Καταπατημένα Δημοσίου: Μόλις το 13% μπήκε στη ρύθμιση – Πίεση για νέα παράταση

Σε αγώνα δρόμου εξελίσσονται οι τελευταίες ημέρες πριν από τη λήξη της προθεσμίας για την εξαγορά καταπατημένων εκτάσεων του Δημοσίου, χωρίς ωστόσο μέχρι στιγμής να καταγράφεται η συμμετοχή που αναμενόταν όταν τέθηκε σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο.

Η ψηφιακή διαδικασία ολοκληρώνεται, με τα σημερινά δεδομένα, στις 11 Σεπτεμβρίου 2026 και η εικόνα από τις αιτήσεις δείχνει ότι ένα μεγάλο μέρος των δυνητικών δικαιούχων έχει επιλέξει να μείνει εκτός ρύθμισης.

Σύμφωνα με πληροφορίες, στην πλατφόρμα έχουν καταχωριστεί περίπου 12.000 αιτήσεις από την έναρξη της διαδικασίας, στα τέλη Σεπτεμβρίου του 2024. Ο αριθμός είναι ιδιαίτερα χαμηλός εάν συγκριθεί με τις περίπου 90.000 εκτάσεις που εκτιμάται ότι εμπίπτουν στην κατηγορία των καταπατημένων δημοσίων ακινήτων.

Πρακτικά, μόλις περίπου το 13% των ενδιαφερομένων έχει κάνει μέχρι σήμερα κάποια κίνηση προκειμένου να αποκτήσει νόμιμο τίτλο κυριότητας. Ακόμη και αυτή η εικόνα, πάντως, δεν αποτυπώνει αποκλειστικά ολοκληρωμένες υποθέσεις, καθώς μέρος των αιτήσεων που έχουν ανοίξει στην ηλεκτρονική πλατφόρμα δεν έχει οριστικοποιηθεί.

Γιατί μένουν εκτός οι ιδιώτες

Η χαμηλή ανταπόκριση δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο μπορεί τελικά να επιτύχει τον στόχο της μαζικής τακτοποίησης μιας ιδιοκτησιακής εκκρεμότητας που σε αρκετές περιπτώσεις παραμένει ανοιχτή εδώ και δεκαετίες.

Παρά τις σημαντικές εκπτώσεις που προβλέπονται στο τίμημα και τη δυνατότητα αποπληρωμής σε βάθος πενταετίας, αρκετοί ενδιαφερόμενοι εμφανίζονται διστακτικοί.

Στους βασικούς ανασταλτικούς παράγοντες περιλαμβάνονται οι αυστηρές προϋποθέσεις ένταξης, ο μεγάλος αριθμός δικαιολογητικών και το τελικό κόστος απόκτησης του ακινήτου. Για ορισμένους ιδιώτες, ακόμη και μετά τις προβλεπόμενες μειώσεις, το ποσό που καλούνται να καταβάλουν θεωρείται υψηλό.

Υπάρχει όμως και μία ακόμη παράμετρος. Ιδιώτες που έχουν ήδη δηλώσει τα συγκεκριμένα ακίνητα στο Ελληνικό Κτηματολόγιο φαίνεται ότι επιλέγουν σε αρκετές περιπτώσεις τη δικαστική οδό, διεκδικώντας την αναγνώριση της κυριότητας, αντί να πληρώσουν για την εξαγορά της έκτασης από το Δημόσιο.

Στο τραπέζι αίτημα για νέα παράταση

Μπροστά στην εκπνοή της προθεσμίας, έχουν ήδη φτάσει στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών αιτήματα για περισσότερο χρόνο.

Μεταξύ αυτών βρίσκεται και η παρέμβαση της Ένωσης Ιδιοκτητών Ακινήτων Δωδεκανήσου, η οποία δεν περιορίζεται στο αίτημα παράτασης αλλά ζητά και αλλαγές στη νομοθεσία.

Όπως υποστηρίζει, οι ιδιαίτερες ιδιοκτησιακές και κτηματολογικές συνθήκες στα Δωδεκάνησα δημιουργούν εμπόδια που σε ορισμένες περιπτώσεις καθιστούν πρακτικά αδύνατη την υπαγωγή στη διαδικασία.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υποχρέωση προηγούμενης δήλωσης του ακινήτου στο Ε9 σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει ΚΑΕΚ, αυτοτελής κτηματολογική μερίδα ή επαρκή στοιχεία για την ακριβή ταυτοποίηση του ακινήτου.

Για τον λόγο αυτό ζητούνται, μεταξύ άλλων, ουσιαστική παράταση της προθεσμίας, μεταβατικές προβλέψεις ειδικά για τα Δωδεκάνησα και δυνατότητα εξαίρεσης από την προηγούμενη δήλωση στο Ε9 όταν αποδεικνύεται αντικειμενική αδυναμία. Παράλληλα, προτείνεται η μακροχρόνια κατοχή να μπορεί να τεκμηριώνεται με κάθε πρόσφορο αποδεικτικό μέσο.

Οι προϋποθέσεις για την εξαγορά

Το πλαίσιο προβλέπει ότι δικαίωμα εξαγοράς μπορεί να θεμελιωθεί όταν υπάρχει αδιάλειπτη κατοχή του ακινήτου για τουλάχιστον 30 χρόνια με τίτλο ή για τουλάχιστον 40 χρόνια χωρίς τίτλο.

Στη δεύτερη περίπτωση απαιτείται το ακίνητο να χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία ή βοηθητικός χώρος αυτής ή για την άσκηση τουριστικής, βιοτεχνικής, βιομηχανικής, εμπορικής ή αγροτικής δραστηριότητας.

Παράλληλα, το ακίνητο πρέπει να έχει δηλωθεί στο Ε9 για τα πέντε χρόνια που προηγούνται της αίτησης. Με το νεότερο πλαίσιο έχει καταργηθεί η προϋπόθεση ύπαρξης κτίσματος για την υποβολή αίτησης, ωστόσο δεν επιτρέπεται εξαγορά ακινήτου στο οποίο υπάρχει αυθαίρετο κτίσμα.

Η διαδικασία συνοδεύεται από σημαντικό όγκο δικαιολογητικών. Μεταξύ άλλων απαιτούνται τοπογραφικό διάγραμμα με δήλωση μηχανικού, στοιχεία προσδιορισμού της αντικειμενικής αξίας, βεβαίωση όρων δόμησης, οικοδομική άδεια όπου υπάρχει, τίτλοι ή άλλα στοιχεία που αποδεικνύουν την κατοχή, καθώς και αντίγραφα των εντύπων Ε1 και Ε9.

Κατά την υποβολή καταβάλλεται παράβολο 300 ευρώ, το οποίο συμψηφίζεται με το τίμημα εφόσον ολοκληρωθεί η εξαγορά, ενώ επιστρέφεται σε περίπτωση απόρριψης της αίτησης.

Εκπτώσεις έως 80% και 60 άτοκες δόσεις

Ως αρχική βάση για τον υπολογισμό του τιμήματος λαμβάνεται το 100% της αντικειμενικής αξίας του οικοπέδου ή του γηπέδου. Από εκεί και πέρα προβλέπονται σημαντικές μειώσεις ανάλογα με την περίπτωση.

Η έκπτωση φθάνει στο 50% όταν ο ιδιώτης έχει αναγνωριστεί πρωτόδικα ως κύριος ή έχει καταγραφεί ως κύριος στις πρώτες κτηματολογικές εγγραφές και υπάρχει εκκρεμότητα με το Δημόσιο.

Μείωση 70% προβλέπεται για περιπτώσεις στις οποίες έχει ασκηθεί ένδικο μέσο κατά δικαστικής απόφασης σχετικά με την κυριότητα έως τις 31 Δεκεμβρίου 2022, ενώ η μεγαλύτερη έκπτωση, 80%, αφορά ακίνητα που χρησιμοποιούνται για στεγαστικές ανάγκες και συνδέονται με μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων πριν από το 1964.

Μετά την έγκριση της αίτησης εκδίδεται πιστοποιητικό αποδοχής, στο οποίο προσδιορίζονται το ακίνητο, το τελικό τίμημα και οι όροι πληρωμής.

Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να εξοφλήσει το ποσό εφάπαξ, εξασφαλίζοντας επιπλέον έκπτωση 10%, ή να επιλέξει έως 60 άτοκες μηνιαίες δόσεις, με κατώτατο ποσό δόσης τα 100 ευρώ.

Παρά τις διευκολύνσεις, πάντως, η περιορισμένη συμμετοχή μέχρι σήμερα δείχνει ότι οι οικονομικές εκπτώσεις από μόνες τους δεν ήταν αρκετές για να κινητοποιήσουν μεγάλο μέρος των ενδιαφερομένων. Με την 11η Σεπτεμβρίου να πλησιάζει, το βάρος μεταφέρεται πλέον στο εάν θα δοθεί περισσότερος χρόνος ή εάν θα απαιτηθούν ευρύτερες αλλαγές στο πλαίσιο ώστε η διαδικασία να αποκτήσει μεγαλύτερη ανταπόκριση.