Ποιες 7 χώρες γίνονται πλέον «ασφαλείς» για την ΕΕ και γιατί δυσκολεύει η έγκριση ασύλου

Σε μια ιστορική συνεδρίαση, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε σήμερα δύο κρίσιμες τροποποιήσεις στους κανονισμούς για το άσυλο, με στόχο τη θωράκιση και την επιτάχυνση του συστήματος. 

Η κεντρική αλλαγή αφορά τη δημιουργία ενός ενιαίου καταλόγου «ασφαλών χωρών καταγωγής» σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο οποίος περιλαμβάνει το Μπανγκλαντές, την Κολομβία, την Αίγυπτο, το Κόσοβο, την Ινδία, το Μαρόκο και την Τυνησία.

Με τους νέους κανόνες, οι αιτήσεις ασύλου από υπηκόους αυτών των χωρών θα εξετάζονται πλέον με ταχύρρυθμες διαδικασίες. Το βάρος της απόδειξης μετακινείται στους ίδιους τους αιτούντες, οι οποίοι θα πρέπει να τεκμηριώσουν ότι διατρέχουν εξατομικευμένο κίνδυνο δίωξης, παρά τον γενικό χαρακτηρισμό της χώρας τους ως «ασφαλούς». Παράλληλα, οι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ χώρες θεωρούνται πλέον αυτόματα ασφαλείς, εκτός εξαιρετικών περιπτώσεων.

Η αμφιλεγόμενη έννοια της «ασφαλούς τρίτης χώρας»

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον κανονισμό για την «ασφαλή τρίτη χώρα», ένα εργαλείο που επιτρέπει στα κράτη μέλη να κηρύσσουν ως απαράδεκτες αιτήσεις ασύλου όταν ο αιτών έχει ουσιαστικό δεσμό με μια άλλη χώρα (π.χ. προηγούμενη διαμονή, οικογενειακοί ή πολιτιστικοί δεσμοί) ή όταν διήλθε από αυτήν καθ' οδόν προς την ΕΕ και θα μπορούσε να έχει ζητήσει προστασία εκεί.

Η διάταξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για διμερείς ή πολυμερείς συμφωνίες της ΕΕ με τρίτες χώρες για την υποδοχή αιτούντων άσυλο, υπό την προϋπόθεση ότι οι χώρες αυτές εγγυώνται την εξέταση της ουσίας κάθε αιτήματος προστασίας. Οι εισηγητές της μεταρρύθμισης, Αλεσάντρο Σιριάνι (ECR) και Λένα Ντουπόν (ΕΛΚ), χαρακτήρισαν την έγκριση ως «σημείο καμπής» που θα αποσυμφορήσει τα εθνικά συστήματα και θα πατάξει τις καταχρήσεις.

Πολιτική θύελλα και ανησυχίες για τα θεμελιώδη δικαιώματα

Παρά την έγκριση με ευρεία πλειοψηφία, η απόφαση προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D). Η αντιπρόεδρος της ομάδας, Άνα Καταρίνα Μέντες, και η σκιώδης εισηγήτρια, Σεσίλια Στράντα, κατήγγειλαν τη συνεργασία συντηρητικών και ακροδεξιών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι οι νέοι κανόνες υπονομεύουν το δικαίωμα στο άσυλο.

Οι επικριτές της μεταρρύθμισης τονίζουν ότι:

• Πολλές από τις «ασφαλείς» χώρες (π.χ. Αίγυπτος, Τυνησία) έχουν επικριθεί επανειλημμένα από το Ευρωκοινοβούλιο για επιδείνωση του κράτους δικαίου.
• Η ΕΕ κινδυνεύει να καταστεί εξαρτημένη από τρίτες χώρες για τη διαχείριση της μετανάστευσης.
• Υπάρχει κίνδυνος παραβίασης του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ένωσης.

Το επόμενο και τελικό θεσμικό βήμα για την εφαρμογή των κανονισμών είναι η τυπική έγκρισή τους από το Συμβούλιο της ΕΕ.