Χριστόφορος Χαραλαμπάκης: Ο Κρητικός επιστήμονας που έβαλε τη ζωντανή ελληνική γλώσσα στην Ακαδημία Αθηνών

Του Γεωργίου Ν. Βλατάκη* 

Η κυκλοφορία της δεύτερης, ριζικά αναθεωρημένης και εμπλουτισμένης έκδοσης του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας από την Ακαδημία Αθηνών δεν αποτελεί απλώς ένα εκδοτικό γεγονός. Είναι ένας μνημειώδης επιστημονικός άθλος, ένας ζωντανός καθρέφτης της γλωσσικής μας πραγματικότητας, που φέρει φαρδιά-πλατιά την υπογραφή ενός δικού μας ανθρώπου: του κορυφαίου ακαδημαϊκού και ομότιμου καθηγητή Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ, Χριστόφορου Χαραλαμπάκη.

«Η αγάπη μας για τη γλώσσα πρέπει να είναι ανάλογη με την αγάπη μας για τους ανθρώπους, να επιδεικνύεται καθημερινά εμπράκτως». Με αυτά τα λόγια, ο ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Γλωσσολογίας του ΕΚΠΑ Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, υπεύθυνος για τη δεύτερη έκδοση του Χρηστικού Λεξικού της Νεοελληνικής Γλώσσας της Ακαδημίας Αθηνών, ολοκλήρωσε την ομιλία του στην παρουσίαση της αναθεωρημένης και εμπλουτισμένης έκδοσής του,  το βράδυ, Τρίτη 3 Νοεμβρίου, στην Αίθουσα Τελετών της Ακαδημίας Αθηνών.

Για εμάς που έχουμε την τιμή και την ευλογία να τον συνδέουμε με τους δεσμούς μιας μακράς και ανιδιοτελούς επιστήθιας φιλίας, η νέα αυτή δίτομη έκδοση δεν ξαφνιάζει. Επιβεβαιώνει, για ακόμη μια φορά, την άοκνη εργατικότητα, τη μεθοδολογική αρτιότητα και τη βαθιά πνευματικότητα ενός ανθρώπου που αφιέρωσε τη ζωή του στη μελέτη της λέξης.
Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, βαθιά ποτισμένος με τις αξίες, το ήθος και την πλούσια γλωσσική παράδοση της γενέτειράς του, της Κρήτης, κατάφερε κάτι μοναδικό στη σύγχρονη λεξικογραφία. Αποτίναξε τις στείρες ρυθμιστικές αγκυλώσεις του παρελθόντος. Δεν στάθηκε απέναντι στη γλώσσα ως αυστηρός κριτής που «κουνάει το δάχτυλο», αλλά ως ευαίσθητος δέκτης. Προσέγγισε την ελληνική λαλιά ως ένα αέναο ποτάμι που ρέει, εξελίσσεται και αγκαλιάζει το σήμερα.

Η νέα έκδοση, εμπλουτισμένη με εκατοντάδες νέα λήμματα (από τον «κορωνοϊό» και το «κρυπτονόμισμα» μέχρι τη «γαμοβάφτιση»), αποδεικνύει ότι η γλώσσα μας δεν χαλάει, αλλά αναπτύσσεται μαζί με την κοινωνία. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει και ο ίδιος ο Καθηγητής, η αγάπη μας για τη γλώσσα είναι ανάλογη με την αγάπη μας για τον άνθρωπο. Και αυτό το λεξικό είναι η πιο απτή, επιστημονική απόδειξη αυτής της αγάπης.

Image

Η Κρήτη δικαιούται να αισθάνεται υπερήφανη για το άξιο τέκνο της. Ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, ο δικός μας Χριστόφορος, δεν λειτούργησε ποτέ ως ένας απόμακρος, ελιτιστής ακαδημαϊκός. Παρέμεινε ο σεμνός, προσηνής και βαθιά ανθρώπινος Δάσκαλος. Ένας άνθρωπος που, παρά τις διεθνείς περγαμηνές και την ύψιστη αναγνώριση, κρατά πάντα την ψυχή του ανοιχτή, όπως οι ορίζοντες του νησιού μας. 

Ο ιστορικός  σύλλογος  Ρεθυμνιων Αττικής «ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ» αναγνωρίζοντας την Αξία , το έργο του αλλά και τον τρόπο με τον οποίο περιβάλλει το σωματείο μας τον έχει αναγορεύσει (7-2-26 Μεγάλη Βρετάνια ) σε ισόβιο  Επίτιμο Πρόεδρο του απονέμοντας του τον χρυσουν αστέρα  του συλλόγου μας.

Το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας αποτελείται από δύο καλαίσθητους τόμους μεγάλων διαστάσεων, 29 x 20,5 εκ. με νέα στοιχειοθεσία. Ο πρώτος τόμος (Α-Λ) αποτελείται από 1.129 σελίδες και ο δεύτερος (Μ-Ω) από 1.028, σύνολο 2.157 σελίδες, συνολικού βάρους τεσσάρων κιλών και τετρακοσίων γραμμαρίων. Η εκτύπωση έγινε σε χαρτί Specialprint 60 gr. Για ευχερέστερη ανάγνωση τα λήμματα και οι σταθερές λεξικές συνάψεις (σύμπλοκα) απεικονίζονται με έντονο μπλε χρώμα και αναπτύσσονται σε τρεις στήλες . Ο σχεδιασμός, η σελιδοποίηση, η εκτύπωση και βιβλιοδεσία έγινε από τις Εκδόσεις Gutenberg. Τη γενική εποπτεία είχε ο Γιάννης Μαμάης και τη φιλολογική επιμέλεια το «Κέντρον Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων» με υπεύθυνη τη διευθύνουσα Ιώ Μανωλέσσου.
«Η συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών μάς υπενθυμίζει ότι η διάρκεια ενός επιστημονικού θεσμού αποκτά επιστημονικό περιεχόμενο μέσα από τη συνέχεια και την ποιότητα του έργου του. Το Χρηστικό Λεξικό της αποτελεί μία τέτοια προσφορά. Ένα έργο που δεν απευθύνεται μόνο στην επιστημονική κοινότητα αλλά σε κάθε άνθρωπο που ενδιαφέρεται να γνωρίσει καλύτερα τη γλώσσα», τόνισε ο γγ της Ακαδημίας Αθηνών, Αντώνιος Ρεγκάκος. 

Παρευρέθησαν άνθρωποι του πνεύματος, ακαδημαϊκοί, εκπρόσωποι του υπουργείου παιδείας, της Εκκλησίας ενώ προλόγισαν ο πρόεδρος της Ακαδημίας Νικηφόρος Διαμαντούρος, ο κος  Χρήστος Ζερεφός, ο ακαδημαικος Τιβεριος και αλλοι.
Με το μνημειώδες αυτό έργο ζωής, ο Χριστόφορος Χαραλαμπάκης αφήνει μια ανεκτίμητη παρακαταθήκη στον ελληνισμό και στις επόμενες γενιές. Ως φίλος, αλλά και ως ελάχιστος κοινωνός του έργου του, του εκφράζω την βαθιά μου ευγνωμοσύνη. Να είναι πάντα γερός, δυνατός και να συνεχίσει να φωτίζει τα μονοπάτια της σκέψης και της γλώσσας μας.

*Άρχοντος Νομοφύλακα του Οικουμενικού Πατριαρχείου & προέδρου του ιστορικού συλλόγου Ρεθύμνιων Αττικής «ΤΟ ΑΡΚΑΔΙ»