ΕΛΚΕΘΕ: Δίαυλοι επικοινωνίας με τη "βασίλισσα" της υδατοκαλλιέργειας, την Κίνα!
"Η Κίνα παράγει σήμερα περισσότερα από τα μισά ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας στον πλανήτη"- Ο διευθυντής του ΙΘΑΒΒΥΚ- ΕΛΚΕΘΕ, Δρ. Κ. Μυλωνάς, μιλά στο Cretalive για όσα αποκόμισε από το ταξίδι του στην Κίνα.
Η κλιματική κρίση και οι κίνδυνοι που επιφέρει στην επισιτιστική ασφάλεια μας, έχουν φέρει την θάλασσα και την αγροτική παραγωγή στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος όλου του πλανήτη. Ιδιαίτερα για την Ελλάδα, η ανάγκη διατήρησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος μας πρέπει να είναι πρωταρχικός στόχος μας τόσο για την στήριξη της τουριστικής βιομηχανίας, αλλά και την συνέχιση και αύξηση της παραγωγής άριστης ποιότητας ιχθυηρών από την ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια (https://fishfromgreece.com/etisia-ekthesi/). Είναι γνωστό ότι τα θαλασσινά ψάρια αποτελούν την καλύτερη πηγή πρωτεϊνών και πολυακόρεστων λιπαρών οξέων για τη διατροφή των ανθρώπων και την αποφυγή σημαντικών νοσημάτων. Η φετινή έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (Food and Agriculture Organization of the United Nations, FAO UN) δείχνει ότι για πρώτη φορά η παραγωγή ψαριών και άλλων υδάτινων οργανισμών από την υδατοκαλλιέργεια έχει ξεπεράσει την αλιεία άγριων πληθυσμών (https://www.fao.org/publications/fao-flagship-publications/the-state-of-world-fisheries-and-aquaculture/en). Αυτό είναι αποτέλεσμα τόσο της αύξησης της παραγωγής από την υδατοκαλλιέργεια, αλλά και της συνεχιζόμενης μείωσης της παραγωγής από την αλιεία, λόγω της μείωσης των άγριων ιχθυοπληθυσμών από την υπεραλίευση, και της προσπάθειας των διαχειριστικών οργανισμών να μειώσουν την αλιευτική προσπάθεια, για να επιτευχθεί η αειφόρος προστασία των αποθεμάτων.
Αυτή τη στιγμή, επενδυτικοί οίκοι παγκόσμιας εμβέλειας επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στην ιχθυοκαλλιέργεια παντού στον πλανήτη, αλλά και πρόσφατα στην Ελλάδα, αφού αναγνωρίζουν πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η αλιεία θα συνεχίσει να μειώνεται και η μόνη δυνατότητα κάλυψης της αυξημένης ζήτησης για ιχθυηρά παγκοσμίως, είναι η παραγωγή τους από την υδατοκαλλιέργεια.
Στο παγκόσμιο σκηνικό της υδατοκαλλιέργειας, η Κίνα διαδραματίζει όχι απλά πρωταγωνιστικό ρόλο, αλλά κυριαρχεί στην παραγωγή των περισσότερων υδρόβιων οργανισμών (>100 διαφορετικά είδη), παράγοντας το 55% της παγκόσμιας παραγωγής με 57 εκατομμύρια τόνους! Η προσπάθεια των Κινέζων για αύξηση τόσο της παραγωγής τους όσο και των ειδών που εκτρέφουν φαίνεται να είναι ακόρεστη, και πρόσφατα έγιναν επίσημες κρούσεις στη Ελλάδα με σκοπό την καλύτερη ενημέρωση τους για τις μεθόδους εκτροφής θαλάσσιων ψαριών. Η Ελλάδα είναι η δεύτερη μεγαλύτερη παραγωγός χώρα (μετά την Τουρκία) θαλάσσιων ψαριών στην Μεσόγειο. Επίσης, στην Ελλάδα υπάρχει το Ινστιτούτο Θαλάσσιας Βιολογίας, Βιοτεχνολογίας και Υδατοκαλλιεργειών (ΙΘΑΒΒΥΚ) του Ελληνικού Κέντρου Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), το οποίο είναι παγκοσμίου φήμης για τις μελέτες που έχει κάνει στο πεδίο των ιχθυοκαλλιεργειών (https://imbbc.hcmr.gr). Οι εγκαταστάσεις του ΕΛΚΕΘΕ στην Κρήτη είναι από τις μεγαλύτερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και καλύπτουν όλο το εύρος των ερευνητικών πεδίων που στηρίζουν τις ιχθυοκαλλιέργειες, όπως η αναπαραγωγή, οι νυμφικές εκτροφές και τεχνολογίες εκτροφής σε ιχθυοκλωβούς, η διατροφή, συμπεριφορά, παθολογία, ποιότητα τελικού προϊόντος και ασφάλεια τροφίμων, και η γενετική βελτίωση. Επίσης, το ΕΛΚΕΘΕ είναι το μοναδικό ερευνητικό κέντρο στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που διαχειρίζεται την δική του παράκτια μονάδα παραγωγής ψαριών με ιχθοκλωβούς (Σούδα, Κρήτη), δίνοντας του την δυνατότητα να πραγματοποιεί έρευνα με άμεση εφαρμογή στις παραγωγικές μονάδες του ιδιωτικού τομέα παραγωγής ψαριών.
Αυτός ήταν και ο λόγος που το Υπουργείο Ανθρώπινου Δυναμικού της Κίνας, προσκάλεσε τον Δρ. Κωνσταντίνο Μυλωνά, διευθυντή του ΙΘΑΒΒΥΚ στο πλαίσιο του προγράμματος National Foreign Expert Programme, για περίοδο δύο μηνών για δύο χρόνια (2026-2027). Έτσι, ο διευθυντής του ΕΛΚΕΘΕ επισκέφθηκε την Κίνα φέτος τον Απρίλιο και Μάιο, με σκοπό τη γνωριμία του με επιστήμονες του τομέα της υδατοκαλλιέργειας, την παρουσίαση του έργου του ιδίου στην αναπαραγωγή ψαριών και γενικότερα του ΙΘΑΒΒΥΚ και την εκπόνηση κάποιων πειραμάτων επίδειξης με θέμα τον έλεγχο της αναπαραγωγής θαλάσσιων ειδών ψαριών.
Ο «οικοδεσπότης» του Δρ. Μυλωνά ήταν η Κινεζική Ακαδημία Αλιευτικών Ερευνών (Chinese Academy of Fisheries Sciences, CAFS), ένας φορέας που λειτουργεί εννέα ερευνητικά ινστιτούτα, δύο κέντρα αναφοράς του FAO και εννέα ερευνητικά πλοία, και έχει προσωπικό 3,000 ατόμων με περισσότερους από 700 ερευνητές σε θέματα αλιείας και υδατοκαλλιεργειών. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του, ο Δρ. Κ. Μυλωνάς επισκέφθηκε 15 από τις μεγαλύτερες πόλεις της Κίνας, έδωσε παρουσιάσεις σε 6 πανεπιστήμια και 3 ερευνητικά ινστιτούτα περιλαμβανομένων των Ludong University, Dalian Ocean University, South China Agricultural University, Sun Yat-sen University, and Jimei University, και των Yellow Sea Fisheries Research Institute, και South China Sea Fisheries Research Institute.
Στην συνέντευξη που παραχώρησε στο Cretalive ο Δρ. Κωνσταντίνος Μυλωνάς α αναφέρει ότι το ΕΛΚΕΘΕ και η ελληνική ιχθυοκαλλιέργεια έχει να προσφέρει, αλλά και να επωφεληθεί από περισσότερες επαφές και ανταλλαγές τεχνογνωσίας με τους Κινέζους επιστήμονες. Μάλιστα, με την ευκαιρία της επίσκεψης του στην Κίνα, του ζητήθηκε να οργανώσει επίσημη επίσκεψη για την αντιπρόεδρο της CAFS και προϊσταμένους των ερευνητικών ινστιτούτων ιχθυοκαλλιέργειας της Κίνας στην Ελλάδα, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 20-22 Ιουλίου 2026 με επισκέψεις σε μονάδες στη Σαλαμίνα και Γαλαξίδι.
Η συνέντευξη έχει ως εξής:
Τι ήταν αυτό που σας εντυπωσίασε περισσότερο στην Κίνα, τόσο επιστημονικά όσο και ως εμπειρία ζωής;
"Η Κίνα είναι πραγματικά εντυπωσιακή σαν χώρα. Το πρώτο πράγμα που εντυπωσιάζει τον επισκέπτη, είναι το μέγεθος του πληθυσμού της (1,4 δισεκατομμύρια), το οποίο σε αφήνει έκθαμβο, αφού το βιώνεις σε όποια πόλη και να πας, και σε όποια περιοχή κινηθείς με τα high speed τρένα τους. Παντού υπάρχουν συγκροτήματα οικιστικών πολυκατοικιών που αποτελούνται από 10-20 πανομοιότυπες πολυκατοικίες των 20-30 ορόφων η κάθε μια. Τόσο οι οικιστικές περιοχές όσο και η ύπαιθρος καλύπτονται από ένα πυκνό δίκτυο καλωδίων υψηλής τάσεως, που προφανώς μεταφέρει την απαιτούμενη ενέργεια στις ταχέως αναπτυσσόμενες πόλεις. Όπου δεν υπάρχουν κτήρια στην ύπαιθρο, όλες οι εκτάσεις φαίνονται να καλλιεργούνται εντατικά, και πολύ οργανωμένα. Δεν υπάρχει κενός επίπεδος χώρος που θα μπορούσε να καλλιεργηθεί, και να μην είναι φυτεμένος. Όμως, παρά την τεράστια ανάπτυξη, η χώρα έχει πολλές φυσικές ομορφιές, με πανύψηλα βουνά, μεγάλα ποτάμια, και εξωπραγματικά τοπία, που όμως θέλουν χρόνο πολύ να τα επισκεφθείς, αφού η Κίνα είναι τεράστια σε μέγεθος!"
Το δεύτερο πράγμα που εντυπωσιάζει στην Κίνα είναι η χρήση της τεχνολογίας! Για όλο της διάστημα της παραμονής μου δεν χρησιμοποίησα καθόλου μετρητά, και ούτε καν είδα κινεζικά νομίσματα. Μάλιστα για να φέρω κάποια χαρτονομίσματα για την συλλογή του γιού μου, αναγκάστηκα να πάω σε κατάστημα τράπεζας και να «αγοράσω» ένα χαρτονόμισμα κάθε αξίας (από 1 μέχρι 100 yuan). Παντού πληρώνουν με τα τηλέφωνα τους, στα οποία είναι συνδεμένες πιστωτικές κάρτες και λογαριασμοί τράπεζων. Υπάρχει η εφαρμογή WeiShin (WeChat στα αγγλικά), η οποία λειτουργεί σαν μέγα-εφαρμογή με την οποία τηλεφωνείς, ανταλλάσσεις μηνύματα, στέλνεις αρχεία, πληρώνεις οπουδήποτε και οποιονδήποτε ιδιώτη ή δημόσια υπηρεσία, κάνεις κράτηση σε εστιατόρια ή παραγγέλνεις φαγητό delivery, καλείς ταξί, αγοράζεις από οποιοδήποτε διαδικτυακό κατάστημα, κτλ. Η πρώτη κίνηση όταν γνωριστούν δύο επαγγελματίες είναι να ανταλλάξουν επαφές στο Wechat, μέσω QR code που έχει ο κάθε ένας!. Ακόμα και οι πλανόδιοι καλλιτέχνες που παίζουν σε πλατείες και υπαίθριους χώρους, έχουν μπροστά τους μια πινακίδα με QR code, πού σκανάροντας τον μπορεί να τους αφήσεις ότι ποσό θέλεις!! Στα δε αεροδρόμια, μετά το check in και τον έλεγχο ασφαλείας –ο οποίος γίνεται με φωτογράφιση σου- δεν χρειάζεται να δείξεις την κάρτα επιβίβασης σου ξανά, αφού περνώντας από την έξοδο επιβίβασης, μια camera αναγνωρίζει το πρόσωπο σου και επιβεβαιώνει ότι έχεις κάρτα επιβίβασης για την συγκεκριμένη πτήση και σου ανακοινώνει ότι μπορείς να περάσεις! Δεν ξέρω πώς έχουν καταφέρει οι ηλικιωμένοι να προσαρμοστούν σε αυτό τον τρόπο συναλλαγών, αλλά στις μεγάλες πόλεις δεν είδα να υπάρχει επιλογή!
Ποιο είναι το σημαντικότερο επιστημονικό όφελος που αποκομίσατε από αυτό το ταξίδι;
"Η Κίνα παράγει σήμερα περισσότερα από τα μισά ψάρια ιχθυοκαλλιέργειας στον πλανήτη και αντίστοιχα έχει τεράστιο αριθμό επιστημόνων που ασχολούνται με έρευνες στο πεδίο αυτό. Πιστεύω ότι μέσω αυτών των επισκέψεων και επαφών μου στην Κίνα -έχω περισσότερες από 50 επαφές στο ... WeChat μου από ερευνητές και καθηγητές που γνώρισα φέτος μόνο!- θα ανακύψουν διάφορες συνεργασίες μεταξύ Κινέζων επιστημόνων με ερευνητές τόσο του ΕΛΚΕΘΕ αλλά και συναδέλφους μου από άλλες ευρωπαϊκές χώρες και ερευνητικά ιδρύματα. Ήδη έχω διαμεσολαβήσει για τρείς τέτοιες συνεργασίες, μια με το ΕΛΚΕΘΕ και δύο με ερευνητικά κέντρα στην Ισπανία και την Νορβηγία. Η Κίνα κινείται πιο γρήγορα λόγω και λιγότερων περιορισμών στις ερευνητικές και πειραματικές διαδικασίες, οπότε μπορούμε κι εμείς συμμετέχοντας μαζί τους να προχωρήσουμε τα δικά μας ερωτήματα πιο γρήγορα."
Τι είχε να προσφέρει η ελληνική τεχνογνωσία στους Κινέζους επιστήμονες και παραγωγούς;
Όπως είπα στην αρχή, η προσπάθεια των Κινέζων για αύξηση της παραγωγής τους είναι ακόρεστη. Η Ελλάδα, με περισσότερα από 40 χρόνια εμπειρίας στον τομέα έχει σημαντικά πράγματα να τους διδάξει αφού η ιχθυοκαλλιέργεια τους είναι κυρίως στα γλυκά νερά, και μόλις τα τελευταία 20 χρόνια άρχισαν να ενδιαφέρονται περισσότερο για θαλάσσια είδη. Επίσης, έχουμε εμπειρία σε θέματα εξοπλισμών, μεθόδων διαχείρισης και ποιοτικού ελέγχου, αλλά και ιχνηλάτησης των παραγόμενων προϊόντων, αφού οι προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πολύ προηγμένες και απαιτητικές σε σχέση με τις κινέζικες. Επίσης, στην Ελλάδα υπάρχει το ΕΛΚΕΘΕ, το οποίο είναι παγκοσμίου φήμης για τις μελέτες που έχει κάνει στο πεδίο των ιχθυοκαλλιεργειών (https://imbbc.hcmr.gr). Αυτός ήταν και ο λόγος που προσκλήθηκα, αφού έχουμε περισσότερες γνώσεις στον τομέα της αναπαραγωγής σε είδη όπως το μαγιάτικο (Seriola dumerili) και ο κυανόπτερος τόνος του Ατλαντικού (Thunnus thynnus), είδη στα οποία επιτεύχθηκε ό έλεγχος της αναπαραγωγής σε συνθήκες εκτροφής για πρώτη φορά (παγκοσμίως) στο πλαίσιο ερευνητικών έργων που συντόνισα, είτε ευρωπαϊκών είτε εθνικών."
Ψαραγορά στην πόλη Shentzen όπου πουλιούνται δεκάδες είδη ψαριών, καρκινοειδών, οστράκων και πάσης φύσεων υδρόβιων οργανισμών της θάλασσας και των ποταμών της Κίνας.
Τι μπορούμε να διδαχθούμε στην Ελλάδα από τον τρόπο που η Κίνα επενδύει στην έρευνα και την καινοτομία;
"Είμαι σίγουρος ότι μπορούμε να διδαχθούμε πολλά, εάν το θελήσουμε! Και αναφέρομαι στην πολιτική μας ηγεσία, που έχει την ευθύνη του γενικού σχεδιασμού της έρευνας στην Ελλάδα, την προσέλκυση και πρόσληψη άριστων ερευνητών και τη χρηματοδότηση της έρευνας, πάντα με αξιοκρατικά κριτήρια αριστείας. Στην Κίνα, σαν μεγαλύτερη χώρα και με πιο πολλούς πόρους, υπάρχουν πάρα πολλά ερευνητικά κέντρα. όνο για θαλάσσια έρευνα, αλιεία και υδατοκαλλιέργειες υπάρχουν δεκάδες! Αυτό όμως που έχει η Κίνα και δεν έχει η Ελλάδα είναι (α) συστηματικότητα στις προσλήψεις νέων ερευνητών σε νέα πεδία και (β) σταθερή χρηματοδότηση της έρευνας με ετήσιες προσκλήσεις ανταγωνιστών προτάσεων. Στην Κίνα, όπως μου έχουν πει οι συνάδελφοι μου, κάθε Απρίλιο ανακοινώνονται οι προσκλήσεις για υποβολή προτάσεων σε θέματα υδατοκαλλιεργειών, και τα αποτελέσματα ανακοινώνονται τον Σεπτέμβριο, και αμέσως ενεργοποιούνται τα επιλεγμένα έργα για υλοποίηση.
Αυτό για εμάς στην Ελλάδα είναι ουτοπία. Για να γίνει πιο κατανοητό το πρόβλημα στην χρηματοδότηση καινοτομίας στον κλάδο των ιχθυοκαλλιεργειών αλλά και στη μακρόχρονη λειτουργία του ΕΛΚΕΘΕ και των ερευνητικών του ομάδων, παραθέτω κάποιους σχετικούς αριθμούς. Στην προγραμματική περίοδο ΕΣΠΑ 2014-2021 στο πρόγραμμα ΕΠΑΛ του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ), το ΕΛΚΕΘΕ πραγματοποίησε 15 ερευνητικά έργα σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα, χρηματοδότησης σχεδόν 3,000,000 ευρώ! Από το πρόσφατο ΕΣΠΑ 2021-2027 του ΥΠΑΑΤ, είμαστε στον 6ο χρόνο λειτουργίας του, έχουμε πάρει 0 έργα και 0 ευρώ χρηματοδότηση, αφού δεν έχει γίνει ακόμα η προκήρυξη στην δράση που αφορά συνεργασίες ιδιωτικού τομέα και ερευνητικών κέντρων! Αντίστοιχα, για τις χρηματοδοτήσεις μέσω του προγράμματος Ερευνώ-Καινοτομώ του Υπουργείου Ανάπτυξης (ΥΠΑΝ) για την προηγούμενη προγραμματική περίοδο 2014-2021, πραγματοποιήσαμε 20 έργα ΕΠΑΝεΚ με χρηματοδότηση >4,500,000 ευρώ! Στην καινούργια χρηματοδοτική περίοδο (2021-2027) αναμένουμε ακόμα την αξιολόγηση 9 προτάσεων συνολικής χρηματοδότησης 4,100,000 ευρώ στο πλαίσιο Ερευνώ-Καινοτομώ, οι οποίες υποβλήθηκαν, πρίν από δύο χρόνια και ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί αξιολόγηση τους!
Όταν ανέλαβα την θέση του διευθυντή ΙΘΑΒΒΥΚ το 2020, είχα 125 άτομα προσωπικό, εκ των οποίων το 60% με συμβάσεις ορισμένου χρόνου για την υλοποίηση ερευνητικών έργων, και υλοποιούσαμε 55 ανταγωνιστικά έργα από τις προηγούμενες προγραμματικές περιόδους (2014-2021) και από προγράμματα του Ορίζοντα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Φέτος το ΙΘΑΒΒΥΚ έχει μόνο 88 άτομα προσωπικό, αφού έχασε και 8 μόνιμα στελέχη που δεν έχουμε δικαίωμα αναπλήρωσης τους και υλοποιούμε μόνο 22 ερευνητικά έργα! Συνεχίζουμε να προσελκύουμε κονδύλια από ευρωπαϊκά προγράμματα, αλλά δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να υπάρχουμε μόνο με χρηματοδότηση από την Ευρώπη. Άρα, αυτό που μπορούμε να μάθουμε από την Κίνα είναι στήριξη των ερευνητικών κέντρων και συστηματική χρηματοδότηση και συνεχής αναβάθμιση."
Η Κίνα καταφέρνει να κρατά τους ερευνητές της ή εξακολουθεί να χάνει επιστημονικό δυναμικό προς το εξωτερικό;
"Δεν μπορώ να πω εάν η Κίνα χάνει ερευνητές, αλλά εάν φεύγουν δεν είναι λόγω έλλειψης χρηματοδότησης, αλλά μάλλον λόγω κοινωνικών θεμάτων. Οι Κινέζοι δουλεύουν πάρα πολύ! Στις πόλεις δεν καταλαβαίνεις τη διαφορά της Κυριακής από τις εργάσιμες ημέρες! Τα πάντα λειτουργούν, ακόμα και τράπεζες (αλλά όχι δημόσιες υπηρεσίες), και μάλιστα μέχρι αργά την νύχτα. Όταν ρώτησα για το ωράριο των εργαζομένων, μου είπαν ότι είναι το ίδιο με το ευρωπαϊκό, αλλά είναι «αναμενόμενο» ότι ο κάθε εργαζόμενος θα προσφέρει εθελοντικά περισσότερο χρόνο στον φορέα του! Δεν μπορώ να πω ότι μου αρέσει αυτός ο τρόπος ζωής, και φαντάζομαι επιστήμονες διεθνούς βεληνεκούς θα προτιμούσαν να ζήσουν στο εξωτερικό. Πάντως είναι αλήθεια ότι βγαίνουν πάρα πολλά άτομα με διδακτορικά τα τελευταία χρόνια, και αν όχι τώρα, κάποια στιγμή θα αντιμετωπίσουν και στην Κίνα πρόβλημα ικανοποιητικής απασχόλησης."
Θα μπορούσε σήμερα η Κίνα να αποτελέσει ελκυστικό προορισμό για έναν νέο Έλληνα επιστήμονα;
"Έχω γνωρίσει κάποιους αλλοδαπούς που εργάζονται στην Κίνα σε ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια. Προφανώς είναι μια καλή επιλογή ακόμα και για Eυρωπαίους, αλλά κυρίως βλέπω συνταξιούχους επιστήμονες μεγάλου κύρους να απασχολούνται μερικώς (2-4 μήνες τον χρόνο), επιβλέποντας μεταπτυχιακούς φοιτητές και ερευνητικά έργα. Οι Κινέζοι είναι φιλόξενοι πολύ, εκτιμούν την Ελλάδα πάρα πολύ, και όλα τα μικρά παιδιά που γνώρισα ήξεραν για την Ελλάδα και τους 12 Θεούς του Ολύμπου, αφού μαθαίνουν στο σχολείο για την ιστορία μας."
Δείπνο στο Πεκίνο, όπου σερβίρεται η καλύτερη πάπια Πεκίνου, που ψήνεται με ειδικό τρόπο, παραδοσιακά σε ξυλόφουρνο.
Αν έπρεπε να φέρετε πίσω στην Κρήτη μία μόνο εικόνα ή ένα μάθημα από αυτό το ταξίδι, ποιο θα ήταν;
Στο τραπέζι του φαγητού, ποτέ δεν πίνεις το κρασί ή ποτό σου μόνος σου. Πάντα πίνουν όλοι μαζί, μετά από καλωσόρισμα - πρόποση - ευχή, πρώτα από τον οικοδεσπότη και μετά με την σειρά ένας-ένας από τους συνδαιτημόνες. Μάλιστα, ο κανόνας λέει ότι η πρόποση πρέπει να γίνει τρείς φορές, όχι μόνο μια φορά, ώστε να είναι πειστική! Και για ακόμα περισσότερη ένδειξη σεβασμού, αυτός που κάνει την πρόποσή σηκώνεται και πάει στον φιλοξενούμενο, ή σε αυτόν που απευθύνει την πρόποση και ακουμπούν τα ποτήρια τους (δεν τα τσουγκρίζουν), κρατώντας τα και με τα δύο χέρια!
Σαν εικόνα, έχω τον ηλεκτρονικό πίνακα πληροφόρησης στον σταθμό του τραίνου στο Πεκίνο. Με μέγεθος 8 x 3 μέτρα, αποτυπώνει τον χώρο στάθμευσης για τα ταξί και δείχνει σε πια θέση στάθμευσης πάει να περιμένει το κάθε ταξί (με τον αριθμό κυκλοφορίας του), ώστε να ξέρει ο πελάτης που έχει καλέσει ράδιο ταξί ή το αντίστοιχο Uber, που να πάει να το βρει! Δεν βγαίνουν έξω στο πάρκιγν και «παλεύουν» να πάρουν το πρώτο διαθέσιμο ταξί. Αυτό ήταν το πρώτο πράγμα που είδα όταν έφτασα στην Κίνα και ...έμεινα! Σκέφτηκα μετά από πόσα χρόνια μπορεί να δούμε κάτι τέτοιο στην Ελλάδα, και με ποιόν τρόπο θα προσπαθήσουμε να το παρακάμψουμε εμείς η Έλληνες!
- Κρήτη: Αισιοδοξία για τον φετινό τρύγο – «Πάμε για καλή χρονιά» λέει ο ΣΕΟ
- Συνελήφθη 44χρονος για εμπρησμό στην Κεφαλονιά, είχε καταδικαστεί και στο παρελθόν για συναφή υπόθεση
- Αδέσποτος σκύλος επιτέθηκε και τραυμάτισε λουόμενους σε παραλία στην Εύβοια
