Κέντρα Επιστροφής Μεταναστών εκτός ΕΕ: Ποια η θέση της Ελλάδας

Στο επόμενο στάδιο περνά ο σχεδιασμός για τη δημιουργία Κέντρων Επιστροφής μεταναστών σε τρίτες χώρες, με την Ελλάδα και ακόμη τέσσερα ευρωπαϊκά κράτη να προγραμματίζουν δύο κρίσιμες συναντήσεις το επόμενο διάστημα.

Πρόκειται για τα λεγόμενα Return Hubs, δομές εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης στις οποίες προβλέπεται να μεταφέρονται άνθρωποι που δεν διαθέτουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και σε βάρος τους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Η λειτουργία τους προϋποθέτει τη σύναψη συμφωνιών με τρίτες χώρες και την τήρηση του ευρωπαϊκού και του διεθνούς δικαίου.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, στις 26 Σεπτεμβρίου θα πραγματοποιηθεί στο Μόναχο η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», με τη συμμετοχή 17 Ευρωπαίων υπουργών. Στο περιθώριό της αναμένεται να συναντηθούν οι εκπρόσωποι του «Core Group», στο οποίο συμμετέχουν η Ελλάδα, η Δανία, η Γερμανία, η Αυστρία και η Ολλανδία.

Αντικείμενο της συνάντησης θα είναι ο συντονισμός των επόμενων κινήσεων για τη δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής.

Το δεύτερο κρίσιμο ραντεβού έχει οριστεί για την 1η Οκτωβρίου, στο περιθώριο του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ. Εκεί, οι πέντε χώρες αναμένεται να συναντηθούν με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, ώστε να προχωρήσουν ο σχεδιασμός και η διαδικασία υλοποίησης του μοντέλου.

Ο οδικός χάρτης των πέντε χωρών

Οι νέες συναντήσεις ακολουθούν τις επαφές που είχαν στις αρχές του μήνα στην Κοπεγχάγη οι αρμόδιοι υπουργοί των πέντε χωρών.

Κατά τη συνάντηση συμφωνήθηκαν οι βασικές αρχές ενός πλαισίου μελλοντικής συνεργασίας με τρίτες χώρες, καθώς και ένας οδικός χάρτης για τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα που θα πρέπει να ακολουθηθούν.

«Για να μετατρέψουμε αυτή την πολιτική βούληση σε απτή πραγματικότητα, συμφωνήσαμε σήμερα σε έναν συγκεκριμένο Οδικό Χάρτη Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», ανέφερε μετά τη συνάντηση ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης.

Ο ίδιος γνωστοποίησε ότι έχουν ήδη αρχίσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις με πιθανές τρίτες χώρες, εκφράζοντας αισιοδοξία ότι μπορεί να επιτευχθεί σύντομα συμφωνία.

Μέχρι σήμερα, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως κάποια χώρα υποδοχής, ούτε έχει υπογραφεί σχετική συμφωνία.

Ρουάντα, Ουγκάντα και Ουζμπεκιστάν

Το μεγαλύτερο ανοιχτό ζήτημα παραμένει η επιλογή της χώρας ή των χωρών στις οποίες θα μπορούσαν να λειτουργήσουν τα Κέντρα Επιστροφής.

Ευρωπαϊκές πηγές και δημοσιεύματα έχουν αναφερθεί κυρίως στη Ρουάντα και την Ουγκάντα, ενώ η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας έχει καταγράψει ως πιθανές τοποθεσίες τη Ρουάντα, την Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν.

Η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 επιστολή προθέσεων με την Ουγκάντα για συνεργασία στον τομέα των επιστροφών. Ο συγκεκριμένος σχεδιασμός εγκαταλείφθηκε, ωστόσο, από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση που ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026, χωρίς να εγκαταλειφθεί συνολικά το ενδιαφέρον της χώρας για τα Return Hubs.

Στην περίπτωση του Ουζμπεκιστάν, η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία οικονομικής και μεταναστευτικής συνεργασίας, η οποία όμως δεν αφορά τη δημιουργία Κέντρου Επιστροφής. Παρά τα σχετικά δημοσιεύματα, το υπουργείο Εξωτερικών του Ουζμπεκιστάν έχει δηλώσει ότι δεν βρίσκονται σε εξέλιξη τέτοιες διαπραγματεύσεις.

Η Ρουάντα έχει επίσης βρεθεί στο παρελθόν στο επίκεντρο ευρωπαϊκών σχεδιασμών για τη μεταφορά αιτούντων άσυλο. Οι σχετικές συζητήσεις, στις οποίες είχε συμμετάσχει και η Δανία, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις αναφορικά με την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η θέση της Ελλάδας

Η ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζει τα Return Hubs ως ένα εργαλείο ενίσχυσης των επιστροφών ανθρώπων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.

Ο Θάνος Πλεύρης υπογράμμισε ότι η δημιουργία των Κέντρων θα πρέπει να στηρίζεται στην «απόλυτη νομιμότητα» και να πραγματοποιηθεί με πλήρη σεβασμό στο ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.

Συνέδεσε, παράλληλα, την πρωτοβουλία με τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», δήλωσε, χαρακτηρίζοντας τη δημιουργία τέτοιων μηχανισμών «επιτακτική εθνική ανάγκη».

Τι προβλέπει το ευρωπαϊκό πλαίσιο

Η δημιουργία των Return Hubs περιλαμβάνεται πλέον στο νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές. Οι δομές αυτές θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως ενδιάμεσος σταθμός πριν από την επιστροφή στη χώρα καταγωγής ή σε άλλη τρίτη χώρα.

Βασική προϋπόθεση αποτελεί η συμβατότητα οποιασδήποτε συμφωνίας με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο, η προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων και η τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης.

Παράλληλα, οι αποφάσεις επιστροφής θα εξακολουθήσουν να εξετάζονται ατομικά και να υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.

Πέρα από τη χώρα εγκατάστασης, ανοιχτά παραμένουν ζητήματα όπως η λειτουργία, η δυναμικότητα, η εποπτεία και η χρηματοδότηση των δομών. Οι συναντήσεις της 26ης Σεπτεμβρίου στο Μόναχο και της 1ης Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες αναμένεται να καθορίσουν τα επόμενα βήματα του σχεδιασμού.

ΑΠΕ-ΜΠΕ