Αρης Παλλήκαρης: Το εμφύτευμα που δημιουργήθηκε στην Κρήτη και φέρνει νέα δεδομένα στην οφθαλμολογία

Μια καινοτομία που γεννήθηκε στην Κρήτη και αναπτύχθηκε μέσα από πολυετή επιστημονική και ερευνητική δουλειά κάνει ένα ακόμη σημαντικό βήμα στη διεθνή οφθαλμολογική κοινότητα. Το fixOflex, το εμφύτευμα που αναπτύσσει η EYE PCR, θα παρουσιαστεί στις 11 Σεπτεμβρίου στο iNovation Day της ESCRS στο Λονδίνο, σε μία από τις πιο σημαντικές διοργανώσεις για την καινοτομία στον χώρο της οφθαλμολογίας.

Ο Αριστοφάνης Παλλήκαρης, ερευνητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και συντονιστής της EYE PCR BV, μιλά στο Cretalive για τη διαδρομή του fixOflex, τις προκλήσεις που συνόδευσαν την ανάπτυξή του, όσα νέα φιλοδοξεί να φέρει στην οφθαλμολογία και, κυρίως, για την ομάδα ανθρώπων που συνέβαλε ώστε μια ιδέα να φτάσει σήμερα να παρουσιάζεται σε διεθνές επίπεδο.

Image

Το κείμενο της συνέντευξης έχει ως εξής:

Στις 11 Σεπτεμβρίου θα παρουσιάσετε στο Λονδίνο το fixOflex. Τι ακριβώς είναι αυτή η τεχνολογία και ποιο πρόβλημα επιχειρεί να λύσει για τον ασθενή και τον οφθαλμίατρο;

«Το fixOflex είναι μία ιατροτεχνολογική συσκευή, ένα οφθαλμολογικό εμφύτευμα, που αναπτύχθηκε μέσα από την ιδέα του επίτιμου καθηγητή Ιωάννη Παλλήκαρη και, στην παρούσα φάση, απευθύνεται σε ασθενείς που υποβάλλονται σε επέμβαση αντικατάστασης του φυσικού φακού του ματιού με έναν τεχνητό ενδοφακό. Αυτό συμβαίνει κυρίως στην επέμβαση του καταρράκτη, αλλά και σε επεμβάσεις για τη διόρθωση διαθλαστικών σφαλμάτων, όπως η πρεσβυωπία.

Για να το εξηγήσουμε απλά, όταν αφαιρούμε τον φυσικό φακό του ματιού, ο τεχνητός φακός τοποθετείται μέσα στην κάψα, ένα πολύ λεπτό και ελαστικό φυσικό «σάκο» που τον περιβάλει. Μετά την επέμβαση, όμως, η κάψα έχει την τάση, με την πάροδο του χρόνου, να συρρικνώνεται και να αλλάζει τη φυσιολογική της μορφή. Παράλληλα αναπτύσσονται διαδικασίες ίνωσης, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τη σταθερότητα και τη θέση του τεχνητού φακού και να συνδέονται με επιπλοκές που μπορεί να εμφανιστούν ακόμη και 3 έως 5 χρόνια μετά την επέμβαση. Σύμφωνα με την βιβλιογραφία, αφορούν περίπου το 30% των ασθενών.

Επιπλέον, όταν η φυσιολογική αρχιτεκτονική της κάψας έχει χαθεί, μπορεί να γίνει πιο δύσκολη μια μελλοντική αντικατάσταση του ενδοφακού, για παράδειγμα αν στο μέλλον θελήσουμε να χρησιμοποιήσουμε μια νεότερη τεχνολογία.

Εδώ ακριβώς έρχεται το fixOflex. Έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρεί την κάψα πιο κοντά στη φυσιολογική της ανατομία και να διατηρεί διαθέσιμο τον χώρο μέσα σε αυτήν. Με απλά λόγια, προσπαθεί να διατηρήσει το φυσικό «περιβάλλον» του τεχνητού φακού, δημιουργώντας ένα πιο σταθερό και φυσιολογικά ανατομικό περιβάλλον, τόσο για τον ασθενή σήμερα όσο και για τις πιθανές ανάγκες του στο μέλλον».

Image

Τι ακριβώς θα παρουσιάσετε στο iNovation Day της ESCRS και σε ποιο στάδιο βρίσκεται σήμερα το fixOflex; Πόσο κοντά βρίσκεται πλέον στην κλινική εφαρμογή;

«Το συγκεκριμένο συνέδριο είναι ένα από τα σημαντικότερα στον χώρο της οφθαλμολογίας. Στο πλαίσιο του iNovation Day, επιστήμονες και νεοφυείς εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να παρουσιάσουν, μέσα σε μόλις πέντε λεπτά, μια νέα ιδέα, μια τεχνολογία ή την πορεία μιας εταιρείας. Στη δική μας περίπτωση, θα παρουσιάσουμε την πορεία της εταιρείας και της τεχνολογίας fixOflex, από την αρχική ιδέα μέχρι το σημείο στο οποίο βρισκόμαστε σήμερα.

Η αρχική ιδέα ξεκίνησε περίπου πριν από 15 χρόνια και μετουσιώθηκε σε διεθνή πατέντα το 2016-2017. Στη συνέχεια, με τη χρηματοδότηση ιδιωτών επενδυτών, δημιουργήθηκε στην Ολλανδία μια νεοφυής εταιρεία, η EYE PCR,  με υποκατάστημα στην Κρήτη και έδρα στον κόμβο καινοτομίας του Επιστημονικού Τεχνολογικού Πάρκου Κρήτης, στο οποίο υποκατάστημα πραγματοποιήθηκαν, και ακόμα πραγματοποιούνται, οι κύριες λειτουργικές διαδικασίες που αφορούν την Έρευνα και Ανάπτυξη της συσκευής. Στόχος της αρχικής χρηματοδότησης ήταν να γίνουν όλα τα απαραίτητα βήματα ώστε η ιδέα να μετατραπεί σε πραγματικό ιατροτεχνολογικό προϊόν. Σε αυτή την πορεία ήταν ιδιαίτερα σημαντική και η συνεργασία μας με το Εργαστήριο Οπτικής και Όρασης της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του fixOflex.

Έχουμε πλέον φτάσει σε ένα πολύ σημαντικό ορόσημο. Από τις αρχές του 2026 διαθέτουμε πλέον την ευρωπαϊκή πιστοποίηση που επιτρέπει τη διάθεση του προϊόντος στην ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η συγκεκριμένη πιστοποίηση αναγνωρίζεται, με κάποιες μικρές επιμέρους διαδικασίες, και σε αρκετές αγορές εκτός Ευρώπης. Παράλληλα, από τα μέσα του 2026 έχουμε ξεκινήσει περιορισμένη εμπορική διάθεση σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες. Εξαιρέσεις αποτελούν κυρίως αγορές, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα, όπου απαιτούνται πρόσθετες κλινικές μελέτες και ξεχωριστές κανονιστικές διαδικασίες.

Επομένως, στο Λονδίνο δεν θα παρουσιάσουμε απλώς μια νέα ιδέα. Θα παρουσιάσουμε μια διαδρομή περίπου 15 ετών: από μια επιστημονική ιδέα και μια πατέντα, μέχρι ένα πιστοποιημένο ιατροτεχνολογικό προϊόν που βρίσκεται πλέον στο στάδιο της πρώτης εμπορικής του διάθεσης. Και, φυσικά, θα παρουσιάσουμε και τα επόμενα βήματα που έχουμε μπροστά μας. Δύσκολο εγχείρημα για μια πεντάλεπτη παρουσίαση αλλά εφικτό».

Image

Πολλές ερευνητικές ομάδες παράγουν σημαντικό επιστημονικό έργο, όμως λίγες καταφέρνουν τελικά να φτάσουν στην αγορά με κάτι χειροπιαστό. Τι χρειάζεται ώστε μια καλή ιδέα να ξεχωρίσει, να εξελιχθεί και τελικά να γίνει πράξη;

«Χρειάζονται αρκετά πράγματα μαζί: επιμονή, υπομονή, συνεχής εγρήγορση και, από τη δική μου προσωπική εμπειρία, πολύ σημαντικό ρόλο παίζει η χρηματοδότηση, ιδιαίτερα η ιδιωτική χρηματοδότηση. Υπάρχουν σήμερα αρκετές δυνατότητες δημόσιας χρηματοδότησης για καινοτόμες ιδέες, και ασφαλώς είναι πολύ σημαντικές. Ωστόσο, η προσωπική μου εμπειρία είναι ότι η δημόσια χρηματοδότηση, για διάφορους λόγους, δεν είναι πάντα αρκετή από μόνη της για να οδηγήσει μια ιδέα μέχρι ένα ολοκληρωμένο προϊόν και τελικά στην αγορά.

Η ιδιωτική χρηματοδότηση είναι πιο δύσκολη. Πρέπει πρώτα να βρεις τους κατάλληλους ανθρώπους και στη συνέχεια να τους πείσεις ότι αυτό που ξεκινά ως μια επιστημονική ιδέα μπορεί πραγματικά να εξελιχθεί σε ένα προϊόν με αξία. Όταν αυτό συμβεί, μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικός καταλύτης, δίνοντας τη δυνατότητα να προχωρήσεις γρήγορα και να κάνεις όλα τα βήματα που απαιτούνται για να φτάσεις από το εργαστήριο στην αγορά.

Είναι επίσης πολύ σημαντικό να αναζητά κανείς επενδυτές πέρα από τα σύνορα μιας μικρής χώρας όπως η Ελλάδα. Υπάρχουν ασφαλώς και στην Ελλάδα άνθρωποι που επενδύουν στην καινοτομία, όμως μια εξειδικευμένη τεχνολογία, ιδιαίτερα στον χώρο των ιατροτεχνολογικών προϊόντων, χρειάζεται πολλές φορές να απευθυνθεί σε ένα πολύ μεγαλύτερο διεθνές επενδυτικό οικοσύστημα, καθώς η εστίαση των εγχώριων επενδυτών είναι σε άλλους τομείς συνήθως. 

Τελικά μια καλή ιδέα δεν αρκεί. Χρειάζεται ανθρώπους που θα πιστέψουν σε αυτήν, μια ομάδα που θα μπορέσει να την υλοποιήσει, χρηματοδότηση και, πάνω απ' όλα, επιμονή μέχρι να γίνει κάτι πραγματικό».

Image

Η EYE PCR μιλά για περισσότερο εξατομικευμένη αντιμετώπιση στις επεμβάσεις καταρράκτη και αντικατάστασης φακού. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη και τι μπορεί να αλλάξει για τον ασθενή;

«Θα έλεγα ότι εδώ ο πιο σωστός όρος είναι «προληπτική», ή ίσως ακόμη καλύτερα «προορατική» προσέγγιση. Όπως είπαμε, το fixOflex έχει σχεδιαστεί ώστε να διατηρεί τη φυσιολογική μορφή της κάψας και τον ενδοκαψικό χώρο μετά την επέμβαση. Με αυτόν τον τρόπο προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε από την αρχή ορισμένα προβλήματα που μπορεί να εμφανιστούν μερικά χρόνια αργότερα, αντί να περιμένουμε πρώτα να εμφανιστούν και μετά να χρειαστεί να τα αντιμετωπίσουμε. 

Οι περισσότερες από αυτές τις επιπλοκές είναι διαχειρίσιμες, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αδιάφορες για τον ασθενή. Μπορεί να σημαίνουν μια επιπλέον παρέμβαση, επιπλέον κόστος και, όπως συμβαίνει με κάθε ιατρική πράξη, μια νέα διαδικασία που έχει τη δική της πιθανότητα επιπλοκών.

Δεν θέλουμε να σχεδιάζουμε μόνο για το μάτι του ασθενούς σήμερα, αλλά να διατηρούμε όσο γίνεται περισσότερες επιλογές και για το μάτι του αύριο

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, πολύ σημαντική διάσταση. Η διατήρηση της κάψας και του ενδοκαψικού χώρου μπορεί να διατηρήσει περισσότερες δυνατότητες για το μέλλον, ιδιαίτερα σε ασθενείς που υποβάλλονται στην επέμβαση σε μικρότερη ηλικία. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία αν σκεφτούμε την εξέλιξη που υπάρχει σήμερα στους ενδοφακούς για την αντιμετώπιση της πρεσβυωπίας. Υπάρχουν πλέον πολύ ενδιαφέροντες και ολοένα πιο εξελιγμένοι οπτικοί σχεδιασμοί, όπως οι πολυεστιακοί ενδοφακοί και οι ενδοφακοί εκτεταμένου βάθους εστίασης, που προσπαθούν να προσφέρουν καλή όραση σε διαφορετικές αποστάσεις και μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τα γυαλιά. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, και παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί, καμία από τις σημερινές λύσεις δεν έχει καταφέρει ακόμη να αναπαράγει πλήρως τη φυσιολογική όραση που είχαμε πριν από την εμφάνιση της πρεσβυωπίας. Υπάρχουν ακόμη συμβιβασμοί, είτε στην ποιότητα της εικόνας είτε στην όραση σε συγκεκριμένες αποστάσεις είτε στην εμφάνιση οπτικών φαινομένων.

Επομένως, ένας άνθρωπος που σήμερα, για παράδειγμα, περί τα 50 του χρόνια επιλέγει μια επέμβαση για τη διόρθωση της πρεσβυωπίας, θα ζήσει πιθανότατα πολλές ακόμη δεκαετίες με τον συγκεκριμένο ενδοφακό. Είναι εύλογο να θέλουμε να διατηρήσουμε τη δυνατότητα, εφόσον στο μέλλον υπάρξει μια σημαντικά καλύτερη τεχνολογία και υπάρχει ιατρική ένδειξη, να μπορεί να αξιοποιήσει αυτή την εξέλιξη. Παράλληλα, καθώς μεγαλώνουμε, μπορεί να εμφανιστούν παθήσεις που δεν υπήρχαν όταν έγινε η αρχική επέμβαση, όπως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, που αποτελεί σημαντικό πρόβλημα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να αλλάξει τις οπτικές ανάγκες του ασθενούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να κάνει έναν προηγμένο ενδοφακό λιγότερο κατάλληλο από ό,τι ήταν αρχικά. Η δυνατότητα, επομένως, μιας μελλοντικής αλλαγής της οπτικής λύσης μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη αξία.

Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το βασικό μήνυμα του fixOflex: δεν θέλουμε να σχεδιάζουμε μόνο για το μάτι του ασθενούς σήμερα, αλλά να διατηρούμε όσο γίνεται περισσότερες επιλογές και για το μάτι του αύριο. Τελικά αυτό μπορεί να μεταφραστεί σε όφελος για τον ασθενή τόσο ιατρικά και πρακτικά όσο και οικονομικά, καθώς μια προορατική προσέγγιση μπορεί να περιορίσει την ανάγκη για μελλοντικές παρεμβάσεις και να διατηρήσει περισσότερες θεραπευτικές επιλογές».

Image

Μεγαλώσατε σε ένα περιβάλλον όπου η επιστημονική έρευνα και η καινοτομία είχαν έντονη παρουσία, με τον πατέρα σας, Ιωάννη Παλλήκαρη, να έχει μια διεθνώς αναγνωρισμένη πορεία στην οφθαλμολογία και την καινοτομία. Πόσο επηρέασε αυτό τη δική σας πορεία και πώς διαμορφώσατε τη δική σας επιστημονική ταυτότητα;

«Αναμφίβολα, το γεγονός ότι μεγάλωσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον με επηρέασε βαθιά. Ο πατέρας μου, ο Ιωάννης Παλλήκαρης, ήταν και παραμένει για μένα ένα πολύ σημαντικό πρότυπο. Τον ευχαριστώ όχι μόνο για όσα μου δίδαξε επιστημονικά, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο με έμαθε να σκέφτομαι, να ψάχνω και να μην θεωρώ τίποτα δεδομένο. Με στήριξε επίσης ουσιαστικά στα πρώτα χρόνια των σπουδών και της πορείας μου, και του είμαι βαθιά ευγνώμων γι’ αυτό. 

Το fixOflex είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της κοινής μας πορείας. Η αρχική ιδέα του fixOflex είναι δική του και εγώ είχα την τύχη να συμμετέχω στην πορεία αυτής της ιδέας και να συμβάλω στην εξέλιξή της από μια αρχική επιστημονική σύλληψη σε ένα πραγματικό ιατροτεχνολογικό προϊόν. Η δική μου ευθύνη ήταν να αξιοποιήσω αυτή την παρακαταθήκη και να τη μεταφέρω στα δικά μου ενδιαφέροντα, στις δικές μου γνώσεις και στις δικές μου επιλογές.

Κοιτάζοντας σήμερα την πορεία του fixOflex, αισθάνομαι κυρίως ευγνωμοσύνη. Ευγνωμοσύνη προς τον πατέρα μου, πρώτα απ' όλα γιατί είχε αυτή την ιδέα, αλλά και γιατί μου έδωσε την ευκαιρία να τη ζήσω μαζί του, να μάθω μέσα από αυτήν και τελικά να συμμετέχω στην προσπάθεια να φτάσει από μια ιδέα και μια πατέντα σε ένα πραγματικό προϊόν που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον ασθενή. 

Και ίσως αυτό είναι το πιο όμορφο κομμάτι αυτής της ιστορίας: ότι μια επιστημονική ιδέα του πατέρα μου έγινε μια κοινή διαδρομή».

Image

Τι σημαίνει για εσάς το γεγονός ότι μια τεχνολογία που αναπτύσσεται από μια ομάδα με ισχυρούς δεσμούς με την Κρήτη φτάνει σήμερα να παρουσιάζεται σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή επιστημονικά φόρα; Μπορεί η Κρήτη να συνεχίσει να αποτελεί τόπο όπου γεννιούνται ιδέες με διεθνή προοπτική;

«Για μένα έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι μια ιδέα που ξεκίνησε στην Κρήτη, μέσα από ένα περιβάλλον επιστημονικής έρευνας και συνεργασίας, φτάνει σήμερα να παρουσιάζεται σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή επιστημονικά φόρα. Είναι μια πολύ όμορφη απόδειξη ότι η γεωγραφική απόσταση από τα μεγάλα διεθνή κέντρα δεν αποτελεί απαραίτητα εμπόδιο για μια καλή ιδέα.

Πιστεύω ότι η Κρήτη μπορεί και πρέπει να συνεχίσει να αποτελεί έναν τόπο όπου γεννιούνται ιδέες με διεθνή προοπτική. Υπάρχει αξιόλογο επιστημονικό δυναμικό, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, αλλά κυρίως υπάρχουν άνθρωποι με διάθεση να δημιουργήσουν και να καινοτομήσουν.

Βέβαια, για να φτάσει μια ιδέα από το εργαστήριο στην παγκόσμια αγορά, χρειάζονται πολλά περισσότερα από την αρχική έμπνευση. Χρειάζονται συνεργασίες, χρηματοδότηση, σωστή ομάδα, επιμονή και άνοιγμα προς το διεθνές περιβάλλον. Αυτό είναι ίσως και το μεγαλύτερο μάθημα που κρατώ από την πορεία του fixOflex. Θα ήθελα, λοιπόν, να βλέπουμε περισσότερες ιδέες να ξεκινούν από την Κρήτη, να αναπτύσσονται εδώ και στη συνέχεια να ταξιδεύουν σε όλο τον κόσμο. Γιατί τελικά η καινοτομία δεν έχει γεωγραφικά όρια».

Μετά την παρουσίαση στο Λονδίνο, ποιο είναι το επόμενο μεγάλο βήμα για το fixOflex και ποιο είναι το όραμά σας για την EYE PCR τα επόμενα χρόνια;

«Αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό σημείο καμπής, τόσο για το fixOflex όσο και για την EYE PCR. Το πρώτο μεγάλο μας βήμα είναι να αναπτύξουμε την παρουσία και τις πωλήσεις του προϊόντος σε διεθνές επίπεδο και να ανοίξουμε τον δρόμο προς την παγκόσμια αγορά μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.

Παράλληλα, θέλουμε να αναπτύξουμε και να εξελίξουμε την εσωτερική παραγωγική μας διαδικασία στην Κρήτη, ώστε να μπορούμε να ανταποκριθούμε στις ανάγκες μιας μεγαλύτερης αγοράς. Για εμάς έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι ένα προϊόν υψηλής τεχνολογίας μπορεί να σχεδιάζεται, να αναπτύσσεται και να παράγεται στην Κρήτη και από εδώ να απευθύνεται στη διεθνή αγορά.

Όμως δεν θέλουμε να σταματήσουμε στο σημερινό προϊόν. Πιστεύουμε ότι το fixOflex αποτελεί μια πλατφόρμα με σημαντικές δυνατότητες εξέλιξης, τόσο στην οφθαλμολογία όσο και σε άλλες εφαρμογές. Ήδη διερευνούμε την επέκταση των ενδείξεων χρήσης του, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα βρέφη και τα παιδιά που εμφανίζουν συγγενή καταρράκτη. Σε αυτές τις ηλικίες το μάτι συνεχίζει να αναπτύσσεται και οι οπτικές ανάγκες αλλάζουν με τον χρόνο. Επομένως, η δυνατότητα διατήρησης του χώρου μέσα στον οποίο βρίσκεται ο ενδοφακός και μεγαλύτερης ευελιξίας για μελλοντικές παρεμβάσεις μπορεί να έχει ιδιαίτερη αξία.

Παράλληλα, εξετάζουμε και άλλες πιθανές εφαρμογές της τεχνολογίας, όπως η ελεγχόμενη και βραδεία αποδέσμευση φαρμακευτικών ουσιών μέσω μιας αντίστοιχης συσκευής. Πρόκειται για έναν ακόμη τομέα στον οποίο έχουμε ήδη ξεκινήσει έρευνα και ανάπτυξη.

Για να προχωρήσουν όλα αυτά, βέβαια, χρειάζονται σημαντικοί πόροι. Η εταιρεία βρίσκεται αυτή την περίοδο σε διαδικασία άντλησης κεφαλαίων, τα οποία θα μας επιτρέψουν να επιταχύνουμε την είσοδο του fixOflex στις διεθνείς αγορές, να αναπτύξουμε περαιτέρω την εσωτερική παραγωγική μας δυνατότητα στην Κρήτη και να επενδύσουμε στις νέες εφαρμογές της πλατφόρμας.

Τίποτα από όλα αυτά, όμως, δεν θα ήταν εφικτό χωρίς τους ανθρώπους που βρίσκονται όλα αυτά τα χρόνια δίπλα μας. Έχουμε μια σημαντική ομάδα Ελλήνων που συνδυάζουν επιστημονική, κλινική, τεχνική, ρυθμιστική και εμπορική τεχνογνωσία, με τους οποίους έχουμε διανύσει μαζί αυτή την πορεία. Θα ήθελα πραγματικά να τους ευχαριστήσω θερμά, γιατί το fixOflex δεν είναι αποτέλεσμα ενός ανθρώπου. Είναι αποτέλεσμα μιας ομάδας που πίστεψε στην ιδέα, εργάστηκε με επιμονή και συνέβαλε στο να γίνει πραγματικότητα».