Λιγότερες πτήσεις, περισσότερες θέσεις - Πώς η αεροπορία μπορεί να μειώσει τις εκπομπές ρύπων

Οι αερομεταφορές συγκαταλέγονται στους πιο δύσκολους τομείς ως προς την απανθρακοποίηση, την ώρα που ο αριθμός των επιβατών αυξάνεται διαρκώς. Τα ηλεκτρικά αεροσκάφη και τα λεγόμενα «βιώσιμα» αεροπορικά καύσιμα απέχουν ακόμη από το να επιφέρουν ουσιαστική μείωση των εκπομπών αν τελικά το καταφέρουν.

Νέα μελέτη, ωστόσο, δείχνει ότι η αεροπορία θα μπορούσε να περιορίσει θεαματικά το κλιματικό της αποτύπωμα απλώς με πιο αποδοτική αξιοποίηση των υφιστάμενων αεροσκαφών. Μάλιστα, μόνο η αναδιάταξη της καμπίνας με περιορισμό ή κατάργηση της business και της first class, θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές έως και κατά 50%.

Από το 1980 έως το 2019, το ποσοστό πληρότητας των θέσεων στις εμπορικές πτήσεις αυξήθηκε από 63% σε 82%. Οι αεροπορικές εταιρείες έχουν ήδη ισχυρό οικονομικό κίνητρο να περιορίζουν τις κενές θέσεις, καθώς κάθε άδειο κάθισμα σημαίνει απώλεια εσόδων και άσκοπες εκπομπές. Για δεδομένο αριθμό επιβατών, όσο περισσότεροι μεταφέρονται ανά πτήση, τόσο λιγότερες συνολικές πτήσεις απαιτούνται. Το κρίσιμο μέγεθος είναι το αεροσκάφος και όχι το επιπλέον βάρος κάθε επιβάτη, το οποίο είναι αμελητέο σε σχέση με το συνολικό βάρος και τα καύσιμα.

Η αεροπορία ευθύνεται για το 2%-3% των παγκόσμιων εκπομπών CO₂, όμως η συμβολή της στην υπερθέρμανση φτάνει περίπου το 4% αν συνυπολογιστούν και οι δευτερογενείς επιδράσεις, όπως τα ίχνη συμπύκνωσης (contrails) που παγιδεύουν θερμότητα. Το αποτύπωμα αυτό συνδέεται κυρίως με εύπορους ταξιδιώτες που πετούν συχνά, συχνά σε long-haul πτήσεις, σε business ή first class ή ακόμη και με ιδιωτικά αεροσκάφη.

Τεράστιες διαφορές στην αποδοτικότητα

Η έννοια της «αποδοτικότητας» στην αεροπορία συνήθως αφορά την τεχνολογία κινητήρων. Ωστόσο, η λειτουργική αποδοτικότητα δηλαδή τα επιβατοχιλιόμετρα ανά μονάδα CO₂ – έχει μελετηθεί λιγότερο.

Η νέα έρευνα ανέλυσε τα δεδομένα του 2023 ανά δρομολόγιο, εταιρεία, τύπο αεροσκάφους και αεροδρόμιο, καταγράφοντας τεράστιες αποκλίσεις. Ορισμένες πτήσεις εκπέμπουν πάνω από 800 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο, ενώ άλλες λιγότερα από 50 γραμμάρια.

Για σύγκριση, οι μέσες εκπομπές μειώθηκαν από περίπου 260 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιόμετρο το 1980 σε 90 γραμμάρια το 2019. Παρά τη σημαντική πρόοδο, οι ηλεκτροκίνητοι σιδηρόδρομοι με χαμηλού άνθρακα ενέργεια μπορούν να εκπέμπουν κάτω από 5 γραμμάρια.

Μεταξύ των χωρών με υψηλές εκπομπές, πολλές από τις λιγότερο αποδοτικές πτήσεις ξεκινούν ή καταλήγουν στις ΗΠΑ, ακολουθούμενες από Κίνα, Γερμανία και Ιαπωνία. Υψηλές εκπομπές παρατηρούνται επίσης σε μικρότερα αεροδρόμια και σε περιοχές της Αφρικής και της Ωκεανίας.

Αντίθετα, πιο αποδοτικές πτήσεις (κάτω από 100 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο) είναι συχνές σε Βραζιλία, Ινδία και νοτιοανατολική Ασία, κυρίως σε δρομολόγια υψηλής ζήτησης, ενώ η Ευρώπη παρουσιάζει μικτή εικόνα.

Οι διαφορές αυτές εξηγούνται από την πληρότητα, τον τύπο αεροσκάφους και τη διαμόρφωση καμπίνας – ιδιαίτερα τον χώρο που καταλαμβάνουν business και first class. Οι εταιρείες χαμηλού κόστους τείνουν να είναι πιο αποδοτικές, καθώς μεγιστοποιούν τον αριθμό θέσεων και βασίζουν τα έσοδα σε πρόσθετες υπηρεσίες (αποσκευές, γεύματα, ευελιξία κράτησης), οι οποίες δεν επιβαρύνουν σημαντικά τις εκπομπές.

Μεταξύ των πιο αποδοτικών μοντέλων συγκαταλέγονται το Boeing 787 Dreamliner και το Airbus A320neo, με μέσο όρο κάτω από 65 γραμμάρια CO₂ ανά επιβατοχιλιόμετρο. Ωστόσο, δεν αποτελούν ακόμη τον κυρίαρχο στόλο, καθώς τα αεροσκάφη παραμένουν σε χρήση περίπου 25 χρόνια.

Επιπλέον, οι πτήσεις μεγάλων αποστάσεων είναι κατά μέσο όρο πιο αποδοτικές από τις σύντομες, καθώς η απογείωση ιδιαίτερα ενεργοβόρα πραγματοποιείται μία μόνο φορά και χρησιμοποιούνται μεγαλύτερα αεροσκάφη με περισσότερες θέσεις, όπως αναφέρει το The Convesation.

Τα τρία σενάρια μείωσης εκπομπών

Η μελέτη προσομοίωσε τρία υποθετικά σενάρια:

1. Αύξηση πληρότητας στο 95% (από 80%): Θα μείωνε τις εκπομπές κατά 16%, καθώς θα απαιτούνταν λιγότερες πτήσεις για τον ίδιο αριθμό επιβατών.
2. Χρήση μόνο των πιο αποδοτικών αεροσκαφών (787-9 και A321neo): Η αντικατάσταση παλαιότερων μοντέλων θα μπορούσε να περιορίσει τις παγκόσμιες εκπομπές κατά 27%-34%.
3. Καμπίνες αποκλειστικά οικονομικής θέσης: Οι θέσεις business και first class είναι έως και πέντε φορές πιο εντατικές σε CO₂, λόγω του χώρου που καταλαμβάνουν. Η λειτουργία όλων των αεροσκαφών στη μέγιστη χωρητικότητα οικονομικής θέσης θα μπορούσε να μειώσει τις εκπομπές κατά 26%-57%.

Ενδεικτικά, ορισμένες εταιρείες διαμορφώνουν τα Boeing 777-300ER με πάνω από 400 θέσεις οικονομικής, ενώ άλλες περιορίζονται σε περίπου 200, παρότι η μέγιστη χωρητικότητα φτάνει τις 550.

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι οι εκπομπές της αεροπορίας συνδέονται στενά με την ανισότητα στα ταξίδια: από τους περιστασιακούς επιβάτες οικονομικής θέσης έως τους συχνούς ταξιδιώτες business και first class. Αν και πολλοί θεωρούν την οικονομική θέση άβολη, η «ενόχληση» αυτή ίσως λειτουργεί αποτρεπτικά για μη αναγκαία ταξίδια – και τελικά προς όφελος του κλίματος.