Σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η διαμόρφωση του θεοκρατικού ισλαμισμού

Άρθρο του Γιώργου Α. Ζερβάκη *

Με την αλλαγή που συνέβη στα τέλη της 10ετίας του ΄70 στο Ιράν, η άνοδος ενός σκληροπυρηνικού θεοκρατικού, μουσουλμανικού καθεστώτος, με έντονα αντιδυτική, αντιαμερικανική ρητορική και πρακτική, η αποκαλούμενη ιρανική, ισλαμική επανάσταση διαμορφώθηκε από μια σειρά διαδοχικών γεγονότων. Γεγονότα που κατέληξαν στην μετάβαση μέσα από μια έντονη εσωτερική διαμάχη, κατά κάποιον τρόπο μια εμφύλια σύγκρουση, στην αντικατάσταση της μοναρχίας του Σάχη Μοχάμεντ Ρεζά Παχλεβί από τον Ρουχολάχ Μουσαβί Χομεϊνί, έναν ισλαμιστή κληρικό και πολιτικό θεωρητικό μιας εκ των πιο φανατικών ισλαμικών φατριών. Ο Χομεϊνί ήταν ο ιδρυτής της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν το 1979, αναδείχθηκε ως ο πρώτος ανώτατος ηγέτης της, παραμένοντας στην θέση αυτή για μια 10ετία μέχρι τον θάνατο του.

Με την διεξαγωγή του δημοψηφίσματος τον Μάρτιο του 1979 για την ίδρυση της Ιρανικής Ισλαμικής Δημοκρατίας, το 98%  ενέκρινε την κατεύθυνση αυτή, παρά το ότι πολιτικές δυνάμεις όπως το Εθνικό Δημοκρατικό Μέτωπο, η Οργάνωση Ιρανικών Λαϊκών Ανταρτών Fedai, η Λαϊκή Οργάνωση Μουτζαχεντίν, το κόμμα Τουντέχ, το Κίνημα Ελευθερίας, το Εθνικό Μέτωπο, το Ισλαμικό Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, είτε άσκησαν μποϋκοτάζ στο δημοψήφισμα, είτε ήταν απέναντι στο πως επιβλήθηκε ο Χομεϊνί. Και μιλάμε για πολιτικές κινήσεις διαφορετικών κατευθύνσεων, φιλελεύθερου, δημοκρατικού προσανατολισμού όπως το Εθνικό Δημοκρατικό Μέτωπο, με τις κύριες υπόλοιπες δυνάμεις να τοποθετούνται ως μαρξιστικές-λενινιστικές, με μίγματα σύνθεσης ισλαμισμού και μαρξισμού, έως παραδοσιακά κομμουνιστικά κόμματα, και κόμματα που προβάλλουν μια θρησκευτική εθνικιστική πλατφόρμα. Μετά την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, το νέο θεοκρατικό καθεστώς, προχώρησε στην ακυρότητα του Συντάγματος του 1906 και με ένα νέο δημοψήφισμα τον Δεκέμβριο του 1979 καθόρισε το νέο Σύνταγμα του ισλαμικού κράτους, αναδεικνύοντας τον Χομεϊνί στην θέση του Ανώτατου Ηγέτη του Ιράν.   

Το Ιρανικό θεοκρατικό καθεστώς όπως διαμορφώνεται εδώ και σχεδόν μισό αιώνα, εξέφρασε ένα αντιδυτικό περιβάλλον, ενώ στο ισλαμικό νομικό δίκαιο είναι έκδηλα το ψήγματα που αποτυπώνουν τις τάσεις αυταρχισμού και ολοκληρωτισμού, έχοντας ως βασικό στόχο την καταστροφή του κράτους του Ισραήλ.

Επι μισό σχεδόν αιώνα, το Ιράν εξουσιάζει με μια εφαρμογή σκληρής θεοκρατικής αντίληψης ένα καθεστώς που έχει τις ρίζες του στον Αγιατολάχ Χομεϊνί, κάτι που αποτυπώνεται και σήμερα, με την διοίκηση ουσιαστικά να ασκείται από σκληροπυρηνικά στρατιωτικά σώματα, όπως αυτά των Φρουρών της Επανάστασης και την Δύναμη Κούντς. Το Ιράν και η κοινωνία του βιώνουν όλα αυτά τα χρόνια απώλειες που σχετίζονται με την δημοκρατία και την ελευθερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον πολιτικό λόγο και αντίλογο.  

Από την επανάσταση και την εγκαθίδρυση του βάρβαρου θεοκρατικού καθεστώτος στα τέλη της 10ετίας του ΄70, ως βασικός άξονας καθορίσθηκε από την θρησκευτική ηγεσία μια εμμονική, ιδεολογική στάση κατά των κρατών της Δύσης και όσα αυτά συμβολίζουν. Οι δυνάμεις ασφαλείας όπως η θρησκευτική αστυνομία ασκούν μια βάναυση αντιμετώπιση ως προς τον ρόλο και την παρουσία των γυναικών, ασκούν σκληρά κατασταλτικά μέτρα όταν υπάρχουν κοινωνικές αντιδράσεις που αμφισβητούν τον πυρήνα του ισλαμικού καθεστώτος. Αυτή η εφαρμογή μιας στυγνής ισλαμικής αντίληψης τροφοδοτεί την κοινωνία του Ιράν με μια αυξανόμενη φτώχεια, σε συνδυασμό με μια διαρκή απομόνωση. Ακόμα και όταν οι κοινωνικές αντιδράσεις μεγεθύνθηκαν, η απάντηση ήταν σκληρή βία, οι πληροφορίες που αφορούν τις διαμαρτυρίες που εκδηλώθηκαν τον προηγούμενο μήνα, κάνουν λόγο για 35.000 νεκρούς.         

Πρόκειται για ένα σκληρό και καλά οργανωμένο καθεστωτικό μηχανισμό, που έχει αναπτύξει και ένα περιφερειακό σύστημα πληρεξούσιων συμμάχων σε χώρες όπως το Ιράκ, η Συρία, το καθεστώς των Χούθι στην Υεμένη, στον Λίβανο και στην Γάζα οι πολυπληθείς τρομοκρατικές ομάδες της Χεζμπολάχ και της Χαμάς, η δράση των οποίων είναι καταστροφική για τις περιοχές αυτές   

Το καθεστώς αυτό που αποσταθεροποιεί συνολικά την Μέση Ανατολή από την άνοδο του Χομεϊνί και την εγκαθίδρυση του επαναστατικού ισλάμ, δείχνει μια ανθεκτικότητα κάνοντας μια διάχυση κινδύνων τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό του Ιράν. Αυτό το ριζωμένο καθεστώς θεοκρατικού ολοκληρωτισμού, βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπο με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη εδώ και ημέρες και δημιουργούνται νέοι παράγοντες ανησυχίας. Και οι ανησυχίες αυτές διασπείρονται στην αχανή αυτή χώρα, η κοινωνία δεν θέλει την συνέχιση του καθεστώτος, όμως υπάρχουν πλήθος αβεβαιοτήτων, που ξεκινούν από το τι μέλλει γενέσθαι σε επίπεδο διαδοχής από τον γιό του Χαμενεϊ, ενώ πάντα ελλοχεύει ο κίνδυνος μιας εμφύλιας σύρραξης, που θα ενισχύσει την περιφερειακή αστάθεια.    

Το παρόν ιρανικό πλαίσιο εξουσίας, μπορεί να είναι αποδυναμωμένο στρατιωτικά, όμως μπορεί δια των πληρεξουσίων του να σχεδιάζει αντίποινα που φθάνουν έως την ανάληψη τρομοκρατικών ενεργειών, αλλά και κυβερνοεπιθέσεων. Οι κίνδυνοι αυτοί ως προς τις ΗΠΑ αφορούν και το πως θα είναι η μελλοντική εικόνα του Ιράν και της περιοχής του Περσικού την επόμενη μέρα από την στρατιωτική αυτή σύγκρουση, τις ορατές και μη ορατές συνέπειες από τον ριζοσπαστικό ισλαμικό αντιαμερικανισμό. Και εδώ απαιτούνται ριζικές μετατοπίσεις που από την πλευρά της Ουάσιγκτον, κινήσεις που θα φέρουν το Κογκρέσο να ανακτήσει τον ρόλο του, κινήσεις προς την πλευρά των εταίρων και συμμάχων, έτσι ώστε να περιορίζονται οι αβεβαιότητες, να ενισχύεται η συνεργασία, βήματα απαραίτητα στην πραγματιστική αντιμετώπιση της επόμενης μέρας.

* Ο κ. Γιώργος Α. Ζερβάκης , είναι εκπρόσωπος των Ευρωπαίων Φεντεραλιστών Κρήτης