Αμερικανική στρατηγική εθνικής ασφάλειας, ο ευρωπαϊκός χώρος

Άρθρο του Γιώργου Α. Ζερβάκη *

Όταν πρίν από εννέα μήνες, τον Δεκέμβριο του 2025, δίνονταν στην δημοσιότητα από τον Λευκό Οίκο τα περιεχόμενα της Στρατηγικής Εθνικής Ασφάλειας, ήταν περισσότερο από εμφανές ότι για την υπερατλαντική υπερδύναμη η Ευρώπη δεν προσδιορίζονταν ως η πλέον εγγύτερη συμμαχική εταιρική ομάδα χωρών. 

Και αυτή η έντονη διαφοροποίηση στρατηγικής αντίληψης, εκδηλώνεται σε μια περίοδο που το Κρεμλίνο εξακολουθεί την πολεμική σύγκρουση κατά της Ουκρανίας, που μέσα από τον αναθεωρητισμό του, υπoστηρίζει και ενισχύει κάθε ακροδεξιό, ευρωφοβικό κίνημα στην Ευρώπη. Και αυτή η λογική του καθεστώτος Πούτιν προκαλείται από μια έντονη πολεμική κατά των αρχών και των αξιών που εκπροσωπεί το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, των αρχών της ελευθερίας και της δημοκρατίας, από την στιγμή που δεν συμβαδίζουν με τους κινδύνους της ρωσικής αυταρχικότητας.

Αυτή η τωρινή διάσταση της Ουάσιγκτον, δημιουργεί νέα αφηγήματα για την ΕΕ, καλώντας για μια συνολική εγρήγορση ουσίας προς αντιμετώπιση των ρωσικών απειλών. Ο ατλαντισμός μεταπολεμικά υπήρξε εκείνο το πολιτικό και αμυντικό περιεχόμενο που αποτέλεσε την θωράκιση των κρατών της Δυτικής Ευρώπης σε όλη την ψυχροπολεμική περίοδο, με τα πιο κομβικά σημεία τις εξεγέρσεις των πολιτών σε Ουγγαρία και Τσεχοσλοβακία, την διαίρεση της Ευρώπης, με την κατασκευή του Τείχους του Βερολίνου. 

Η εταιρική, αμυντική διατλαντική συνεργασία αναπτύχθηκε περισσότερο στην Ευρώπη, σήμερα όμως αυτή δεν έχει τις κατευθύνσεις εκείνων των δεκαετιών, οι σημερινές στοχεύσεις της Ουάσιγκτον γίνονται μέσα από άλλους πολιτικούς σχεδιασμούς, που πλήττουν την καρδιά της ατλαντικής συνεργασίας, υπονομεύοντας παράλληλα την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. 

Στην αποκωδικοποίηση των όσων βρίσκονται σε εξέλιξη τα τελευταία χρόνια, διαφαίνεται ένα ιδεολογικό πλαίσιο, του οποίου του αποτυπώματα εντοπίζονται ακόμα και σε προηγούμενες δεκαετίες. Με πιο χαρακτηριστικό εκείνο της περιόδου μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, φθάνοντας έως τις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, το Δόγμα Μονρόε είχε σαν στρατηγική του θεωρία την αμερικανική κυριαρχία, αφήνοντας σε δευτερεύοντα ρόλο την Ε

ρώπη.      
Αυτή η εκκολαπτόμενη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ, δημιουργεί νέα δεδομένα για την Ευρώπη, η οποία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια ανασύσταση του ψυχροπολεμικού κλίματος, συνέπεια της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, αλλά και των απειλών που εκτοξεύει το Κρεμλίνο εναντίον χωρών όπως η Φινλανδία και των χωρών της Βαλτικής. 

Το περιεχόμενο αυτού του αμερικανικού σχεδιασμού δεν λειτουργεί προς όφελος συνολικά της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, δεν προάγει την ευρωτλαντική συνεργασία. Όταν ο αμερικανός αντιπρόεδρος Βάνς ανέπτυξε την ομιλία του κατά τις εργασίες της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου τον Φεβρουάριο του 2025, ήταν εμφανείς οι προθέσεις του αμερικανικού συστήματος ως προς την Ευρώπη. Το γεγονός ότι η Στρατηγική αυτή εμφανίζει την Ευρώπη να βρίσκεται σε παρακμή, επισημαίνοντας ότι έχει εισέλθει σε μια 20ετή περίοδο κατά την διάρκεια της οποίας, εάν δεν καταφέρει να μεταβάλλει ουσιωδώς τις καταστάσεις που την επιβαρύνουν ως προς τις μεταναστευτικές ροές κυρίως, η παρακμιακή της εικόνα θα επιβαρυνθεί, είναι ενδεικτική των αμερικανικών προθέσεων.

Σε αυτή την αμερικανική αντιπαράθεση με την ΕΕ, που επιδιώκει την μείωση της εσωτερικής συνοχής μεταξύ των «27»,  η Ευρώπη καθορίζεται συχνά από αμφιταλαντεύσεις, από γενικότητες ως προς τις αντιδράσεις της, ακόμα και όταν πρόκειται για την μελλοντική της ταυτότητα, για το ευρωπαϊκό μέλλον. Αυτό αποτυπώνεται τόσο σε εξελίξεις ως προς την Ουκρανία, όσο και εντός των ευρωατλαντικών σχέσεων. Και είναι πολλές οι αιτιάσεις, από το αίτημα Τράμπ ως προς την αύξηση στο 5% του ΑΕΠ των ευρωπαϊκών πόρων στα πλαίσια της άμυνας του ΝΑΤΟ, μέχρι τις εκτός πλαισίου πιέσεις που ασκούνται με στόχο τον ίδιο τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, την απαξίωση των κοινοτικών θεσμών, την ευρωπαϊκή δημοκρατία. Μια εν εξελίξει συγκρουσιακή λογική, που αυξάνει το πολιτικό χάσμα μεταξύ ΗΠΑ και ΕΕ, μειώνοντας την αξία των μεταπολεμικών εταιρικών σχέσεων.

Στην αμερικανική Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας, χαρακτηρίζονται οι κοινοτικές ρυθμιστικές αποφάσεις που επιβάλλουν περιορισμούς στον τρόπο ανάπτυξης των αμερικανικών εταιρειών τεχνολογίας ως επιθετική πρακτική από την Ευρώπη, ενώ η ΕΕ επιζητεί μέσα από την συμμόρφωση των αμερικανικών εταιρειών, να περιορίσει ζητήματα απάτης και να ενισχύσει την διαφάνεια, την προστασία των πολιτών-καταναλωτών της, απέναντι σε φαινόμενα παραπληροφόρησης και παράνομων, επιβλαβών πρακτικών. Στην αμερικανική αυτή αντίληψη, δεν επιτρέπεται να υπάρχουν κανονισμοί προστασίας του ευρωπαϊκού καταναλωτικού κοινού.

Η ΕΕ εκτός από την αμερικανική αυτή επιχειρηματολογία, έχει να αντιμετωπίσει και τις ταυτίσεις αρκετών λαϊκιστικών, ακροδεξιών κινημάτων, όπως η Εναλλακτική για την Γερμανία, που συμπυκνώνουν τις δράσεις τους γύρω από έναν ψευδεπίγραφο πατριωτισμό, δίνοντας έμφαση στο μεταναστευτικό, με τα κινήματα αυτά όμως να μην έχουν έναν συνεκτικό, συμπαγή κρίκο μεταξύ τους. Όρμπαν, Φάρατζ και Λεπέν, Εναλλακτική για την Γερμανία, διαμορφώνουν μισαλλόδοξες ατζέντες, ενώ προσπαθούν να εκμεταλλευτούν ακόμα και τις επαναπροσεγγίσεις που διατυπώνονται σε κοινοτικό, θεσμικό σύστημα, με τις θέσεις κρατών-μελών να αιτούνται μια νέα αντίληψη για το άσυλο, με αυξανόμενους συνοριακούς ελέγχους. Και αυτές οι θέσεις προέρχονται ακόμα και από ηγέτες που έχουν διαφορετικό πολιτικό πλαίσιο, όπως η Δανή Σοσιαλδημοκράτισσα πρωθυπουργός Μέτε  Φρέντρικσεν, όμως την πίεση την ασκούν ακραίες, λαϊκιστικές δυνάμεις.           

Σε μια περίοδο που η αμερικανική παρεμβατικότητα ως προς τον πόλεμο στην Ουκρανία, πλήττει τις εγγυήσεις ασφαλείας, η ΕΕ δεν έχει καταφέρει να αποκτήσει πρωτεύοντα ρόλο, με ότι αυτό μπορεί να σημαίνει για μια Ευρώπη, που έχει καθυστερήσει την ανάπτυξη μιας κοινής πολιτικής για την αμυντική και αποτρεπτική της ισχύ. Μια Ευρώπη που πρέπει να καταβάλλει προσπάθειες για να καταδείξει ότι το να παραμένει αξιόπιστη σύμμαχος και εταίρος προς την Αμερική και την Βορειοατλαντική συμμαχία, δεν αντιστρατεύεται την αναγκαιότητα για να αποκτήσει αμυντικό χαρακτήρα.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης