Η κρητική μαντινάδα στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Κληρονομιάς

Θετική κατάληξη και αποδοχή είχε ο φάκελος για την κρητική μαντινάδα που συντάχθηκε και υποβλήθηκε προς το ΥΠ.ΠΟ. από την επιμελήτρια του Μουσείου "ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ" λαογράφο- εκπαιδευτικό Μαίρη Μπαριτάκη και τον διευθυντή του Μουσείου Γιάννη Μαρκάκη. Συγκεκριμένα, με πρόσφατη απόφαση (26/2/2026) της Υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη εγκρίθηκε η εγγραφή της κρητικής μαντινάδας στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
Σύμφωνα με την γνωμοδότηση του Εθνικού Συμβούλιου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς η μαντινάδα αναγνωρίζεται ως φορέας συλλογικής μνήμης και τοπικής ταυτότητας της Κρήτης. Δεν είναι ένα απλό λογοτεχνικό είδος, αλλά μια προφορική ποιητική μορφή που συνδέεται με κάθε πτυχή της ζωής στην Κρήτη και συναιρεί μέσα σε δύο στίχους το κρητικό τοπίο και ψυχισμό. Οι δύο δεκαπεντασύλλαβοι ομοιοκατάληκτοι στίχοι διατυπωμένοι στην κρητική διάλεκτο έχουν νοηματική πληρότητα και χαρακτηρίζονται από αυτοσχεδιασμό και λεκτική δεξιότητα.  Ο πυρήνας της μαντινάδας βρίσκεται στις κοινότητες της Κρήτης, καθώς είναι αυτές που μεταδίδουν διαγενεακά, διαμορφώνουν και ανανεώνουν τη μαντινάδα. 

Image

Το Μουσείο «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ», από την έναρξη της λειτουργίας του το 1992, έχει δώσει ιδιαίτερη έμφαση στον άυλο πολιτισμό της Κρήτης, γεγονός που πιστοποιείται τόσο από τη μουσειολογική προσέγγιση και ερμηνεία των συλλογών του όσο και από τις πολιτιστικές δράσεις που σχεδιάζει εντός και εκτός των ορίων του. Το 2017 ήταν ο πρώτος φορέας από την Κρήτη που υπέβαλε στο ΥΠ.ΠΟ. φάκελο για τις εθνοβοτανικές πρακτικέςτων άγριων βρώσιμων χόρτων της Κρήτης που τον Φεβρουάριο 2018 εγγράφηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Την ίδια χρονιά εξέδωσε το βιβλίο του Γιώργη Μαρκάκη «Οι Πρωτοθυγατέρες: η μαντινάδα στη ζωή της Κρήτης», που αποτέλεσε σημαντική βιβλιογραφική πηγή για την τεκμηρίωση του φακέλου για την μαντινάδα.
Σήμερα ανάμεσα στα 164 στοιχεία που έχουν πλέον εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο υπάρχουν 12 άυλα στοιχεία από την Κρήτη, ενώ παράλληλα η Περιφέρεια Κρήτης έχει ξεκινήσει τον σχεδιασμό του «ΠεριφερειακούΕυρετηρίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς»όπου θα ενταχθούννέες προσπάθειες διαφύλαξης και ανάδειξηςτης ζώσας πολιτιστικής κληρονομιάς της Κρήτης.

Image

Τέλος, αξίζει ν’ αναφερθεί ότι στην τελική φάση σύνταξης του φακέλου για την Κρητική μαντινάδα ο Σύλλογος Φίλων του Μουσείου «ΛΥΧΝΟΣΤΑΤΗΣ» συνεργάστηκε με τον εκπαιδευτικό, συγγραφέα και γνωστό μαντιναδολόγο Κωστή Λαγουδιανάκη  ενώ η υποψηφιότητα του φακέλου περιείχε δηλώσεις στήριξης από αρκετούς Κρητικούς των γραμμάτων και των τεχνών καθώς και αυτοδιοικητικούς φορείς α’ και β’ βαθμού.