Ροζ πλανήτη με... σύννεφα αλατιού «έπιασε» το τηλεσκόπιο James Webb της NASA

Ένας τεράστιος κόσμος που περιφέρεται γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο, μόλις... 57 έτη φωτός μακριά, μπορεί να έχει ροζ απόχρωση και έναν ουρανό γεμάτο σύννεφα αλατιού.

Ο χαρακτηρισμός «μακρινό αντικείμενο» είναι ίσως ο πιο ακριβής που μπορεί να δοθεί σε αυτόν τον κόσμο. Παρά το παρατσούκλι «Ροζ Πλανήτης», οι αστρονόμοι δεν είναι καν βέβαιοι τι ακριβώς είναι. Ορισμένες μελέτες υποστηρίζουν ότι πρόκειται για έναν γιγάντιο εξωπλανήτη, ενώ άλλες θεωρούν ότι μπορεί να είναι ένας καφέ νάνος, ένα είδος αποτυχημένου άστρου, πολύ μικρού για να παράγει τη δική του πυρηνική ενέργεια. Προς το παρόν, οι επιστήμονες προτιμούν να τον αποκαλούν «συνοδό πλανητικής μάζας».

Το πρόβλημα είναι ότι το GJ 504 b είναι ψυχρό, αμυδρό και δύσκολο στη μελέτη. Όμως, χάρη στο Webb, οι ερευνητές κατάφεραν τελικά να συλλέξουν το φάσμα του, μια τεχνική που διαχωρίζει το φως στα επιμέρους χρώματά του. Η παρουσία ή η απουσία συγκεκριμένων αποχρώσεων μπορεί να αποκαλύψει τη σύνθεση της ατμόσφαιράς του.

Τα ασυνήθιστα σύννεφα αλατιού

Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν ότι αυτός ο κόσμος διαθέτει σύννεφα — και όχι οποιαδήποτε σύννεφα, αλλά σύννεφα αλατιού. Αν και προηγούμενες θεωρητικές μελέτες είχαν προβλέψει ότι τέτοια σύννεφα μπορούν να σχηματιστούν σε κόσμους με θερμοκρασίες μεταξύ 200 και 650 βαθμών Κελσίου περίπου οι αστρονόμοι δεν είχαν βρει ουσιαστικές αποδείξεις για την ύπαρξή τους τα τελευταία 15 χρόνια.

«Τα σύννεφα αλατιού είναι ασυνήθιστα», δήλωσε ο Aneesh Baburaj, αστρονόμος του Πανεπιστημίου Northwestern και επικεφαλής της μελέτης. «Το GJ 504 b προσφέρει μερικές από τις πρώτες ενδείξεις ότι τέτοια σύννεφα υπάρχουν στην ατμόσφαιρα τόσο ψυχρών αντικειμένων.»

Με θερμοκρασία περίπου 290 βαθμών Κελσίου, το GJ 504 b ίσως να μη φαίνεται ιδιαίτερα ψυχρό. Ωστόσο, σε σύγκριση με τους περισσότερους εξωπλανήτες που έχουν φωτογραφηθεί άμεσα, θεωρείται σχετικά δροσερό.

Οι ερευνητές αποδίδουν τη χαμηλότερη θερμοκρασία στην ηλικία του. Ενώ οι περισσότεροι γιγάντιοι αέριοι πλανήτες είναι εξαιρετικά θερμοί όταν σχηματίζονται, ψύχονται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Η νέα μελέτη εκτιμά ότι το GJ 504 b έχει ηλικία μεταξύ 2,5 και 4 δισεκατομμυρίων ετών.

Όσο για τα σύννεφα αλατιού, η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο The Astronomical Journal τα περιγράφει ως συσσωματώματα μικροσκοπικών σωματιδίων που σχηματίζονται όταν αέρια ψύχονται αρκετά ώστε να συμπυκνωθούν σε στερεά ή υγρά.

Στη Γη, τα σύννεφα σχηματίζονται όταν οι υδρατμοί συμπυκνώνονται σε σταγονίδια νερού που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα. Στο GJ 504 b, όμως, η ίδια διαδικασία συμβαίνει με πολύ πιο ακραία υλικά. Η ατμόσφαιρά του περιέχει αέρια που μπορούν να συνδυαστούν σε ενώσεις παρόμοιες με ορυκτά σε υψηλές θερμοκρασίες. Όταν οι συνθήκες αλλάζουν, αυτές οι ενώσεις συμπυκνώνονται σε μικροσκοπικούς κόκκους, οι οποίοι αιωρούνται στην ατμόσφαιρα και διασκορπίζουν το φως.

Τα σύννεφα αυτά πιθανότατα αποτελούνται από ενώσεις αλκαλικών μετάλλων, όπως το χλωριούχο κάλιο, ή ίσως από θειούχες ενώσεις, όπως το θειούχο μαγγάνιο.

Πλανήτης ή «καφέ νάνος»

Το στρώμα των νεφών φαίνεται να παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση του GJ 504 b. Η ερευνητική ομάδα περιγράφει μια αχνή ροζ απόχρωση στον τρόπο με τον οποίο το φως διαπερνά την ατμόσφαιρά του. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο πλανήτης λάμπει πραγματικά ροζ, αλλά ότι η ατμόσφαιρά του φιλτράρει το φως του άστρου του με τρόπο που αφήνει μια διακριτική θερμή απόχρωση στο φάσμα.

Παρά τις νέες λεπτομέρειες που αποκάλυψε το Webb, οι αστρονόμοι δεν έχουν ακόμη καταλήξει στο αν ο «Ροζ Πλανήτης» είναι πράγματι πλανήτης. Τα χημικά στοιχεία δείχνουν ότι είναι πλουσιότερος σε βαριά στοιχεία, όπως ο άνθρακας, από το μητρικό του άστρο.

Αυτό το μοτίβο συναντάται συχνά σε πλανήτες που σχηματίζονται μέσα σε δίσκους αερίου και σκόνης γύρω από νεαρά άστρα.
Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετές αβεβαιότητες ώστε να μην μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να πρόκειται για «καφέ νάνο», δηλαδή ένα ουράνιο σώμα που βρίσκεται στη διαχωριστική γραμμή μεταξύ άστρων και γιγάντιων πλανητών.

Αν τελικά είναι πλανήτης, τότε έχει μάζα περίπου 25 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Δία, μεγαλύτερου πλανήτη του Ηλιακού μας Συστήματος.