν το σύνολο των φυτών του πλανήτη- δηλαδή εκείνα που διαθέτουν ιστούς που μεταφέρουν νερό και θρεπτικά συστατικά. Εξέτασαν περισσότερα από 67.000 είδη, δηλαδή περίπου το 18% των γνωστών αγγειόσπερμων φυτών παγκοσμίως.

Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι μεταξύ 7% και 16% των ειδών ενδέχεται να χάσουν πάνω από το 90% της γεωγραφικής τους εξάπλωσης, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο εξαφάνισης. Παραδείγματα αποτελούν το δέντρο «Catalina ironwood» (ή «island ironwood»), ένα σπάνιο ενδημικό δέντρο της Καλιφόρνιας, το γαλαζωπό βρύο «spike-moss» που προέρχεται από γενεαλογική γραμμή φυτών ηλικίας άνω των 400 εκατομμυρίων ετών, καθώς και περίπου το ένα τρίτο των ειδών ευκαλύπτου, μιας από τις πιο αναγνωρίσιμες ομάδες φυτών της Αυστραλίας.

Οι εκτιμήσεις βασίστηκαν σε εκατομμύρια καταγραφές τοποθεσιών φυτών, καθώς και σε σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου για την περίοδο 2081–2100. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, ο βιότοπος ενός φυτού δεν είναι απλώς μια γεωγραφική περιοχή, αλλά το σύνολο των συνθηκών που απαιτούνται για την επιβίωσή του- θερμοκρασία, βροχοπτώσεις, εδάφη, χρήση γης και χαρακτηριστικά του τοπίου.

«Ένας τρόπος να το κατανοήσουμε είναι να φανταστούμε τα φυτά να προσπαθούν να ακολουθήσουν ένα μεταβαλλόμενο “κλιματικό περίβλημα”. Καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, πολλά είδη μπορούν να μετακινηθούν προς βορρά ή σε μεγαλύτερα υψόμετρα για να διατηρήσουν ευνοϊκές συνθήκες. Ωστόσο, η θερμοκρασία αποτελεί μόνο μία πτυχή του προβλήματος», δήλωσαν στο Reuters η Τζούνα Γουάνγκ, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Γιέιλ, και η Τσαόλι Ντονγκ, καθηγήτρια περιβαλλοντικών επιστημών και πολιτικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ντέιβις.

Σε πολλές περιοχές, η κλιματική αλλαγή φαίνεται να μειώνει τον αριθμό των περιοχών όπου συνυπάρχουν όλες οι απαραίτητες συνθήκες για ένα είδος, περιορίζοντας έτσι τις κατάλληλες ζώνες επιβίωσης. Η εξάπλωση των φυτών γίνεται συνήθως αργά, μέσω σπόρων ή σπορίων που μεταφέρονται από τον άνεμο, το νερό ή τα ζώα. Ωστόσο, ακόμη και σε υποθετικά σενάρια όπου τα είδη θα μπορούσαν να μετακινηθούν απεριόριστα, τα ποσοστά εξαφάνισης παρέμειναν σχεδόν ίδια- εύρημα που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η αδυναμία μετακίνησης, αλλά και η συνολική απώλεια κατάλληλων ενδιαιτημάτων.

«Αν το βασικό πρόβλημα ήταν η δυσκολία εξάπλωσης των ειδών, τότε λύσεις όπως η υποβοηθούμενη μετανάστευση- δηλαδή η ανθρώπινη παρέμβαση για τη μεταφορά τους σε νέες περιοχές- θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν μεγάλο μέρος του ζητήματος. Ωστόσο, εφόσον η κλιματική αλλαγή περιορίζει συνολικά τις κατάλληλες περιοχές διαβίωσης, η απλή μετακίνηση των ειδών πιθανόν να μην επαρκεί», σημείωσαν οι ερευνήτριες.

Αναδιάταξη των οικοσυστημάτων

Οι επιπτώσεις διαφέρουν ανά περιοχή: οι αρκτικές ζώνες κινδυνεύουν από τη συρρίκνωση των ψυχρών οικοσυστημάτων, ξηρές περιοχές όπως η δυτική Αμερική και η Μεσόγειος από εντονότερες ξηρασίες και πυρκαγιές, ενώ σε παράκτιες περιοχές της Αυστραλίας οι μετακινήσεις ειδών περιορίζονται από τη γεωγραφία.

Παράλληλα, σε περίπου 28% της χερσαίας επιφάνειας της Γης, η τοπική φυτική ποικιλότητα ενδέχεται να αυξηθεί, καθώς νέα είδη θα εγκαθίστανται σε περιοχές που γίνονται πλέον κατάλληλες. Ωστόσο, αυτό δεν αντισταθμίζει τις συνολικές απώλειες. Οι ερευνητές περιγράφουν μια παγκόσμια αναδιάταξη των οικοσυστημάτων, κατά την οποία ορισμένα είδη εξαφανίζονται από τις παραδοσιακές περιοχές εξάπλωσής τους, ενώ άλλα εγκαθίστανται σε νέες ζώνες, σχηματίζοντας «νέες οικολογικές κοινότητες» με αλληλεπιδράσεις που παραμένουν ακόμη άγνωστες.

Τα φυτά αποτελούν θεμέλιο των χερσαίων οικοσυστημάτων, καθώς απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα, σταθεροποιούν τα εδάφη και υποστηρίζουν την τροφική αλυσίδα. Επομένως, οι αλλαγές στη βιοποικιλότητά τους μπορούν να έχουν ευρύτερες επιπτώσεις στο περιβάλλον και τις κοινωνίες.

Όπως επισημαίνουν οι ερευνήτριες, η μείωση της φυτικής κάλυψης μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο, όπου η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τα φυτά και η μειωμένη φυτική δραστηριότητα ενισχύει περαιτέρω την υπερθέρμανση του πλανήτη.

«Τελικά, η προστασία της φυτικής ποικιλομορφίας δεν αφορά μόνο τη διατήρηση της φύσης καθαυτής – αφορά και τη διατήρηση των οικολογικών συστημάτων που υποστηρίζουν τις ανθρώπινες κοινωνίες», σημείωσαν.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science».

Πηγή: Reuters