Νιώθετε ότι ο χρόνος περνά πολύ γρήγορα; Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο όσο μεγαλώνουμε

Τα καλοκαίρια των παιδικών μας χρόνων έμοιαζαν ατελείωτα. Στην ενήλικη ζωή, αντίθετα, έχουμε συχνά την αίσθηση ότι τα Χριστούγεννα μόλις τελείωσαν και ξαφνικά το Πάσχα ήρθε νωρίτερα. Γιατί όσο μεγαλώνουμε ο χρόνος μοιάζει να περνάει σαν νεράκι; Είναι η ιδέα μας ή κάποια… θεωρία συνωμοσίας;

Μια νέα μελέτη επιχειρεί να δώσει απάντηση και τα ευρήματά της αμφισβητούν μία από τις πιο διαδεδομένες εξηγήσεις, ότι δηλαδή τα χρόνια φαίνονται μικρότερα επειδή η ενήλικη ζωή έχει περισσότερη ρουτίνα και λιγότερες καινούργιες εμπειρίες.

Τι έδειξε η μελέτη

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Memory & Cognition, εξέτασε 120 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 20 έως 91 ετών, αναζητώντας τι βρίσκεται πίσω από την παράξενη αίσθηση ότι ο χρόνος επιταχύνεται καθώς περνούν τα χρόνια.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να αξιολογήσουν πόσο γρήγορα ένιωσαν ότι πέρασαν τόσο ο τελευταίος χρόνος όσο και η προηγούμενη δεκαετία της ζωής τους. Την ίδια στιγμή, οι επιστήμονες εξέτασαν τη γνωστική τους λειτουργία και την ικανότητά τους να ανακαλούν προσωπικές αναμνήσεις από αυτές τις περιόδους. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες είχαν την τάση να αισθάνονται ότι η προηγούμενη δεκαετία πέρασε γρηγορότερα σε σύγκριση με τους νεότερους.

Το ενδιαφέρον, όμως, βρίσκεται αλλού: οι ερευνητές παρατήρησαν ότι η αίσθηση ότι τα χρόνια «έτρεξαν» δεν συνδεόταν σημαντικά ούτε με τον αριθμό των προσωπικών αναμνήσεων που μπορούσε να ανακαλέσει κάποιος ούτε με το πόσο σημαντικές ή ζωντανές ήταν αυτές. Μάλιστα, οι μεγαλύτεροι σε ηλικία συμμετέχοντες ανέφεραν πιο ζωντανές και ουσιαστικές αναμνήσεις, ένα εύρημα που δεν συμφωνεί με την απλή θεωρία ότι όσο μεγαλώνουμε έχουμε λιγότερες αξιομνημόνευτες εμπειρίες και γι’ αυτό ο χρόνος μοιάζει να συρρικνώνεται.

Στις αναμνήσεις η λύση του γρίφου 

Ένας διαφορετικός παράγοντας που παρουσίασε μεγαλύτερο ενδιαφέρον ήταν η ικανότητα δημιουργίας και διατήρησης νέων αναμνήσεων. Οι ερευνητές αξιολόγησαν διαφορετικές γνωστικές λειτουργίες και διαπίστωσαν ότι η χαμηλότερη επίδοση στην καθυστερημένη ανάκληση μνήμης ήταν εκείνη που συνδεόταν με την ταχύτερη υποκειμενική αίσθηση του χρόνου κατά την προηγούμενη δεκαετία.

Πιο απλά, η εξήγηση ενδεχομένως να μη βρίσκεται στο πόσες παλιές αναμνήσεις έχουμε αποθηκευμένες, αλλά στο πόσο αποτελεσματικά ο εγκέφαλος κωδικοποιεί νέες πληροφορίες και σχηματίζει νέες αναμνήσεις καθώς μεγαλώνουμε. Η ικανότητα αυτή τείνει να μειώνεται σταδιακά με την ηλικία. Εάν καταγράφονται λιγότερες νέες πληροφορίες σε βάθος χρόνου, μια μεγάλη περίοδος της ζωής μπορεί εκ των υστέρων να δίνει την αίσθηση ότι ήταν πιο «συμπιεσμένη».

Μήπως η απάντηση κρύβεται στον ίδιο τον εγκέφαλο;

Μια εντελώς διαφορετική εξήγηση έχει προτείνει ο Adrian Bejan, καθηγητής Μηχανολόγων Μηχανικών στο Πανεπιστήμιο Duke. Σε εργασία που δημοσιεύθηκε το 2019 στο European Review, υποστήριξε ότι η αίσθηση της επιτάχυνσης του χρόνου μπορεί να σχετίζεται με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες καθώς μεγαλώνουμε.

Σύμφωνα με την υπόθεσή του, όσο τα νευρωνικά δίκτυα ωριμάζουν και γίνονται πιο σύνθετα, τα νευρικά σήματα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να διανύσουν τις απαραίτητες διαδρομές. Ο καθηγητής συνέδεσε την ιδέα αυτή και με τη μείωση της συχνότητας των σακκαδικών κινήσεων των ματιών, των αστραπιαίων κινήσεων με τις οποίες το βλέμμα μετακινείται από το ένα σημείο στο άλλο.

Η θεωρία υποστηρίζει, ουσιαστικά, ότι ένας νεότερος εγκέφαλος μπορεί να επεξεργάζεται περισσότερες «εικόνες» μέσα στην ίδια αντικειμενική χρονική περίοδο. Όσο μειώνεται αυτός ο ρυθμός επεξεργασίας, η ίδια διάρκεια ενδέχεται να μας φαίνεται ότι πέρασε γρηγορότερα. Ωστόσο, πρόκειται για θεωρητική προσέγγιση και όχι για ελεγχόμενο πείραμα της βιωμένης αντίληψης του χρόνου, επομένως απαιτείται περαιτέρω ερευνητική επιβεβαίωση.

Τελικά «τρέχει» γρηγορότερα ο χρόνος;

Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι πιθανότατα δεν αρκεί μία μόνο εξήγηση για το πόσο γρήγορα περνάει ο χρόνος. Η υπόθεση ότι η ρουτίνα δημιουργεί λιγότερες αναμνήσεις δεν επιβεβαιώθηκε από τη νέα μελέτη με τον τρόπο που ίσως ανέμεναν οι ερευνητές. Αντίθετα, η ικανότητα σχηματισμού νέων αναμνήσεων και γενικότερα η γνωστική λειτουργία φαίνεται να αξίζουν μεγαλύτερη προσοχή. Την ίδια στιγμή, η θεωρία για τις αλλαγές στην επεξεργασία των οπτικών πληροφοριών παραμένει ενδιαφέρουσα αλλά χρειάζεται περισσότερα δεδομένα.

Υπάρχει, τέλος, και ένας ακόμη παράγοντας που δεν μπορεί εύκολα να αποκλειστεί: μεγαλώνουμε ακούγοντας ότι «όσο περνούν τα χρόνια, ο χρόνος τρέχει». Αυτή η βαθιά ριζωμένη πεποίθηση ενδέχεται να επηρεάζει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο αξιολογούμε εκ των υστέρων την ταχύτητα με την οποία πέρασε μια περίοδος της ζωής μας.