Μπορεί η υψηλή χοληστερίνη να νικηθεί για πάντα;

Μία μόνο θεραπεία κατάφερε να μειώσει σχεδόν στο μισό την «κακή» χοληστερόλη για περισσότερο από έναν χρόνο, σύμφωνα με νέα ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι, αν τα ευρήματα επιβεβαιωθούν σε μεγαλύτερες μελέτες, η συγκεκριμένη μέθοδος θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η πολύ υψηλή χοληστερόλη.

Η νέα προσέγγιση βασίζεται στο CRISPR-Cas9, την τεχνολογία γονιδιακής επεξεργασίας που επιτρέπει στους επιστήμονες να «κόβουν» και να τροποποιούν συγκεκριμένα σημεία του DNA. Η θεραπεία δοκιμάζει να απενεργοποιήσει ένα γονίδιο που συνδέεται με τα επίπεδα της χοληστερόλης και των τριγλυκεριδίων στο αίμα.

Το γονίδιο που «προστατεύει» την καρδιά

Η ιδέα ξεκίνησε από κάτι που συμβαίνει φυσικά σε ορισμένους ανθρώπους. Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν μια συγκεκριμένη γενετική αλλαγή στο γονίδιο ANGPTL3. Το γονίδιο αυτό, όταν δεν λειτουργεί σωστά, φαίνεται να οδηγεί σε πολύ χαμηλά επίπεδα LDL χοληστερόλης και τριγλυκεριδίων.

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι άνθρωποι με αυτή τη φυσική μετάλλαξη φαίνεται να έχουν πολύ μικρότερο κίνδυνο να εμφανίσουν καρδιαγγειακά προβλήματα. Οι ερευνητές θέλησαν λοιπόν να αναπαράγουν αυτή την προστατευτική κατάσταση μέσω της γονιδιακής επεξεργασίας. Η πειραματική θεραπεία δεν επεμβαίνει σε ολόκληρο το σώμα. Στοχεύει κυρίως το ήπαρ, το οποίο παίζει βασικό ρόλο στην παραγωγή και την απομάκρυνση της χοληστερόλης και των λιπών από το αίμα.

Η χοληστερόλη μειώθηκε σχεδόν 53%

Η πρώτη δοκιμή ήταν πολύ μικρή, καθώς συμμετείχαν μόλις 15 άνθρωποι με ιδιαίτερα υψηλή χοληστερόλη, η οποία δεν αντιμετωπιζόταν αποτελεσματικά με τις υπάρχουσες θεραπείες.

Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε ομάδες και έλαβαν διαφορετικές δόσεις της θεραπείας. Σε όσους πήραν την υψηλότερη δόση, τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά. Δύο μήνες μετά τη θεραπεία, η LDL χοληστερόλη είχε μειωθεί σχεδόν κατά 50%, ενώ τα τριγλυκερίδια είχαν υποχωρήσει περίπου 55%. Το σημαντικότερο, όμως, ήταν ότι η μείωση παρέμεινε και μετά από έναν χρόνο. Στους 12 μήνες, η LDL ήταν περίπου 53% χαμηλότερη, ενώ τα τριγλυκερίδια είχαν μειωθεί σχεδόν κατά 48%. Αυτό είναι ένα από τα στοιχεία που ενθουσιάζουν περισσότερο τους ερευνητές, καθώς δείχνει ότι η επίδραση της θεραπείας μπορεί να διαρκεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Μια πιθανή αλλαγή για όσους παίρνουν φάρμακα για χρόνια

Η υψηλή LDL χοληστερόλη θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για καρδιακές παθήσεις. Σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη χοληστερόλη. Ωστόσο, οι ασθενείς πρέπει να τα λαμβάνουν καθημερινά ή να κάνουν τακτικές ενέσεις για πολλά χρόνια. Και εδώ υπάρχει ένα μεγάλο πρόβλημα: αρκετοί άνθρωποι ξεχνούν ή σταματούν τη θεραπεία τους.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι μόλις περίπου οι μισοί ασθενείς λαμβάνουν τα φάρμακά τους για τη χοληστερόλη με συνέπεια μεγαλύτερη του 80%. Παράλληλα, ένα σημαντικό ποσοστό σταματά τις στατίνες μέσα στον πρώτο χρόνο. Για έναν άνθρωπο που από νεαρή ηλικία αντιμετωπίζει πολύ υψηλή χοληστερόλη, μια θεραπεία που θα μπορούσε να δρα για χρόνια μετά από μία μόνο χορήγηση θα ήταν ιδιαίτερα σημαντική.

Ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αλλά χρειάζεται χρόνος

Οι επιστήμονες είναι αισιόδοξοι, αλλά τονίζουν ότι δεν πρόκειται ακόμη για θεραπεία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευρέως. Ο βασικός λόγος είναι το πολύ μικρό μέγεθος της πρώτης μελέτης. Μόλις 15 άνθρωποι συμμετείχαν στη δοκιμή και χρειάζονται πολύ μεγαλύτερες έρευνες για να αποδειχθεί ότι η μέθοδος είναι αποτελεσματική και ασφαλής. Μέχρι στιγμής, οι ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν περιορισμένες. Οι περισσότερες αφορούσαν ερεθισμό στο σημείο όπου χορηγήθηκε η θεραπεία. Σε έναν ασθενή αυξήθηκαν προσωρινά ορισμένα ηπατικά ένζυμα, ενώ ένας άλλος εμφάνισε κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου. Ένας συμμετέχων πέθανε έξι μήνες μετά τη θεραπεία. Οι ερευνητές, ωστόσο, αναφέρουν ότι ο συγκεκριμένος ασθενής είχε ήδη σοβαρή και προχωρημένη καρδιαγγειακή νόσο και είχε λάβει τη χαμηλότερη δόση της θεραπείας. Ένα ακόμη εύρημα που χρειάζεται παρακολούθηση είναι η μείωση της HDL, της λεγόμενης «καλής» χοληστερόλης, κατά περίπου 20%.

Η μεγάλη δοκιμή που βρίσκεται σε εξέλιξη

Το επόμενο βήμα είναι μια μεγαλύτερη κλινική δοκιμή στις ΗΠΑ και την Αυστραλία, στην οποία θα συμμετάσχουν έως και 40 άνθρωποι και θα λάβουν την υψηλότερη δόση. Αν τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, θα ακολουθήσουν ακόμη μεγαλύτερες μελέτες πριν η θεραπεία μπορέσει να περάσει στην ευρύτερη ιατρική χρήση.

Οι ασθενείς θα πρέπει επίσης να παρακολουθούνται για πολλά χρόνια. Η γονιδιακή επεξεργασία είναι μια σχετικά νέα τεχνολογία και οι επιστήμονες θέλουν να γνωρίζουν όχι μόνο αν λειτουργεί, αλλά και τι μπορεί να σημαίνει η αλλαγή ενός γονιδίου σε βάθος χρόνου. Παρά τις εκκρεμότητες, η προοπτική είναι εντυπωσιακή. Αν οι επόμενες μελέτες επιβεβαιώσουν τα μέχρι τώρα ευρήματα, στο μέλλον ορισμένοι άνθρωποι με εξαιρετικά υψηλή χοληστερόλη ίσως να μην χρειάζεται να βασίζονται αποκλειστικά σε καθημερινά χάπια ή συχνές ενέσεις.

Μια θεραπεία που «διορθώνει» τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ένα συγκεκριμένο γονίδιο θα μπορούσε να προσφέρει μακροχρόνια προστασία από έναν από τους βασικότερους παράγοντες κινδύνου για την καρδιά.