Χωρίς νέους, εργασία και υπηρεσίες η περιφέρεια ερημώνει - Τα μηνύματα από το συνέδριο του ΟΟΣΑ στα Χανιά

Η γήρανση του πληθυσμού και η δημογραφική συρρίκνωση βρέθηκαν στο επίκεντρο των εργασιών του 3ου Ετήσιου Συνεδρίου του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών, το οποίο πραγματοποιείται στις 9 και 10 Νοεμβρίου 2026, στο Κέντρο Αρχιτεκτονικής Μεσογείου στα Χανιά, σε συνδιοργάνωση με το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών και τον Δήμο Χανίων.

Η Karen Maguire, Ανώτερη Σύμβουλος, Centre for Entrepreneurship, SMEs, Regions and Cities, OECD, παρουσίασε τις δημογραφικές τάσεις στις χώρες του ΟΟΣΑ, καθώς και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι περιφέρειες στην προσπάθειά τους να προσελκύσουν και να διατηρήσουν τον πληθυσμό τους.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, 42 νομοί στην Ελλάδα έχουν εμφανίσει μείωση του πληθυσμού την τελευταία δεκαετία, ενώ παράλληλα στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ αναμένεται παρόμοια πτωτική τάση. Επιπλέον, έδωσε έμφαση στην προσέλκυση της νέας γενιάς,θέτοντας ως κεντρικό ερώτημα το πώς μπορούν να γίνουν πιο ελκυστικές και πιο βιώσιμες οι περιοχές που δέχονται ισχυρές δημογραφικές πιέσεις.

Συντονίζοντας τη συζήτηση, ο Άρης Αλεξόπουλος, Επικεφαλής του Κέντρου Κρήτης του ΟΟΣΑ για τη Δυναμική των Πληθυσμών, επισήμανε ότι το δημογραφικό έχει εξελιχθεί σε τοπικό πρόβλημα. Ορισμένες περιοχές εξακολουθούν να προσελκύουν ανθρώπους και επενδύσεις, ενώ άλλες έρχονται αντιμέτωπες με ελλείψεις εργατικού δυναμικού, πληθυσμιακή συρρίκνωση και πιέσεις στις δημόσιες υπηρεσίες. Ο ίδιος τόνισε ότι το ζήτημα συνδέεται άμεσα με την περιφερειακή ανάπτυξη, τις οικονομικές ευκαιρίες και την κοινωνική συνοχή, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Το ζήτημα δεν είναι φέρουμε πίσω τους ανθρώπους σε όλες τις περιοχές. Αυτό που καλούνται οι νομοθέτες να εξασφαλίσουν είναι πώς θα έχουν πρόσβαση σε ποιοτική εργασία, βασικές υπηρεσίες και μια καλή ποιότητα ζωής όπου έχουν αποφασίσει να μείνουν».

Από την πλευρά του ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ, Θανάσης Κοντογεώργης, υπογράμμισε ότι το δημογραφικό στην Ελλάδα δεν αποτελεί απλώς ένα στατιστικό μέγεθος, αλλά αποτυπώνει τις πραγματικές ανισότητες μεταξύ των περιοχών. «Στην Ελλάδα το δημογραφικό δεν είναι απλά μια στατιστική. Είναι ένας χάρτης. Κάποιες περιοχές κρατούν τους νέους, έχουν γιατρούς και σχολεία και άλλες χάνουν και τα τρία και το χάσμα δεν αφορά μόνο την Αθήνα σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα», ανέφερε.

Παρουσιάζοντας την εθνική στρατηγική για την περιφερειακή ανάπτυξη, σημείωσε ότι από το 2024 υλοποιείται μια συντονισμένη προσπάθεια μεταξύ κυβέρνησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, η οποία περιλαμβάνει 50 σχέδια ανάπτυξης, ένα για κάθε περιφερειακή ενότητα, βασισμένα σε οικονομικά και δημογραφικά δεδομένα, δεξιότητες, υποδομές και πρόσβαση σε υπηρεσίες. Αναφέρθηκε, επίσης, σε μέτρα όπως η επιδότηση δύο ενοικίων για γιατρούς, νοσηλευτές και εκπαιδευτικούς που υπηρετούν εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης, καθώς και στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης οικογενειών στον Έβρο, με οικονομική ενίσχυση 10.000 ευρώ, το οποίο έχει επεκταθεί σε δέκα δημοτικές ενότητες.

Ο Υφυπουργός επεσήμανε επίσης ότι αρκετές ελληνικές περιφέρειες, μεταξύ των οποίων η Ήπειρος, η Πελοπόννησος, η Δυτική Μακεδονία, η Στερεά Ελλάδα και η Θεσσαλία, έχουν πλέον 42% πληθυσμό άνω των 65 ετών και τόνισε την ανάγκη αποτελεσματικότερης αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων. Όπως ανέφερε, η κυβέρνηση συνεργάζεται με τον ΟΟΣΑ για τη διαμόρφωση των σχεδίων περιφερειακής ανάπτυξης μετά το 2027, καταλήγοντας ότι: «Η επιλογή δεν είναι ανάμεσα στην ανταγωνιστικότητα και τη συνοχή, αλλά χρειαζόμαστε την ανταγωνιστικότητα να χτιστεί σε κάθε περιοχή με τα πλεονεκτήματά της να μένουν εκεί».

«Για την Ελλάδα ο εθνικός στόχος είναι να φέρουμε την ανταγωνιστικότητα των περιοχών κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ θα μειώνουμε το χάσμα μεταξύ των περιφερειών εντός της Ελλάδας. Δεν υπάρχει χώρα ισχυρή, ασφαλής και με συνοχή χωρίς βιώσιμες περιφέρειες», πρόσθεσε.

Από την πλευρά της, η Θέμις Χριστοφίδου, Γενική Διευθύντρια Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αναφέρθηκε στον τρόπο με τον οποίο η ενθάρρυνση της κινητικότητας συνέβαλε, σε ορισμένες περιπτώσεις, στην αποδυνάμωση συγκεκριμένων περιοχών. «Φαίνεται πως ήμασταν πολύ καλοί στο να προωθήσουμε την κινητικότητα, τόσο που κάναμε τους ανθρώπους να πιστεύουν πως πρέπει να μετακινηθούν μακριά από τον τόπο που ονομάζουν “σπίτι τους”. Με έναν τρόπο δημιουργήσαμε μόνοι μας συλλογικά μια πίεση για μετακίνηση και σήμερα συνειδητοποιούμε ότι συμβάλλαμε στο να δημιουργηθούν “μαύρες τρύπες” σε συγκεκριμένες περιοχές της Ευρώπης», σημείωσε.

Παρουσιάζοντας τα δημογραφικά δεδομένα του 2025, η ίδια αναφέρθηκε στη στρατηγική «Right to Stay» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις, ώστε οι πολίτες να μπορούν να παραμείνουν στον τόπο τους, να επιστρέψουν σε αυτόν ή να έρθουν νέοι κάτοικοι. «Τι χρειάζεται; Ποιοτικές δουλειές, στέγαση, ποιοτική εκπαίδευση, υποδομές, υπηρεσίες υγείας. Πρέπει να ξαναχτίσουμε την ελκυστικότητα της περιφέρειας», ανέφερε, επισημαίνοντας τον κομβικό ρόλο της πολιτικής συνοχής και των επενδύσεων στην υγεία, την εκπαίδευση, την καινοτομία και την επιχειρηματικότητα. Όπως σημείωσε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να ξεκινήσει τη συγκεκριμένη ατζέντα το 2027.

Στη σημασία της δημιουργίας οικονομικών ευκαιριών και της ενίσχυσης της αγροτικής δραστηριότητας εστίασε η Ισμήνη Παπακυρίλλου, Διευθύνουσα Σύμβουλος της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Όπως ανέφερε, η απουσία ευκαιριών αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνέπειες της πληθυσμιακής μείωσης, καθώς όταν οι πολίτες δεν βλέπουν προοπτικές στον τόπο τους, επιλέγουν να μετακινηθούν. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, η οποία επηρεάζει έντονα την Ελλάδα και ιδιαίτερα τις νησιωτικές περιοχές, όπου η διατήρηση της αγροτικής δραστηριότητας είναι καθοριστική για τη λειτουργία των τοπικών οικονομιών καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.

«Ο αγροτικός τομέας για εμάς είναι πολύ σημαντικός, πρέπει να φέρουμε νέους σ' αυτόν τον τομέα», τόνισε, παρουσιάζοντας την πρωτοβουλία της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας για τη δημιουργία ενισχυμένου χρηματοδοτικού εργαλείου, με στόχο την προσέλκυση νέων στο αγροτικό επάγγελμα. Όπως εξήγησε, η παροχή προτεραιότητας, χρηματοδοτικών εργαλείων και κινήτρων μπορεί να καταστήσει τον κλάδο πιο ελκυστικό, ενώ η Τράπεζα βρίσκεται σε συνεργασία με το αρμόδιο υπουργείο για την παρουσίασή του.

Τέλος, ο Δήμαρχος Χανίων, Παναγιώτης Σημανδηράκης, ανέδειξε την ανάγκη επαναπροσδιορισμού του τρόπου, με τον οποίο σχεδιάζονται οι πολιτικές της τοπικής αυτοδιοίκησης, επισημαίνοντας ότι τα επίσημα πληθυσμιακά στοιχεία συχνά δεν αποτυπώνουν την πραγματική εικόνα των περιοχών. Ειδικότερα για τα Χανιά, σημείωσε ότι, ενώ τα στατιστικά αναφέρονται σε 110.000 μόνιμους κατοίκους, ο πραγματικός πληθυσμός παρουσιάζει σημαντική απόκλιση, γεγονός που δημιουργεί αναντιστοιχία μεταξύ των πραγματικών αναγκών και των διαθέσιμων πόρων.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι αυτοδιοικητικές δομές εξακολουθούν να λειτουργούν με εργαλεία και μοντέλα διοίκησης προηγούμενων δεκαετιών, τα οποία δεν ανταποκρίνονται στη σημερινή κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα. Παρά τη σημαντική ανάπτυξη και την αύξηση της αξίας της γης στα Χανιά, προειδοποίησε ότι διευρύνονται οι κοινωνικές ανισότητες, καθώς τα οφέλη της τουριστικής δραστηριότητας δεν κατανέμονται ισότιμα.

Ο κ. Σημανδηράκης επεσήμανε ότι οι Δήμοι διαθέτουν περιορισμένα οικονομικά εργαλεία για την άσκηση κοινωνικής πολιτικής, καθώς σημαντικά έσοδα από την τουριστική δραστηριότητα κατευθύνονται στο κεντρικό κράτος. Τέλος, τόνισε την ανάγκη να επανεξεταστεί ο ρόλος της τοπικής διοίκησης και να ενισχυθεί η δυνατότητά της να παρεμβαίνει άμεσα στα προβλήματα των τοπικών κοινωνιών, ώστε οι πολιτικές ανάπτυξης να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων.

Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και τα Χανιά