ΚΡΗΤΗ
Παρουσιάστηκε στο Ρέθυμνο το βιβλίο "Μέση Ανατολή: 1945-2025 - Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων"
"Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από πλούτο στοιχείων, ιστορικών αναφορών και συγκεκριμένων παραδειγμάτων" ανέφερε στον χαιρετισμό του ο δήμαρχος Ρεθύμνης Γιώργης Μαρινάκης
Ο Δήμαρχος Ρεθύμνης, κ. Γιώργης Χ. Μαρινάκης, απεύθυνε χαιρετισμό και άνοιξε την εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου "Μέση Ανατολή: 1945-2025. Η τυραννία των προσδοκιών και των πεποιθήσεων".
Το βιβλίο, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Πατάκη» υπογράφουν οι συγγραφείς Κώστας Υφαντής, Κωνσταντίνος Φίλης και Αλέξανδρος Διακόπουλος που παρουσιάζουν συζητήσεις τους με τον Μάκη Προβατά. Οι συντελεστές της έκδοσης ήταν και οι παρουσιαστές του περιεχομένου του.
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Δήμου Ρεθύμνης στο «Σπίτι του Πολιτισμού» στην παλιά πόλη το βράδυ της Τρίτης 24ης Μαρτίου 2026.
Στον χαιρετισμό του ο Δήμαρχος Ρεθύμνης & Προέδρος της ΠΕΔ Κρήτης Γιώργης Μαρινάκης ανέφερε τα ακόλουθα:
«Κυρίες και Κύριοι,
η αποψινή εκδήλωση είναι απολύτως επίκαιρη και παράλληλα ιδιαίτερα τιμητική.
Επίκαιρη διότι η αφορμή της έλκεται από την παρουσίαση ενός βιβλίου –σπουδή στο μεσανατολικό ζήτημα, το οποίο αφορά άμεσα και τη χώρα μας, σε γεωπολιτικό, οικονομικό, πολιτικό και πολιτισμικό επίπεδο.
Σχεδόν μεταφυσικά μάλιστα, η συμφωνία μας για την παρουσίασή του στο Ρέθυμνο έγινε την παραμονή της έναρξης της νέας πολεμικής σύρραξης με πρωταγωνιστές τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και το Ιράν.
Τιμητική διότι οι συγγραφείς του βιβλίου, είναι προσωπικότητες με υψηλή επιστημονική κατάρτιση, πολύχρονη εμπειρία σε θέματα διεθνούς πολιτικής και άμυνας, πρακτική εμπλοκή σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας και αξιόπιστο λόγο στον διαχρονικό διάλογο για τα τεκταινόμενα στην ευρύτερη περιοχή που μας αφορά άμεσα.
- Ο Κώστας Υφαντής, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο με ερευνητική παρουσία σε πανεπιστήμια παγκοσμίου φήμης όπως το Harvard,
- ο Κωνσταντίνος Φίλης, Καθηγητής Διεθνών Σχέσεων /Διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδας με επίσης αναγνωρίσιμη ερευνητική ταυτότητα στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης,
- ο Αλέξανδρος Διακόπουλος Αντιναύαρχος ε.α του Πολεμικού Ναυτικού ο οποίος διετέλεσε πρώτος Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας της Ελλάδας στο Υπουργικό Συμβούλιο του νυν Πρωθυπουργού, αποτυπώνουν σε αυτό το βιβλίο γεγονότα που αποτέλεσαν σταθμό στην ιστορική εξέλιξη της Μέσης Ανατολής από το 1945 μέχρι το 2025.
Συνομιλητής τους σε αυτή την εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και αξιολογική παρουσίαση των παραμέτρων της πολυσύνθετης αυτής κατάστασης, ο δημοσιογράφος Μάκης Προβατάς, ο οποίος έχει στο ενεργητικό του περισσότερες από 600 συνεντεύξεις από Έλληνες και ξένους, επιστήμονες, πανεπιστημιακούς, πολιτικούς, συγγραφείς και καλλιτέχνες.
Οι συγγραφείς, μας παραδίδουν ένα βιβλίο, που συμπυκνώνει στις σελίδες του την ογδοντάχρονη ιστορία μιας από τις μονίμως φλεγόμενες περιοχές του πλανήτη.
Όλοι τους έχουν συμβάλλει ενεργά μέχρι σήμερα στη διαμόρφωση της επιστημονικής και δημόσιας συζήτησης για τις διεθνείς εξελίξεις, κι έχουν παρακολουθήσει εκ του σύνεγγυς κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας.
Αξιοποιώντας λοιπόν τη γνώση και την εμπειρία τους, μας προσφέρουν αξιόπιστα επιστημονικά εργαλεία για να κατανοήσουμε, να ερμηνεύσουμε, να αξιολογήσουμε, να κρίνουμε και να συγκρίνουμε προκειμένου να διαμορφώσουμε μια συγκροτημένη αντίληψη για το μεσανατολικό.
Και το κάνουν με εντιμότητα και ειλικρίνεια, εκκινώντας από την παραδοχή την οποία μας καταθέτουν στα προλογικά τους κιόλας σημειώματα, ότι επέλεξαν να απαντούν σε σχετικές ερωτήσεις σε ενεστώτα χρόνο, δηλαδή τη στιγμή της εξέλιξης των καθοριστικότερων γεγονότων της υπό μελέτη περιόδου, αναλαμβάνοντας το ρίσκο της διάψευσης των λεχθέντων τους από τον καταιγισμό των εξελίξεων που ακολούθησε.
Προτίμησαν όμως να εκτεθούν παρά να επιστρέψουν για να καρπωθούν τα οφέλη της ύστερης γνώσης και να κάνουν διορθώσεις. Άλλωστε δεν το έχουν ανάγκη. Γνώριζαν εξ αρχής τις δυσκολίες και τις «κακοτοπιές» ενός τόσο απαιτητικού εγχειρήματος αλλά και των προκλήσεων που εγείρει η προσέγγιση και παρουσίαση ενός από τα πλέον σύνθετα ζητήματα που απασχολούν τη διεθνή κοινότητα.
Σε αυτή τη γόνιμη διαδικασία, σημαντική είναι η συμβολή του δημοσιογράφου συνομιλητή τους ο οποίος έχει την ικανότητα να μετατρέπει την ακαδημαϊκή, σύνθετη γνώση σε προσιτό και ζωντανό λόγο, γεφυρώνοντας έτσι τις δυσπρόσιτες πτυχές της εξειδικευμένης ανάλυσης με την προσιτή παρουσίαση της στο ευρύτερο κοινό.
Ο λόγος, η γραφή, η αμεσότητα της αφήγησης, η σαφήνεια των επιχειρημάτων και η προσήνεια του ύφους, συνθέτουν τα μεθοδολογικά εργαλεία των συγγραφέων.
Η σύνθεση και παράθεση των απόψεων τους υπό τη μορφή συνεντεύξεων και διαλόγου πάνω στη Μέση Ανατολή, επιτρέπει την πολυφωνία, την αντιπαραβολή απόψεων και την ανάδειξη της πολυπλοκότητας των ζητημάτων. Χωρίς δογματισμούς και απλουστεύσεις. Με τρόπο προσιτό, ελκυστικό, έγκυρο, ιδεολογικά και συναισθηματικά αποφορτισμένο.
Το βιβλίο χαρακτηρίζεται από πλούτο στοιχείων, ιστορικών αναφορών και συγκεκριμένων παραδειγμάτων. Διαθέτει χρονολόγιο των γεγονότων, παραπέμπει σε επιλεγμένη διεθνή βιβλιογραφία που μπορεί να αξιοποιήσει ο αναγνώστης για να κατανοήσει τους λαούς που εμπλέκονται στις εμπόλεμες συρράξεις και χρήσιμα ερμηνευτικά σχήματα.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο ως αναγνώστες, από παρατηρητές γινόμαστε διανοητικοί μέτοχοι στη διαδικασία κατανόησης εξαιρετικά περίπλοκων και ευαίσθητων ζητημάτων.
Το βιβλίο απέχει από το χαρακτήρα ενός συμβατικού ακαδημαϊκού πονήματος και συνιστά μια σπουδή στη βία και στη διπλωματία, εστιάζοντας σε συγκρούσεις, γεωπολιτική και ιδεολογίες.
Θέτει κρίσιμους προβληματισμούς για τη συνύπαρξη των Εβραίων με τους γειτονικούς του λαούς, σε συνθήκες ακραίου θρησκευτικού φανατισμού και ιδεολογικοπολιτικών αγκυλώσεων που ενίοτε τροφοδοτούν τρομοκρατικές οργανώσεις ή γίνονται σύστημα του εκάστοτε κράτους.
Αναδεικνύει τις δομικές διαφορές των λαών που κατοικούν στην περιοχή της Μέσης Ανατολής, επισημαίνοντας την αδυναμία ανάλυσης της με δυτικοκεντρικά στερεότυπα.
Στις σελίδες του αναλύονται οι ισορροπίες, οι συσχετισμοί, οι εύθραυστες συμμαχίες, οι διαχρονικές πολιτικές και διπλωματικές απόπειρες ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών καθώς και οι λόγοι που ναυάγησαν.
Παρουσιάζονται οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί και η εμπλοκή δυνάμεων με εντελώς διαφορετικό πολιτικό, πολιτισμικό, οικονομικό και κοινωνικό υπόβαθρο, στόχους και επιδιώξεις.
Αναλύεται ο ρόλος της Δύσης, των ΗΠΑ και της Ευρώπης στις εξελίξεις και επιχειρείται μια πρόγνωση των νέων περιφερειακών δυνάμεων που θα αναδυθούν από αυτή την αδιανόητα σκληρή σύγκρουση που έχει ουσιαστικά υπαρξιακό χαρακτήρα.
Στόχος των αντιμαχόμενων πλευρών είναι πλέον η εξόντωση, η εκμηδένιση του αντιπάλου. Οι συγκρούσεις έχουν πάψει πλέον να εμπνέονται από τα «παραδοσιακά» αφηγήματα γεωπολιτικού περιεχομένου αλλά επιδιώκουν τον αφανισμό του άλλου.
Αυτό το ιδιάζον, δομικό χαρακτηριστικό των εν εξελίξει πολεμικών συγκρούσεων, αναδείχθηκε ακόμη εντονότερα μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, καθιστώντας ακόμη πιο δυσνόητη την κατανόηση και δύσκολη την ανάλυση των γεγονότων όπως εξελίσσονται μέχρι σήμερα.
Η αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ τον Οκτώβρη του 2023, αποτέλεσε τη θρυαλλίδα που πυροδότησε σειρά καταστροφικών στρατιωτικών επεμβάσεων από όλες τις άμεσα και έμμεσα εμπλεκόμενες χώρες, επαναφέροντας στο προσκήνιο την προοπτική ενός νέου περιφερειακού πολέμου.
Αυτή η σκοτεινή περίοδος δίχως ορατή ημερομηνία λήξης, δεν συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο το οποίο εκδόθηκε λίγους μήνες πριν. (Η 2η έκδοση του έγινε το Φεβρουάριο του 2026)
Οι συγγραφείς όμως, μας παρέχουν όλα όσα χρειαζόμαστε για να προσεγγίσουμε με γνώση, ρεαλισμό και όσο το δυνατόν συναισθηματική νηφαλιότητα, τη συνεχιζόμενη τραγωδία στη Γάζα, τα εγκλήματα που διαπράττουν με θρησκευτική νομιμοποίηση το Ιράν, τις ανακατατάξεις στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, το ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών, τη συχνά αμφίσημη στάση της Ευρώπης αλλά και το γεγονός ότι η Μέση Ανατολή αποτελεί πλέον, για όλο τον πλανήτη, τον αμείλικτο καθρέφτη των διεθνών ισορροπιών και των προκλήσεων της εποχής μας.
Από το βιβλίο, προκύπτει εναργώς πως ο χάρτης του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε, αλλάζει με όρους που δεν μπορούν να ερμηνευτούν μονοσήμαντα και με άκαμπτες στρατηγικές τοποθετήσεις υπέρ της μιας ή της άλλης πλευράς.
Ο κίνδυνος που υπονομεύει τη διεθνή σταθερότητα και την ευρωπαϊκή ασφάλεια που μας αφορά, η βίωση του φόβου, της ανασφάλειας και της ανέχειας που τροφοδοτούνται από την αδυναμία προβλεψιμότητας των εξελίξεων, δεν αντιμετωπίζονται με τις γνώριμες διπλωματικές τακτικές.
Για να κατανοήσουμε τις αλλαγές, να σταθμίσουμε τα κέρδη και τις απώλειες, να επαναπροσδιορίσουμε την οπτική μας και τη στάση μας απέναντι σε καταστάσεις και γεγονότα που μας ανοίκεια, οφείλουμε να προετοιμαστούμε κατάλληλα.
Το συγκεκριμένο βιβλίο, μας προσφέρει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: να κατανοήσουμε τη Μέση Ανατολή όχι ως ένα μακρινό και ακατανόητο, σε μας τους δυτικούς, τόπο διαχρονικών συγκρούσεων αλλά ως έναν χώρο όπου διασταυρώνονται ιστορία, πολιτική, ταυτότητες και συμφέροντα, τα οποία μας αφορούν άμεσα.
Οι συγγραφείς συνομολογούν ότι η Μέση Ανατολή θα συνεχίσει να μας απασχολεί στο διηνεκές. Έχουν δίκιο.
Διότι ακόμη κι αν σταματήσουν αύριο το πρωί οι εχθροπραξίες, αφοπλιστεί πυρηνικά το Ιράν, εξουδετερωθούν οι ένοπλες οργανώσεις Χαμάς, Χεσπμολάχ, Χούθι, ISIS (πλέον Ισλαμικό Κράτος) Φατάχ, Φρουροί της Επανάστασης και Αλ Κάιντα, βρουν τη θέση τους στο χάρτη οι Παλαιστίνιοι, απαλλαχτεί το Ισραήλ από το υπαρξιακό του τραύμα, ουδείς γνωρίζει ούτε μπορεί να προβλέψει, έστω με μια σχετική βεβαιότητα, τί θα γίνει την επόμενη ημέρα.
Ίσως διότι με τα σημερινά δεδομένα, το σενάριο της «μεγάλης διευθέτησης» με τους προαναφερθέντες όρους, είναι ουτοπικό.
Παραμένουμε λοιπόν σε μια κατάσταση βασανιστικής αναμονής, κυριευμένοι από αισθήματα φρίκης και αποτροπιασμού για τα συντελούμενα εγκλήματα που περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, βιασμούς ανήλικων παιδιών προκειμένου να καταστεί επιτρεπτή από τη θρησκεία των δολοφόνων η θανάτωσή τους, αποκλεισμούς λαών σε κατεχόμενα εδάφη και καταδίκη τους σε λιμοκτονία ή και θάνατο από λοιμούς κ.α.
Στ’ αλήθεια ζούμε στην ‘εποχή του αδιανόητου’.
Ελπίζουμε οι πρωταγωνιστές αυτού του εφιαλτικού σκηνικού να λάβουν υπόψη τους τη διαπίστωση της φιλοσόφου Χάνα Αρρεντ στο κλασσικό δοκίμιό της «Περί Βίας»: «..στη μαζική σφαγή ακόμη κι ο νικητής ηττάται, χάνει το γέρας του, αφού κανείς δεν μπορεί να ασκήσει εξουσία πάνω σε νεκρούς».
Και να προβούν σύντομα στους αναγκαίους συμβιβασμούς και συμφωνίες προκειμένου να λήξει αυτός ο πρωτόγνωρος σε μέσα και τακτικές πόλεμος προτού οι συνέπειές του στην ανθρώπινη ζωή, τα εμπλεκόμενα εθνικά κράτη και στο φυσικό περιβάλλον που δέχεται ανηλεή πλήγματα, γίνουν μη αναστρέψιμες.
Κυρίες και Κύριοι
Ξεκινώντας να μιλώ για το βιβλίο, ήμουν αποφασισμένος να περιοριστώ σε βασικές διαπιστώσεις που έκανα ως αναγνώστης και όχι ως γνώστης των θεμάτων που πραγματεύεται.
Άλλωστε, οι συγγραφείς του είναι τόσο καταρτισμένοι και – ευτυχώς για μας- έχουν τη δυνατότητα μέσω των δημόσιων παρεμβάσεων τους να μπαίνουν στο σπίτι μας και να μας ενημερώνουν για κάθε εξέλιξη, που θα ήταν ιεροσυλία εκ μέρους μου να επιχειρήσω να κάνω αυτό που εκείνοι γνωρίζουν και αποδεδειγμένα μπορούν να κάνουν καλύτερα.
Τους συγχαίρω για αυτή την τολμηρή, ωφέλιμη για όλους μας παρέμβασή τους και τους ευχαριστώ προσωπικά για την τιμητική τους πρόσκληση να παρουσιάσω το βιβλίο τους «Μέση Ανατολή 1945–2025», το οποίο φωτίζει με νηφαλιότητα, βάθος και επιστημονική εγκυρότητα, τις θεατές και τις αθέατες πλευρές μιας από τις πλέον σύνθετες και κρίσιμες γεωπολιτικές περιοχές του κόσμου και τις παραμέτρους της διαχρονικής τους διαμάχης.
Εύχομαι να αξιοποιηθεί όπως του αξίζει από τους αναγνώστες αλλά και από τους θεσμικούς επαΐοντες σε θέματα εξωτερικής πολιτικής αφού προσφέρει τη βαθύτερη κατανόηση των διεθνών εξελίξεων, τις οποίες προϋποθέτει η διαμόρφωση αποτελεσματικών και ρεαλιστικών στρατηγικών.
Η γνώση που προσφέρεται μέσα από αυτό το βιβλίο, αναμφίβολα εμπλουτίζει το δημόσιο διάλογο, μπορεί να συνδράμει θετικά στη λήψη κρίσιμων εθνικών αποφάσεων και να ενισχύσει την ικανότητα των κοινωνιών να διερμηνεύουν τις διαρκώς αναδυόμενες προκλήσεις της εποχής μας, με ασφαλή κριτήρια.
Ελπίζω, φωνές όπως η δική σας αγαπητοί συγγραφείς, συνδυαστικά με άλλες που επίσης προσεγγίζουν το θέμα με ρεαλισμό και ορθολογικότητα, να επενεργήσουν λυτρωτικά στην «τυραννία των προσδοκιών των πεποιθήσεων» που ταλανίζει όλους τους εμπλεκόμενους, εδραιώνει τις εγγενείς αλλά και τις «κατασκευασμένες» διαφορές τους και υπονομεύει κάθε προσπάθεια αποκλιμάκωσης αυτής της κρίσης.
