Ο νέος εχθρός των στρατηγών είναι το θερμόμετρο – Πώς οι καύσωνες επηρεάζουν στην πράξη στρατεύματα, υποδομές, και επιχειρησιακές στρατηγικές

Οι πρόσφατες αποφάσεις των ηγετών του ΝΑΤΟ για κατακόρυφη αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών μοιάζουν πλέον ελλιπείς μπροστά σε έναν πρωτόγνωρο εχθρό που δεν αντιμετωπίζεται με όπλα: το θερμόμετρο. Καθώς οι θερμοκρασίες ρεκόρ σε ολόκληρη την Ευρώπη αναδιαμορφώνουν βίαια το γεωγραφικό ανάγλυφο, η υπεράσπιση των κρατών-μελών καθίσταται μια πολύ πιο σύνθετη εξίσωση.

Οι στρατιωτικές επενδύσεις δεν αρκεί να κατευθυνθούν μόνο σε εξοπλισμούς, αλλά επιβάλλεται να θωρακίσουν τις βασικές κοινωνικές υποδομές —από τα δίκτυα ενέργειας και μεταφορών μέχρι τα συστήματα τροφίμων και υγείας— οι οποίες λυγίζουν υπό το βάρος της κλιματικής πίεσης.

Οι στρατηγοί καλούνται πλέον να διαχειριστούν άμεσα, πρακτικά προβλήματα στην καθημερινότητα των στρατευμάτων.

Ενδεικτικά, ο «Οδηγός Διοικητή για την Πρόληψη Ασθενειών από τη Ζέστη» του Υπουργείου Άμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου υποχρεώνει τους αξιωματικούς να επανεξετάζουν κάθε απαιτητική σωματική δραστηριότητα όταν η Μετεωρολογική Υπηρεσία εκδίδει κόκκινη προειδοποίηση για καύσωνα.

Παράλληλα, οι ακραίες καιρικές συνθήκες πλήττουν τις οικογένειες και τις κατοικίες των ενστόλων, καθώς οι αναγκαστικές εκκενώσεις, το κλείσιμο των σχολείων και οι υλικές ζημιές στα σπίτια υπονομεύουν το ηθικό και την επιχειρησιακή εστίαση του προσωπικού.

Η υψηλή θερμοκρασία, όμως, δεν επηρεάζει μόνο το προσωπικό.

Η ζέστη πλήττει άμεσα τις υποδομές, καθώς προκαλεί στρέβλωση ή τήξη στους διαδρόμους προσγείωσης, λυγίζει τις σιδηροδρομικές ράγες και καθιστά τις εργασίες επισκευής πιο δύσκολες και εξαντλητικές.

Ενδεικτικά, η Βασιλική Πολεμική Αεροπορία της Βρετανίας αναγκάστηκε να ανακατευθύνει αεροσκάφη σε εναλλακτικούς διαδρόμους το 2022, όταν η άσφαλτος στη βάση Μπράιζ Νόρτον έλιωσε λόγω των υψηλών θερμοκρασιών.

Επιπλέον, ο θερμός αέρας είναι πιο αραιός, με αποτέλεσμα τα αεροπλάνα να έχουν μειωμένη χωρητικότητα φορτίου, να απαιτούν μεγαλύτερες αποστάσεις για την απογείωση και να χάνουν ύψος πιο εύκολα.

Το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερο στα ελικόπτερα, τα οποία αποτελούν τα βασικά μέσα των εκστρατευτικών επιχειρήσεων.

Ο Μπαστιέν Αλέξ, σύμβουλος για το κλίμα στον γαλλικό στρατό, επεσήμανε σε περιοδικό του Υπουργείου Άμυνας ότι σε θερμοκρασίες άνω των 45 βαθμών Κελσίου επιβάλλεται η επανεξέταση του τρόπου χρήσης των ελικοπτέρων σε θερμά θέατρα επιχειρήσεων.

Όπως σημείωσε, η εκτέλεση της ίδιας αποστολής υπό τέτοιες συνθήκες ενδέχεται να απαιτήσει τη χρήση δύο αεροσκαφών αντί για ένα, γεγονός που συνεπάγεται επιπλέον πιλότο, μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων και αυξημένη υλικοτεχνική υποστήριξη.

Ο προγραμματισμός αλλάζει ραγδαία, καθώς γαλλική μελέτη δείχνει ότι σε ορισμένα θερμά θέατρα επιχειρήσεων οι ημέρες με θερμοκρασία άνω των 45 βαθμών Κελσίου αναμένεται να φτάσουν τις 120 ετησίως έως το 2050, έναντι μόλις πέντε ημερών τη δεκαετία του 2020 στην περιοχή του Σαχέλ.

Τα κράτη-μέλη καλούνται επίσης να επενδύσουν στους λεγόμενους πολλαπλασιαστές σταθερότητας, δηλαδή στα συστήματα τροφίμων, νερού και ενέργειας που διατηρούν τη συνοχή των κοινωνιών υπό συνθήκες πίεσης.

Οι κραδασμοί που προκαλεί η ακραία ζέστη σε χώρες χαμηλού εισοδήματος και ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή μπορούν να τροφοδοτήσουν την αστάθεια, τις συγκρούσεις και τον εκτοπισμό πληθυσμών. Οι εξελίξεις αυτές επηρεάζουν άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια μέσω μεταναστευτικών πιέσεων, διατάραξης των εφοδιαστικών αλυσίδων και αυξημένης ανάγκης για στρατιωτική και ανθρωπιστική παρέμβαση.

Έως το 2040, η κλιματική αλλαγή θα υπερτριπλασιάσει τις πιθανότητες ταυτόχρονης αποτυχίας των καλλιεργειών σιταριού σε Ινδία, Γαλλία και Γερμανία. Ένα τέτοιο σενάριο απειλεί να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων στην Ευρώπη εξίσου απότομα με τον πρώτο χρόνο του ρωσοουκρανικού πολέμου, προκαλώντας αναταραχές ανάλογες της Αραβικής Άνοιξης σε εταίρους του ΝΑΤΟ που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, όπως το Μαρόκο και η Αλγερία.

Η ελλιπής προετοιμασία απέναντι στα ακραία καιρικά φαινόμενα γεννά παράλληλα έμμεσους κινδύνους από υβριδικές απειλές. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες εργαλειοποιούν τις καταστροφές για τη διασπορά παραπληροφόρησης, με στόχο την υπονόμευση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τις κυβερνήσεις.

Ενδεικτικά, Πολωνός αξιωματούχος του κυβερνοχώρου επεσήμανε ότι ο πρόσφατος καύσωνας προκάλεσε έξαρση ψευδών δημοσιεύσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες αποδίδουν το φαινόμενο σε μια «παγκόσμια κυβέρνηση» που δήθεν ελέγχει τον καιρό.

Η τακτική αυτή ευθυγραμμίζεται πλήρως με το μοτίβο της Μόσχας, η οποία διακινεί αφηγήματα παραπληροφόρησης κατηγορώντας τους στρατούς για χρήση «καιρικών όπλων» ή τις κυβερνήσεις για σπατάλη πόρων προς όφελος της Ουκρανίας αντί για την ενίσχυση της εγχώριας ανθεκτικότητας.

Η -δεδομένη- κωλυσιεργία των ΗΠΑ σε ζητήματα κλιματικής αλλαγής, καθώς και η ανατροπή πολλών ορθολογικών περιβαλλοντικών πολιτικών στο Πεντάγωνο, είναι εξελίξεις που έχουν επηρεάσει και την έδρα του ΝΑΤΟ υπό την κυβέρνηση Τραμπ.

Ωστόσο, σε εσωτερικό υπόμνημα που στάλθηκε νωρίτερα φέτος, ο Υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ, επεσήμανε ότι το Πεντάγωνο διατηρεί την ευθύνη για τη θωράκιση των εγκαταστάσεων έναντι των ακραίων καιρικών φαινομένων