Η Κρήτη ανάμεσα στην οικολογία του φόβου και τη γεωπολιτική του ρεαλισμού

Του ΚΩΣΤΗ Ε. ΜΑΥΡΙΚΑΚΗ

Η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Κρήτηςκαι της Επιτροπής Περιβάλλοντός του πριν από περίπου δύο χρόνια (2024) να γνωμοδοτήσουν αρνητικά επί της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων της κρατικής Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) στην ανατολική Κρήτη, μετά από έντονες λαϊκιστικές πιέσεις κοινωνικών φορέων και τοπικών Δήμων (που υστερικά κα αμετανόητα επιμένουν)υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή διοικητική πράξη περιβαλλοντικού χαρακτήρα. Αποτέλεσε, ανεξάρτητα από τις προθέσεις όσων την υποστήριξαν ενδίδοντας στον άκρατο λαϊκισμό, μια χαρακτηριστική εκδήλωση της βαθύτερης ελληνικής αδυναμίας να αντιληφθεί ότι στον 21ο αιώνα η πράσινη ενέργεια, οι θαλάσσιες υποδομές και η γεωπολιτική αποτελούν πλέον αδιάσπαστες έννοιες, που πρέπει να διέπονται από ενιαίο εθνικό πολιτικό σκεπτικό και σχεδιασμό.
Η συζήτηση εκείνης της περιόδου εγκλωβίστηκε σχεδόν αποκλειστικάσε φοβικά αντανακλαστικά, σε καταγγελτικό ακτιβισμό, σε μια μόνιμη κουλτούρα άρνησης κάθε μεγάλης υποδομής, και σε μια ρητορική «υπεράσπισης του τοπίου, του περιβάλλοντος και του τουριστικού προϊόντος» (sic) που συχνά αγνοούσε πλήρως τηνπεριφερειακή γεωπολιτική και τη διεθνή πραγματικότητα. 
Όμως η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι ένας ουδέτερος θαλάσσιος χώρος αποκομμένος από τις επερχόμενες γεωστρατηγικές εξελίξεις. Η Ιστορία διδάσκει, και έτσι έχει και σήμερα, ότι είναι ένα από τα πλέον ασταθή και ανταγωνιστικά γεωπολιτικά πεδία του πλανήτη. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, κάθεενεργειακή εγκατάσταση, καλώδιο, θαλάσσιο πάρκο, υποδομή δικτύων, ή επένδυση μεγάλης κλίμακας,αποτελεί ταυτόχρονα και άσκηση εθνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. 
Ακριβώς εκεί βρίσκεται και η μεγάλη αντίφαση της ελληνικής δημόσιας ζωής. Ενώ η σημερινή Τουρκίατου Ερντογάνπροωθεί συστηματικά για να θεσμοθετήσει ως εσωτερικό δίκαιο του τουρκικού κράτους το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας»(MaviVatan), επιδιώκοντας να δημιουργήσει πολιτικά, νομικά και επιχειρησιακά τετελεσμένα σε θαλάσσιες ζώνες του εθνικού θαλάσσιου χώρου στην ελληνική πλευρά, συχνά αναπτύσσεται ένα κλίμα εσωτερικής αυτοπαραίτησης, όπου κάθε προσπάθεια αξιοποίησης ή παρουσίας στο θαλάσσιο ζωτικό μας χώρο αντιμετωπίζεται περίπου ως περιβαλλοντική απειλή.
Το πρόβλημα δεν είναι η περιβαλλοντική ευαισθησία. Μια σοβαρή Δημοκρατία οφείλει να εξετάζει φυσικά αυστηρά τις περιβαλλοντικές συνέπειες μεγάλων έργων. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η περιβαλλοντική συζήτηση αποκόπτεται πλήρως απότουςσχεδιασμούς για την εθνική στρατηγική, την ενεργειακή ασφάλεια, την τεχνολογική μετάβαση, και τη γεωπολιτική σημασία της θαλάσσιας παρουσίας μας στο Αιγαίο. 
Στην πράξη σε περιοχές υψηλής γεωπολιτικής έντασης, όπως η ανατολική Μεσόγειος ανά τους αιώνες, το κενό δεν μένει ποτέ κενό. Η φύση -και είναι γνωστό αυτό- πάντα το απεχθάνεται. Όταν ένα κράτος διστάζει διαρκώς να ασκήσει τα κυριαρχικά του δικαιώματα, να αναπτύξει υποδομές και να αποκτήσει λειτουργική παρουσία στο θαλάσσιο ζωτικό χώρο του, δημιουργεί αντικειμενικά περιθώρια αμφισβήτησης από αναθεωρητικές δυνάμεις των γειτόνων του.
Η «Γαλάζια Πατρίδα» του Ερντογάνδεν οικοδομείται πλέον μόνο με πολεμικά ή ερευνητικά πλοία και ρητορικές εξάρσεις. Οικοδομείται συστηματικά και πάνω στην αντίληψη ότι η άλλη πλευράφοβάται να αντιδράσει, αδυνατεί να συνθέσει μια ενιαία εθνική στρατηγικήκαι συχνά παραλύει από εσωτερικές αντιφάσεις και έριδες. 
Η Κρήτη, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, δεν είναι μια Περιφέρεια στηνεσχατιά του ελληνικού κράτους. Είναι ο πλέον πολύτιμος στρατηγικός πυλώνας της Ελλάδας,της Ευρώπηςκαι της παρουσίας της Δυτικής Συμμαχίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτό από μόνο του σημαίνει ότι οι αποφάσεις γιαενέργεια, θαλάσσιες υποδομές, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, λιμάνια, και έρευνες,δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται αποκλειστικά με όρους τοπικού μικροκλίματος ή στιγμιαίας κοινωνικής πίεσης. Ή πολύ περισσότερο, να μπαίνουν στην πλάνη ζυγαριά της δημόσιας διαβούλευσης. Η εθνική ασφάλεια δεν ήταν, δεν είναι, ούτε πρέπει να είναι θέμα της Εκκλησίας του Δήμου.
Η μεγάλη πρόκληση για την Ελλάδα πλέον δεν είναι να καταργήσει τοστρατηγικό γεωπολιτικότης σχεδιασμό χάριν και στο όνομα της περιβαλλοντικής προστασίας του ελληνικού αρχιπελάγους. Είναι να ισχυροποιήσει επιτέλους την ικανότητά της για εθνική παρουσία στο θαλάσσιο ζωτικό της χώρο,την ενεργειακή στρατηγική και οικονομική ανάπτυξη σε συνδυασμόδευτερευόντως με την οικολογική ευθύνη. 
Σε μια εποχή όπου οι θάλασσες μετατρέπονται σε πεδία ανταγωνισμού ισχύος, η απουσία στρατηγικής βούλησης μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την ίδια την εξωτερική απειλή.
Το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» που επιχειρεί τις τελευταίες μέρες η γείτονα χώρα να θεσμοθετήσει με εσωτερικό της νόμο, είναι μια τουρκική γεωπολιτική και ναυτική στρατηγική αντίληψη πουείναι βέβαιο ότι θα βάλει την Ανατολική Μεσόγειο σε μια περίοδο μακράς αστάθειας. Δεν είναι απλά ένα επιχειρησιακό ναυτικό σχέδιο, αλλά αποτελεί ευρύτερο αναθεωρητικό γεωπολιτικό όραμα της Τουρκίας για τον έλεγχο και την επιρροή της στις θαλάσσιες ζώνες του Αιγαίου, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας.
Οι βασικές αρχές του δόγματος που βλέπουν την Τουρκία ως κυρίαρχη θαλάσσια χώρα που δεν πρέπει να λειτουργεί ως ηπειρωτικό κράτοςαλλά ως μεγάλη ναυτική δύναμη με αποφασιστικό ρόλοστο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο, και στη Μαύρη Θάλασσα, δεν επιτρέπουν κανένα εθνικό εφησυχασμό. 
Η προ διετίας ατυχής απόφαση της Περιφέρειας Κρήτης που αποτελεί αναφανδόν μελανή κηλίδα στην ιστορία της, θα πρέπει να αναθεωρηθεί υπό το πρίσμα των νέων ανησυχητικών εξελίξεων. Το meaculpaδεν είναι ντροπή όταν οι πράξεις έχουν άμεσες προεκτάσεις για κινδύνους στην ίδια την εθνική ασφάλεια. Η χώρα μας χωρίς περιβαλλοντικούς ενδοιασμούς και χωρίς την πλάνη των δημόσιων διαβουλεύσεων θα πρέπει να προχωρήσει με τάχιστους ρυθμούς στην υλοποίηση των σχεδιασμών για τα υπεράκτια αιολικά πάρκα σε όλα τα ελληνικά αρχιπελάγη που απειλούνται ευθέως από το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Το γιγαντιαίο αυτό εθνικό πρόγραμμα αναμφίβολα θα συμβάλλει και στην ισχυροποίησητης αποτρεπτικής ικανότητάς της, σε μια ελεγχόμενη κρίση στο Αιγαίο που η γείτονα φαίνεται να προετοιμάζει,χρόνια τώρα, μεθοδικά και σε κάθε της λεπτομέρεια.

Διαβάστε σχετικά: Μπορεί η Περιφέρεια Κρήτης να κάνει εξωτερική πολιτική;