Τρίτη και 13: Γιατί θεωρείται γρουσούζικη μέρα – Με ποια ιστορικά γεγονότα συνδέεται

Η «Τρίτη και 13» θεωρείται από πολλούς μια… γρουσούζικη ημέρα, ειδικά στην Ελλάδα και σε αρκετές ισπανόφωνες χώρες.

Γενικώς, η Τρίτη θεωρείται αποφράς ημέρα, δηλαδή γκαντέμικη και επικίνδυνη για τους λαούς αυτούς. Όταν συμπίπτει Τρίτη και 13, οι προληπτικοί τη θεωρούν πολύ άτυχη και επικίνδυνη ημέρα. Για τους υπόλοιπους λαούς η γρουσούζικη ημέρα είναι η «Παρασκευή και 13».

Οι Ισπανόφωνοι εκφράζουν την ημέρα με την παροιμία «En martes, ni te cases ni te embarques» («Την Τρίτη, μη παντρεύεσαι και μη ξεκινάς ταξίδι»). Κάτι ανάλογο ισχύει και στα καθ’ ημάς, όταν οι προληπτικοί μέσα στην Τρίτη αποφεύγουν να αρχίσουν οποιαδήποτε εργασία, να επιχειρήσουν ταξίδι ή να τελέσουν αρραβώνα. Αντίθετα, η Τρίτη είναι η κατάλληλη για εκδηλώσεις μαγείας.

Η «Τρίτη και 13» στην Ελλάδα

Κατά την ελληνική παράδοση, η Τρίτη θεωρείται γρουσούζικη, καθώς την ημέρα αυτή η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών Τούρκων (Τρίτη 29 Μαΐου 1453). Όπως παρατηρεί ο «πατέρας» της ελληνικής λαογραφίας Νικόλαος Πολίτης (1852-1921), η ερμηνεία αυτή είναι υστερογενής, αφού και οι σύγχρονοι στην Άλωση απέδωσαν την εθνική εκείνη συμφορά στην ολέθρια επίδραση της ημέρας. Μαρτυρία για την πρόληψη αυτή υπάρχει ήδη από το 1164, σύμφωνα με το sansimera.gr.

Η εξήγηση της δεισιδαιμονίας πρέπει να αναζητηθεί, κατά τον Νικόλαο Πολίτη, σε αστρολογικές προβλέψεις. Σύμφωνα με αυτές, την Τρίτη κυρίαρχος είναι ο πλανήτης Άρης, ενώ σε κάποια ώρα της ημέρας (η «κακιά ώρα») επικρατεί μαζί με τον πλανήτη Κρόνο. Γι’ αυτό η ώρα αυτή καθίσταται ιδιαίτερα επικίνδυνη. Επειδή, όμως, κανείς δεν μπορεί να την προσδιορίσει, ολόκληρη η Τρίτη αντιμετωπίζεται ως αποφράς ημέρα.

Το 13 είναι ο κατεξοχήν κακότυχος αριθμός, που σπάει την αρμονία του 12 (12 Θεοί του Ολύμπου, 12 άθλοι του Ηρακλή, 12 φυλές του Ισραήλ, 12 μαθητές του Χριστού, 12 Ιμάμηδες κλπ). Με την προσθήκη του αριθμού 1 σχηματίζεται η αρχή ενός νέου κύκλου. Το άγνωστο, που αντιπροσωπεύει ο αριθμός 13, προκαλεί ανησυχία στους ανθρώπους κι έτσι άρχισαν να το συνδέουν με ατυχή γεγονότα.

Η φοβία προς τον αριθμό 13 έχει και επιστημονική ονομασία: «triskaidekaphobia». Πολλοί αποφεύγουν τη συγκεκριμένη θέση σε μέσα μεταφοράς ή ακόμα και σε πτήσεις, αφού στα περισσότερα αεροσκάφη απουσιάζει η σειρά θέσεων 13 ή ο αριθμός πτήσης 13. Στις κάρτες ταρό, ο αριθμός 13 συνδέεται με την κάρτα του θανάτου.

Η προσθήκη του αριθμού 1 στο 12 θεωρείται από κάποιους πως σηματοδοτεί την αρχή ενός νέου και άγνωστου κύκλου, κάτι που δημιουργεί αβεβαιότητα και ανησυχία. Έτσι, με το πέρασμα του χρόνου, ο αριθμός 13 κατέληξε να συσχετίζεται με την ατυχία και το αναπάντεχο.

Η «Τρίτη και 13» στον ελληνικό κινηματογράφο

Η «γρουσούζικη» Τρίτη και 13 δεν έμεινε έξω από τη σφαίρα του ελληνικού κινηματογράφου. Το 1963 κυκλοφόρησε η ομώνυμη κωμωδία με πρωταγωνιστή τον Νίκο Σταυρίδη, ο οποίος υποδύεται έναν προληπτικό πολιτικό μηχανικό.

Στο πλευρό του, ο Γιάννης Γκιωνάκης, στον ρόλο του φτωχού αλλά φιλόδοξου παλιού του συμμαθητή, που λειτουργεί ως το «γούρι» του. Το σενάριο υπογράφουν οι Γιώργος Λαζαρίδης και Γιώργος Ρούσσος, ενώ τη σκηνοθεσία ανέλαβε ο Ορέστης Λάσκος.

Το «13» στο ελληνικό τραγούδι

Η… αρνητική ενέργεια του αριθμού 13 αποτυπώθηκε και σε ένα από τα πιο εμβληματικά τραγούδια του ελληνικού κινηματογράφου, το «Ο μήνας έχει 13», σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι και στίχους Μιχάλη Κακογιάννη.

Το τραγούδι ερμήνευσε μοναδικά η Σοφία Βέμπο στην ταινία «Στέλλα», περιγράφοντας τη μοίρα μιας γυναίκας που έμεινε ορφανή και χήρα στις 13 του μήνα.