Άνοια: Το κόστος της φροντίδας των πασχόντων «βαραίνει» τις οικογένειες

Η άνοια δεν επιβαρύνει μόνο τα συστήματα υγείας. Το μεγαλύτερο μέρος του κόστους της στην Ευρώπη το «σηκώνουν» οι οικογένειες, οι φίλοι και οι άτυποι φροντιστές, συχνά χωρίς αμοιβή και χωρίς επαρκή αναγνώριση.

Σύμφωνα με νέα ευρωπαϊκή ανάλυση, η άμισθη φροντίδα αντιστοιχεί στο 58% της συνολικής δαπάνης. Σε οικονομικούς όρους, η αξία της εκτιμάται σε 128 δισ. ευρώ ετησίως, ποσό μεγαλύτερο από το αντίστοιχο της υγειονομικής περίθαλψης, που υπολογίζεται σε 93 δισ. ευρώ.

Η μελέτη εκτιμά ότι το 2019 περίπου 8,8 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με άνοια σε ευρωπαϊκές χώρες υψηλού εισοδήματος. Η οικονομική επιβάρυνση της νόσου αντιστοιχούσε περίπου στο 1,6% του περιφερειακού ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν), αναδεικνύοντας το αυξανόμενο βάρος της πάθησης για τις οικονομίες, τα συστήματα υγείας και τις οικογένειες.

Η ανάλυση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας COIN-Eu της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Νευρολογίας, η οποία αξιολογεί το κοινωνικό και οικονομικό βάρος βασικών νευρολογικών παθήσεων στην Ευρώπη. Οι ερευνητές εξέτασαν 45 ευρωπαϊκές μελέτες για το κόστος της άνοιας, που είχαν δημοσιευθεί από το 2010 έως το 2023, και τις συνδύασαν με εκτιμήσεις επιπολασμού.

Το φορτίο «πέφτει» στους φροντιστές

Ο καθηγητής Richard Dodel, κύριος συγγραφέας της ανάλυσης, επισημαίνει ότι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα ήταν η έκταση της άτυπης φροντίδας. «Καθώς ο πληθυσμός της Ευρώπης γερνά, ο αριθμός των ανθρώπων που ζουν με νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές αναμένεται να αυξηθεί σημαντικά», αναφέρει. Όπως τονίζει, αν και η δαπάνη της υγειονομικής περίθαλψης είναι υψηλή, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στους μη αμειβόμενους φροντιστές, των οποίων η συμβολή συνήθως παραβλέπεται.

Οι υπολογισμοί της ομάδας έδειξαν ότι το μέσο ετήσιο κοινωνικό κόστος ανά ασθενή ανέρχεται σε περίπου 25.200 ευρώ, με μεγάλες διαφορές μεταξύ των χωρών. Η Γερμανία, η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ισπανία αντιπροσώπευαν περίπου το 68% του εκτιμώμενου οικονομικού βάρους, κυρίως λόγω πληθυσμιακού μεγέθους και αναγκών φροντίδας.

Το κόστος δεν είναι μόνο… οικονομικό

Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι το βάρος της άνοιας δεν αποτυπώνεται πλήρως σε αριθμούς. Οι οικογενειακοί φροντιστές συχνά αντιμετωπίζουν (σημαντική) σωματική και ψυχική επιβάρυνση, ιδιαίτερα όσο η νόσος εξελίσσεται και οι ανάγκες του πάσχοντα αυξάνονται.

«Ο αντίκτυπος εκτείνεται πολύ πέρα από τις δαπάνες», σημειώνει ο καθηγητής Dodel, επισημαίνοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη αναγνώριση και ουσιαστική υποστήριξη των φροντιστών.

Τα ευρήματα, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενισχύουν την ανάγκη για πολιτικές που θα στηρίζουν τόσο τους ασθενείς όσο και τους φροντιστές τους: καλύτερες δομές φροντίδας, υπηρεσίες υποστήριξης για οικογένειες, έγκαιρη διάγνωση και στρατηγικές πρόληψης που στοχεύουν σε τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου.

Οι νέες οδηγίες του ΠΟΥ 

Την ίδια στιγμή, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) δημοσίευσε τη δεύτερη, επικαιροποιημένη έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών για τη μείωση του κινδύνου. Αφορούν ενήλικες χωρίς άνοια και απευθύνονται κυρίως σε επαγγελματίες υγείας, αλλά και σε φορείς χάραξης πολιτικής.

Ο ΠΟΥ υπενθυμίζει ότι, εφόσον δεν υπάρχει ακόμη ευρέως διαθέσιμη θεραπεία που να τροποποιεί ουσιαστικά την πορεία της νόσου, η πρόληψη σε όλη τη διάρκεια της ζωής παραμένει η σημαντικότερη στρατηγική. Έως και το 45% του κινδύνου μπορεί να αποδοθεί σε τροποποιήσιμους παράγοντες, πολλοί από τους οποίους συνδέονται και με άλλα χρόνια νοσήματα.

Συγκεκριμένα, ο Οργανισμός συνιστά σωματική δραστηριότητα, διακοπή καπνίσματος, περιορισμό της επιβλαβούς κατανάλωσης αλκοόλ, υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή, κοινωνική συμμετοχή και γνωστική «άσκηση», όπως διάβασμα, παιχνίδια ή άλλες δραστηριότητες που κρατούν ενεργό τον εγκέφαλο.

Ιδιαίτερη θέση έχουν και οι καρδιομεταβολικοί παράγοντες. Η αντιμετώπιση της υπέρτασης, του διαβήτη, της δυσλιπιδαιμίας και της παχυσαρκίας μπορεί να ενταχθεί στις στρατηγικές μείωσης του κινδύνου γνωστικής έκπτωσης και άνοιας, καθώς οι ίδιοι παράγοντες επηρεάζουν συνολικά την αγγειακή και εγκεφαλική υγεία.

Παράλληλα, οι οδηγίες αναφέρουν ότι τα ακουστικά βοηθήματα μπορούν να προτείνονται σε ενήλικες με απώλεια ακοής, ενώ για πρώτη φορά περιλαμβάνεται σύσταση για τη μείωση της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση, ιδιαίτερα στα μικροσωματίδια PM2.5.

Αντίθετα, ο ΠΟΥ δεν συνιστά τη λήψη συμπληρωμάτων βιταμινών Β και Ε, ωμέγα-3 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων ή πολυβιταμινών/μετάλλων αποκλειστικά για τη μείωση του κινδύνου, όταν δεν υπάρχει διαγνωσμένη ανεπάρκεια. Επίσης, η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης δεν συστήνεται ως μέτρο πρόληψης σε γυναίκες ηλικίας 65 ετών και άνω.

«Σήμερα γνωρίζουμε περισσότερα από ποτέ για τους παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα άνοιας -οι κατευθυντήριες οδηγίες μετατρέπουν αυτή τη γνώση σε δράση. Οι χώρες διαθέτουν πλέον σαφείς, τεκμηριωμένες συστάσεις που μπορούν να εφαρμόσουν αμέσως για να προστατεύσουν τη γνωστική υγεία των ανθρώπων» δήλωσε ο Δρ. Τέντρος Αντάνομ Γκεμπρεγιέσους, Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ.

Υπενθυμίζεται ότι η άνοια είναι μια πάθηση που προκαλείται από εγκεφαλικές ασθένειες και επηρεάζει τη μνήμη, τη σκέψη και την ικανότητα λειτουργίας. Πάνω από 57 εκατομμύρια άνθρωποι ζουν με τη νόσο παγκοσμίως και σχεδόν 10 εκατομμύρια διαγιγνώσκονται για πρώτη φορά κάθε χρόνο. Η νόσος Αλτσχάιμερ είναι η πιο συνηθισμένη μορφή και εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύει το 60-70% των περιπτώσεων.