Ισραήλ: Εκλογικό θρίλερ χωρίς νικητή - Τα σενάρια για τον σχηματισμό κυβέρνησης

   Νικητής μπορεί να μην αναδείχθηκε, πάντως δυο εθελοντές για να κυβερνήσουν το Ισραήλ σίγουρα.

   Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου κι ο αντίπαλός του Γκάντι Άιζενκοτ, οι συμμαχίες των οποίων φέρονται να οδεύουν σε απόλυτη ισοπαλία μετά τις χθεσινές βουλευτικές εκλογές, μακριά από την πλειοψηφία των εδρών στη Βουλή, δήλωσαν αμφότεροι έτοιμοι να σχηματίσουν κυβέρνηση, γεγονός που προοιωνίζεται σκληρές και δύσκολες διαπραγματεύσεις.

   Πρέπει να σχηματιστεί «ισχυρή κυβέρνηση της δεξιάς», τόνισε ο κ. Νετανιάχου, καλώντας την «εβραϊκή και σιωνιστική πλειοψηφία» να «ενωθεί» και να κάνει νέα αρχή.

   Αφού επέλεξε να μην εκφραστεί για αρκετές ώρες μετά το κλείσιμο των εκλογικών κέντρων, στις 22:00 (τοπική ώρα και ώρα Ελλάδας), εντέλει εμφανίστηκε, χαμογελαστός, με αέρα αυτοπεποίθησης, μπροστά στους υποστηρικτές του περί τις 03:00 για να εκφωνήσει ασυνήθιστα σύντομη ομιλία.
 

   Δημοσκοπήσεις εξόδου από τα εκλογικά τμήματα έφεραν αρχικά τη συμμαχία της αντιπολίτευσης υπό τον κεντρώο Γκάντι Άιζενκοτ να προηγείται με βραχεία κεφαλή αυτής του Μπενιαμίν Νετανιάχου, όμως αργότερα μεταδόθηκαν άλλες που θέλουν τις δυο πλευρές ισόπαλες, με 51 έδρες στην Κνέσετ η καθεμιά.

   Με άλλα λόγια μακριά από τον απαραίτητο αριθμό εδρών (61 από το σύνολο των 120 της ισραηλινής εθνικής αντιπροσωπείας) για την εξασφάλιση της πλειοψηφίας και άρα της δυνατότητας σχηματισμού κυβέρνησης.

   Παρά το άκρως αμφίρροπο αποτέλεσμα, ο Γκάντι Άιζενκοτ είδε στις πρώτες εκτιμήσεις για αυτό «πλήρη αποδοκιμασία» του Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Ο λαός επέλεξε την αλλαγή», διαβεβαίωσε τους δικούς του υποστηρικτές, υποσχόμενος να «κάνει το παν για να σχηματίσει κυβέρνηση» κι απορρίπτοντας νέα καταφυγή στις κάλπες.

   Ο 77χρονος πρωθυπουργός από την πλευρά του δεν είπε λέξη για τον αντίπαλό του στη δική του ομιλία. Απέφυγε να διεκδικήσει τη νίκη, περιορίστηκε να τονίζει πως το κόμμα του, το Λικούντ (δεξιά), παραμένει το μεγαλύτερο στο κοινοβούλιο, καθώς εκτιμάται πως θα καταλάβει 27 έδρες στο σώμα --από 32 στο απερχόμενο--, μπροστά από το Γιασάρ του κ. Άιζενκοτ.

   Η συμμετοχή των Ισραηλινών ήταν μαζική σε αυτή την ψηφοφορία, την πρώτη μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Το ποσοστό συμμετοχής έφθασε το 77,7%, ήταν το υψηλότερο από το 1999.

   Άνευ προηγουμένου άνοδος των αραβικών κομμάτων

   Η άλλη σημαντική εξέλιξη της βραδιάς είναι η θεαματική άνοδος της δύναμης των δυο αραβικών «λιστών» (κομμάτων). Το Ραμ (μετριοπαθείς ισλαμιστές) και η Ενοποιημένη Αραβική Λίστα (ριζοσπαστική αριστερά) επιβάλλονται πλέον ως δυνητικοί ρυθμιστές των πολιτικών εξελίξεων, καθώς αναμένεται να έχουν 18 ως 19 έδρες στο νέο σώμα (έναντι 10 στο απερχόμενο κοινοβούλιο).

   Το πολιτικό στρατόπεδο του Μπενιαμίν Νετανιάχου υπέστη «μεγάλη ήττα», έκρινε ο ηγέτης του Ραμ, ο Μανσούρ Αμπάς, δηλώνοντας έτοιμος να συνεργαστεί με τον Γκάντι Άιζενκοτ -- αυτός ο τελευταίος πάντως λέει πάντα πως δεν εξετάζει κάτι τέτοιο.

   «Αποκλείεται ο σχηματισμός κυβέρνησης που θα υποστηρίζεται από τα αραβικά κόμματα», ξεσπάθωσε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός Νετανιάχου, ο οποίος επικέντρωσε μεγάλο μέρος της εκστρατείας του στο να τους επιτίθεται, για παράδειγμα με το σύνθημα «είτε η δεξιά, ή η Παλαιστίνη».

   Η κατάσταση που διαμορφώνεται, προς το παρόν τουλάχιστον, κατατείνει σε αδιέξοδο, έκρινε η Ιλάνα Σπάιτσμαν, ειδικευμένη στις πολιτικές επιστήμες και οργανώτρια συνεδρίων στο πανεπιστήμιο Μπαρ Ιλάν.

   «Ο Νετανιάχου δεν έχει κανέναν τρόπο να σχηματίσει κυβέρνηση», ενώ ο συνασπισμός του κ. Άιζενκοτ θα χρειαστεί «είτε να σχηματίσει κυβέρνηση μαζί με τα αραβικά κόμματα, ή να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας», δυο επιλογές τις οποίες ως τώρα η αντιπολίτευση αποκήρυσσε, ανέλυσε.

   Τα κόμματα πλέον θα ριχτούν τις επόμενες εβδομάδες σε διαπραγματεύσεις, προκειμένου να αναζητήσουν τρόπο να σχηματιστεί η επόμενη κυβέρνηση.

   Σε περίπτωση αποτυχίας, συνηθισμένου φαινομένου στην πρόσφατη ιστορία του Ισραήλ, θα χρειαστεί νέα καταφυγή στις κάλπες -- κάτι που απορρίπτεται από τον κ. Άιζενκοτ.

Το αποτέλεσμα ανοίγει έναν κύκλο διαπραγματεύσεων, με τέσσερα βασικά σενάρια να βρίσκονται στο προσκήνιο για την επόμενη ημέρα της ισραηλινής πολιτικής σκηνής.

1. Κυβέρνηση συνεργασίας με αναζήτηση νέων συμμάχων

Μετά την επίσημη ανακήρυξη των αποτελεσμάτων, τις επόμενες ημέρες, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, θα αναθέσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον υποψήφιο που θα κρίνει ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσει τη στήριξη τουλάχιστον 61 βουλευτών.

Θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις, οι οποίες ενδέχεται να αποδειχθούν μακρές και δύσκολες. Μετά τις εκλογές του 2022, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου χρειάστηκε 58 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας.

Παρότι το Λικούντ του Νετανιάχου αναμένεται και πάλι να αναδειχθεί πρώτο κόμμα σε αριθμό εδρών, με 24 έως 25 έδρες σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ο απερχόμενος πρωθυπουργός ενδέχεται να δυσκολευτεί να βρει νέους συμμάχους πέρα από τα ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα που ήδη τον στηρίζουν.

Αντίθετα, ο συνασπισμός του Άιζενκοτ θα μπορούσε να αναζητήσει υποστήριξη είτε μέσω αποσκιρτήσεων βουλευτών από το στρατόπεδο Νετανιάχου είτε μέσω των αραβικών κομμάτων.

Οι δύο αραβικές παρατάξεις αναμένεται, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις εξόδου από τις κάλπες, να καταγράψουν υψηλή κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για συνολικά 17 έως 18 έδρες.

Οι πολιτικές ανατροπές, οι αποσκιρτήσεις και οι απρόβλεπτες συμμαχίες αποτελούν γνώριμα στοιχεία της ισραηλινής πολιτικής ιστορίας, με αποτέλεσμα ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης συνεργασίας να παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο.

2. Κυβέρνηση μειοψηφίας με ρυθμιστές τα αραβικά κόμματα

Εάν κανένας από τους δύο βασικούς συνασπισμούς δεν καταφέρει να εξασφαλίσει τις 61 έδρες, μια άλλη πιθανότητα είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης μειοψηφίας, η οποία θα εξασφαλίζει κοινοβουλευτική στήριξη κατά περίπτωση.

Σε αυτό το σενάριο, τα αραβικά κόμματα θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις.

Η παράταξη Ραμ του Μανσούρ Αμπάς, στην οποία αποδίδονται έως και επτά έδρες, έχει εκφράσει επανειλημμένα την πρόθεσή της να συνεργαστεί με τον συνασπισμό του Άιζενκοτ. Παράλληλα, η Ενωμένη Λίστα έχει δηλώσει ότι θα μπορούσε να προσφέρει κοινοβουλευτική στήριξη σε οποιοδήποτε σχήμα επιδιώξει την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία.

Ωστόσο, βασικά στελέχη της αντιπολίτευσης εμφανίστηκαν επιφυλακτικά κατά την προεκλογική περίοδο ως προς το ενδεχόμενο μιας τέτοιας συνεργασίας, λόγω της αντίδρασης σημαντικού τμήματος του εβραϊκού εκλογικού σώματος στη συνεργασία με αραβικές παρατάξεις.

Ο Νετανιάχου αξιοποίησε το ζήτημα στην προεκλογική του εκστρατεία, καταγγέλλοντας την πιθανή συνεργασία του αντιπάλου του με αραβικά κόμματα και παρουσιάζοντάς την ως συμμαχία της «αριστεράς και των Αδελφών Μουσουλμάνων». Υποστήριξε, μάλιστα, ότι μια τέτοια εξέλιξη θα συνιστούσε απειλή για την ίδια την επιβίωση του Ισραήλ.

3. Κυβέρνηση εθνικής ενότητας παρά την πολιτική πόλωση

Ένα τρίτο σενάριο είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης εθνικής ενότητας, αν και οι βαθιές πολιτικές αντιπαραθέσεις στο Ισραήλ καθιστούν μια τέτοια εξέλιξη δύσκολη.

Ορισμένοι σχολιαστές αναφέρονται στο ενδεχόμενο συνεργασίας μεταξύ των λεγόμενων «σιωνιστικών» κομμάτων, χωρίς τη συμμετοχή των αραβικών παρατάξεων και των υπερορθόδοξων εβραϊκών κομμάτων.

Δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε στα μέσα Οκτωβρίου έδειξε ότι το 55% των Ισραηλινών θα προτιμούσε μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας από την προκήρυξη νέων εκλογών, εφόσον δεν προέκυπτε σαφής νικητής.

Υπάρχει, άλλωστε, προηγούμενο ανάλογης συμφωνίας. Το 2020, ο Νετανιάχου και ο κεντρώος Μπένι Γκαντς συμφώνησαν να μοιραστούν την εξουσία, προβλέποντας εναλλαγή στο αξίωμα του πρωθυπουργού, έπειτα από τρεις εκλογικές αναμετρήσεις σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους. Η συμφωνία, ωστόσο, κατέρρευσε πριν συμπληρωθεί χρόνος, οδηγώντας τη χώρα σε νέα εκλογική διαδικασία.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών, ο πρόεδρος Χέρτσογκ επιχείρησε παρασκηνιακά να προωθήσει μια προσέγγιση μεταξύ του Νετανιάχου και του Άιζενκοτ, προκειμένου να αποτραπεί νέα περίοδος πολιτικής παράλυσης.

Παρά τις σχετικές πιέσεις, και τα δύο βασικά στρατόπεδα απορρίπτουν κατηγορηματικά το ενδεχόμενο συνεργασίας. Ιδιαίτερα η αντιπολίτευση είχε παρουσιάσει την εκλογική αναμέτρηση ως μια κρίσιμη δοκιμασία για την απομάκρυνση του απερχόμενου πρωθυπουργού από την εξουσία.

4. Πολιτικό αδιέξοδο και νέες εκλογές

Εάν κανένας υποψήφιος δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, η χώρα ενδέχεται να οδηγηθεί ξανά στις κάλπες.

Το Ισραήλ έχει βιώσει ανάλογη πολιτική αστάθεια στο παρελθόν. Από τον Απρίλιο του 2019 έως τον Μάρτιο του 2021 πραγματοποιήθηκαν τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις, καθώς τα πολιτικά κόμματα αδυνατούσαν να συμφωνήσουν σε μια βιώσιμη κυβερνητική λύση.

Ο υποψήφιος που θα λάβει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον πρόεδρο Χέρτσογκ θα έχει αρχικά 28 ημέρες στη διάθεσή του, με δυνατότητα παράτασης κατά 14 ημέρες. Εάν αποτύχει, προβλέπονται πρόσθετες διαδικασίες, πριν από το ενδεχόμενο νέας διάλυσης της Κνέσετ και προκήρυξης εκλογών.

Μια νέα προεκλογική εκστρατεία θα μπορούσε να επιτείνει την πολιτική αστάθεια σε μια χώρα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου 2023 και των περιφερειακών πολέμων.

Μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο και να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου παραμένει στην πρωθυπουργία.

Πηγές: ΑΠΕ-ΜΠΕ, ertnews.gr