Καταθέσεις: Γιατί τα επιτόκια μένουν χαμηλά – Τι δείχνει η έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού

Την Ενδιάμεση Έκθεση της Κλαδικής Έρευνας στις Τραπεζικές Καταθέσεις, που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, έδωσε στη δημοσιότητα η Επιτροπή Ανταγωνισμού, φωτίζοντας ένα από τα πιο «καυτά» ζητήματα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις: τα επίμονα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων.

Η Έκθεση χαρτογραφεί τη δομή της ελληνικής αγοράς καταθέσεων, αναλύει προσφορά και ζήτηση, εξετάζει τους παράγοντες που καθορίζουν το ύψος των επιτοκίων και αποτυπώνει την πορεία τους από το 2019 έως τις αρχές του 2025.

Στο μικροσκόπιο οι καταθέσεις – Εκτός τα δάνεια

Στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται οι καταθέσεις όψεως, ταμιευτηρίου και προθεσμίας, που αποτελούν τη βασική πηγή χρηματοδότησης των τραπεζών αλλά και το κύριο εργαλείο αποταμίευσης για πολίτες και επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις προθεσμιακές καταθέσεις, οι οποίες παραμένουν το βασικό αποταμιευτικό προϊόν στην Ελλάδα. Αντίθετα, οι λογαριασμοί ταμιευτηρίου, σύμφωνα με την Έκθεση, λειτουργούν στην πράξη ως λογαριασμοί πληρωμών, με μηδαμινή ή μηδενική απόδοση.

Από το πεδίο της έρευνας εξαιρέθηκαν:

• τα δάνεια, λόγω έντονης εξατομίκευσης και κρατικών παρεμβάσεων,
• τα μικτά καταθετικά – επενδυτικά προϊόντα, εξαιτίας του επενδυτικού κινδύνου που ενέχουν.

Πώς έγινε η έρευνα

Η μεθοδολογία βασίστηκε σε συνδυασμό ποσοτικών και ποιοτικών εργαλείων:

• ερωτηματολόγια σε συστημικές και μη συστημικές τράπεζες,
• στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος,
• ανάλυση εσωτερικών εγγράφων τραπεζών,
• βιβλιογραφική έρευνα,
• έρευνα καταναλωτών για τις αποταμιευτικές τους συνήθειες.

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού συνεργάστηκε και με τον καθηγητή Μάρκο Ζαχαριάδη, ως εξωτερικό επιστημονικό εμπειρογνώμονα.

Τα «αγκάθια» πίσω από τα χαμηλά επιτόκια

Η Έκθεση αναδεικνύει ότι το πρόβλημα των χαμηλών επιτοκίων καταθέσεων είναι πολυπαραγοντικό και εντοπίζει τρεις βασικούς άξονες:

• Ολιγοπωλιακή δομή της αγοράς και υψηλά εμπόδια εισόδου νέων παικτών.
• Υπερβάλλουσα ρευστότητα στις τράπεζες, που μειώνει το κίνητρο για ταχύτερη και πληρέστερη μετακύλιση των αυξήσεων επιτοκίων της ΕΚΤ στους καταθέτες.
• Αδράνεια των καταναλωτών, οι οποίοι σπάνια αναζητούν ή αλλάζουν τραπεζικό πάροχο, παγιώνοντας την έλλειψη ανταγωνισμού.

Τι δείχνουν τα στοιχεία

Σύμφωνα με τα ευρήματα της κλαδικής έρευνας:

• η αύξηση των καταθέσεων αφορά κυρίως προϊόντα υψηλής ρευστότητας και χαμηλής απόδοσης,
• η μετακύλιση των αυξήσεων επιτοκίων της ΕΚΤ στα επιτόκια καταθέσεων ήταν περιορισμένη, καθυστερημένη και άνιση,
• το κόστος ευκαιρίας για όσους διακρατούν καταθέσεις παραμένει υψηλό, ενισχύοντας τη στροφή σε εναλλακτικές τοποθετήσεις,
• η δομή της ελληνικής τραπεζικής αγοράς δεν ευνοεί έντονο ανταγωνισμό στα καταθετικά επιτόκια.

Με απλά λόγια: τα επιτόκια ανεβαίνουν στην Ευρώπη, αλλά στον Έλληνα καταθέτη φτάνουν με… καθυστέρηση και «κουτσουρεμένα».

Οι προτάσεις της Επιτροπής Ανταγωνισμού

Η Έκθεση καταλήγει σε συγκεκριμένες προτάσεις για ενίσχυση του ανταγωνισμού και της διαφάνειας, μεταξύ των οποίων:

• Ενίσχυση του ανταγωνισμού μέσω νέων εισόδων στην αγορά
• Δημιουργία κρατικών αποταμιευτικών λογαριασμών τύπου Livret A ή LEP (γαλλικό μοντέλο), με κρατικά καθοριζόμενο επιτόκιο, ως συμπληρωματικό εργαλείο για μικροκαταθέτες – με ρητή επιφύλαξη για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα.
• Ανάπτυξη γνήσιων αποταμιευτικών προϊόντων, όπως τα fidelity premium στο Βέλγιο, που επιβραβεύουν τη μακροχρόνια διακράτηση κεφαλαίων.

Αύξηση της κινητικότητας των καταθετών, με καλύτερη ενημέρωση, σύγκριση επιτοκίων, απλοποίηση της αλλαγής παρόχου και – σε βάθος χρόνου – διερεύνηση φορητότητας αριθμού λογαριασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ανοιχτή διαβούλευση έως τον Φεβρουάριο 2026

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού καλεί τράπεζες, φορείς και ενδιαφερόμενους να καταθέσουν τις θέσεις τους  μέσω υπομνημάτων στο deposits@epant.gr έως τις 16 Φεβρουαρίου 2026 ή μέσω συμμετοχής σε τηλεδιαβούλευση που θα πραγματοποιηθεί τον Φεβρουάριο του 2026.