Υδρογονάνθρακες: Η κρίσιμη διετία, τα θαλάσσια οικόπεδα στην Κρήτη και το μεγάλο στοίχημα

Με σταθερό αλλά ταυτόχρονα επιταχυνόμενο βηματισμό προχωρά το πρόγραμμα ερευνών υδρογονανθράκων στην Ελλάδα, με την επόμενη διετία να διαμορφώνεται ως καθοριστική για την πορεία του από τη στιγμή όπου από τη θεωρία ο σχεδιασμός περνά στην πράξη.

Την επιτάχυνση αυτή υποδεικνύει και το διαρκώς μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον, το οποίο επαναφέρει στο επίκεντρο τον ορυκτό πλούτο και, για πρώτη φορά με τόσο έντονο τρόπο, τον καθιστά στόχο, με επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ύπαρξη εγχώριων κοιτασμάτων θα μπορούσε να τοποθετήσει τη χώρα σε σαφώς πιο πλεονεκτική θέση, δεδομένου ότι σήμερα εξαρτάται από εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου. Μία τέτοια εξέλιξη θα είχε καθοριστική επίδραση και στη διαμόρφωση του ενεργειακού κόστους.

Η σημασία της περιόδου 2026–2027 αποτυπώνεται και σε μια σειρά από κρίσιμα ορόσημα που έχουν ήδη τεθεί:

-την ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών μελετών για το Block 2 έως τον Νοέμβριο του 2026, στο οποίο τον πρώτο λόγο έχουν οι εταιρείες Exxon Mobil, Energean, Helleniq Energy

-την υπογραφή των συμβάσεων για τη μίσθωση γεωτρύπανου που όπως ανακοινώθηκε θα πραγματοποιηθεί αύριο Τετάρτη 15 Απριλίου

-τον φιλόδοξο στόχο για έναρξη σεισμικών ερευνών για τις νέες παραχωρήσεις εντός του 2026

-την πρώτη υπεράκτια διερευνητική γεώτρηση που τοποθετείται στις αρχές του 2027

Σε αυτό το περιβάλλον, οι εταιρείες του κλάδου δηλώνουν αποφασισμένες να τηρήσουν τα επενδυτικά τους πλάνα και μεταφέρουν το μπαλάκι στο ΥΠΕΝ για να τρέξει «γρήγορα» το αδειοδοτικό πλαίσιο, επιβεβαιώνοντας ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα φάση ερευνών.

Η φάση αυτή αποκτά πιο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά με τα τέσσερα νέα θαλάσσια blocks που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα στο ΦΕΚ (Νότια της Κρήτης και της Πελοποννήσου), σηματοδοτώντας την έναρξη ενός εκτεταμένου κύκλου γεωφυσικών εργασιών και την ουσιαστική επανεκκίνηση του εγχώριου προγράμματος.

Νέος κύκλος ερευνών σε 47.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα

Οι νέες παραχωρήσεις καλύπτουν συνολικά περίπου 47.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, σχεδόν διπλασιάζοντας την έκταση των περιοχών που βρίσκονται υπό έρευνα στην ελληνική επικράτεια.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, σε τρία από τα νέα blocks (Νότια της Κρήτης Ι και ΙΙ, Νότια της Πελοποννήσου) θα πραγματοποιηθούν δισδιάστατες σεισμικές έρευνες (2D), ενώ σε ένα μικρότερο block (Α2) θα υλοποιηθούν τρισδιάστατες (3D), με σημαντικά μεγαλύτερη ακρίβεια ως προς τον εντοπισμό πιθανών κοιτασμάτων.

Πρόοδος στα υφιστάμενα blocks

Σε ότι αφορά τις επόμενες κινήσεις αυτές θα γίνουν σε δύο μέτωπα. Το πρώτο συνδέεται με ένα νέο γύρο παραχωρήσεων για υδρογονάνθρακες που για διάφορους λόγους επέστρεψαν στο δημόσιο τα προηγούμενα χρόνια και που σήμερα ο κρατικός βραχίονας της ΕΔΕΥΕΠ επαναξιολογεί. Στο θέμα αναφέρθηκε τις προηγούμενες μέρες από το 7ο Power&Gaz Forum και ο Διευθύνων Σύμβουλος Αρης Στεφάτος. Όπως είπε, η χώρα έχει ήδη καταφέρει να προσελκύσει την προσοχή των μεγαλύτερων διεθνών εταιρειών εξορύξεων (Chevron, Exxon Mobil) ενώ εξετάζονται και νέες εν υπνώσει περιοχές προς αξιολόγηση. Στο πλαίσιο αυτό, επαφές πραγματοποιήθηκαν πρόσφατα στο μεγάλο ενεργειακή φόρουμ στο Κάιρο με εταιρείες που εξειδικεύονται στην ωρίμανση ενεργειακών projects, ενισχύουν την προσπάθεια να καταστούν συγκεκριμένες περιοχές πιο ελκυστικές επενδυτικά.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται πλέον στους παραδοσιακούς παίκτες του κλάδου, αλλά διευρύνεται, σηματοδοτώντας μια νέα φάση για την ελληνική αγορά ενέργειας.

Το δεύτερο μέτωπο αφορά τις ώριμες παραχωρήσεις Νότιο Δυτικά της Κρήτης και το Block 10 στον Κυπαρισσιακό Κόλπο για το οποίο υπάρχουν σενάρια για επενδυτικό ενδιαφέρον από την πλευρά της Chevron τα οποία δεν έχουν διαψευστεί. Στις περιοχές αυτές έχουν ολοκληρωθεί τρισδιάστατες σεισμικές έρευνες. Τα δεδομένα βρίσκονται πλέον σε φάση επεξεργασίας και ερμηνείας, προκειμένου να προσδιοριστούν πιθανοί στόχοι γεώτρησης.

Η περίπτωση του Κυπαρισσιακού κόλπου

Πληροφορίες αναφέρουν ότι το ενδιαφέρον της Chevron για το «block 10» στο Ιόνιο συνδέεται και με το γεγονός ότι το όμορο οικόπεδο «Α2» που ανήκει στην Helleniq Energy αποτελεί τη μοναδική από τις τέσσερις νέες παραχωρήσεις όπου, σύμφωνα με τον προγραμματισμό της ΕΔΕΥΕΠ, προβλέπεται όπως προαναφέραμε, η απευθείας συλλογή τρισδιάστατων σεισμικών δεδομένων, χωρίς να προηγηθεί η φάση των δισδιάστατων ερευνών.

Οι έρευνες αναμένεται να πραγματοποιηθούν εντός του τρίτου τριμήνου του έτους, με τα αποτελέσματά τους να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των διαπραγματεύσεων μεταξύ της Chevron και της Helleniq Energy.

Η γεώτρηση στο Block 2

Αναμφισβήτητα πάντως κεντρικό σημείο του συνολικού σχεδιασμού αποτελεί η προγραμματισμένη ερευνητική γεώτρηση στο Block 2 στο Δυτικό Ιόνιο, με στόχο έναρξης εργασιών τον Φεβρουάριο του 2027.

Για την υλοποίησή της απαιτείται η τήρηση ενός αυστηρού χρονοδιαγράμματος. Η Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων θα πρέπει να εγκριθεί έως τον Νοέμβριο του 2026, ενώ όπως ανακοινώθηκε αύριο υπογράφεται η σύμβαση για τη μίσθωση του γεωτρύπανου μεταξύ της Energean και της Stena Drilling. Παράλληλα, η εταιρεία έχει ήδη ολοκληρώσει το πρώτο σκέλος της περιβαλλοντικής έρευνας βάσης (environmental baseline surveys) και συνεχίζει τη συστηματική δειγματοληψία του θαλάσσιου περιβάλλοντος στο Βορειοδυτικό Ιόνιο, με ειδικό ερευνητικό σκάφος. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι, λόγω της οριοθέτησης της ΑΟΖ με την Ιταλία, η περιβαλλοντική μελέτη για το block 2 θα λάβει έγκριση και από την ιταλική πλευρά.

Στρατηγικός ρόλος και παράθυρο ευκαιρίας στην Ανατολική Μεσόγειο

Η Ελλάδα σήμερα εισάγει το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού αερίου που καταναλώνει. Αν καταφέρει να περιορίσει αυτή την εξάρτηση —και σε βάθος χρόνου να αποκτήσει ακόμη και εξαγωγική δυνατότητα— τότε μιλάμε για μια ουσιαστική στρατηγική αναβάθμιση της χώρας, αναφέρουν αρμόδια στελέχη της αγοράς.

Δεν πρόκειται μόνο για μείωση κόστους ή για βελτίωση του ισοζυγίου. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να επιτρέψει στην Ελλάδα να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στη σταθεροποίηση του ενεργειακού μείγματος της ευρύτερης περιοχής, σε μια περίοδο όπου το φυσικό αέριο παραμένει κρίσιμο καύσιμο.

Το ελληνικό πρόγραμμα υδρογονανθράκων δημιουργεί αυτή την προοπτική, η οποία όμως θα πρέπει να επιβεβαιωθεί στην πράξη μέσα από τις έρευνες και τις συνεργασία με άλλες χώρες της Ανατολικής Μεσογείου και όχι απαραίτητα μόνο στο τομέα των υδρογονανθράκων.

Για παράδειγμα Ελλάδα και Αίγυπτος διαθέτουν σημαντικό δυναμικό σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για ταχεία ανάπτυξη διασυνδέσεων και κοινών έργων.

Καμπανάκι η τρέχουσα συγκυρία

Σήμερα καταγράφεται μια διάχυτη αβεβαιότητα ως προς την πορεία των εξελίξεων στον τομέα των ορυκτών καυσίμων που ενισχύει την προσπάθεια για επενδύσεις σε πιθανά εγχώρια κοιτάσματα. Η αβεβαιότητα αυτή συνδέεται με το γεγονός ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με πρωτόγνωρες γεωπολιτικές συνθήκες, όπου τίθεται υπό αμφισβήτηση η σταθερότητα βασικών διαδρόμων τροφοδοσίας, εντείνοντας τον βαθμό ρίσκου στο ενεργειακό σύστημα.

Οι διεθνείς ανταγωνισμοί μεταξύ χωρών λαμβάνουν νέες διαστάσεις και η ενέργεια αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο — αν όχι μέσο πίεσης — στο πλαίσιο αυτών των εξελίξεων. Σε αυτό το περιβάλλον, η διαφοροποίηση των πηγών και των διαδρομών εφοδιασμού παύει να αποτελεί απλώς μια τεχνική ή εμπορική επιλογή και καθίσταται ζήτημα στρατηγικής ανθεκτικότητας και ενεργειακής ασφάλειας για κράτη, αγορές και επιχειρήσεις.

Οπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς υδρογονανθράκων, η σημερινή συγκυρία διαφοροποιείται ουσιωδώς. Η πιθανότητα καταστροφής ή παρατεταμένης διαταραχής κρίσιμων υποδομών τροφοδοσίας εισάγει τον κίνδυνο ενός φαύλου κύκλου, όπου μέρος της παραγωγικής και εφοδιαστικής ικανότητας ενδέχεται να μην αποκατασταθεί ούτε σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα. Η αποκατάσταση τέτοιων υποδομών απαιτεί σημαντικούς πόρους, μακρό χρονικό διάστημα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιμετωπίζει σοβαρούς τεχνικούς και πρακτικούς περιορισμούς.