Βόρεια Εύβοια: Επιδοτήσεις για πυρόπληκτους έγιναν καταμαράν

Η διαχείριση των ευρωπαϊκών κονδυλίων που προορίζονταν για την οικονομική ανασυγκρότηση της Βόρειας Εύβοιας μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2021 βρίσκεται πλέον στο μικροσκόπιο των δικαστικών και ελεγκτικών αρχών της χώρας.

Το επίκεντρο της πολυεπίπεδης έρευνας αφορά την έγκριση χρηματοδοτήσεων για την αγορά σκαφών αναψυχής μέσω του τοπικού αναπτυξιακού φορέα. Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδίδει έντονο άρωμα από το προηγούμενο αναπτυξιακό πλαίσιο, καθώς κύκλοι της αγοράς πιθανολογούν ότι ενδέχεται να υπάρχει άμεση σύνδεση των σημερινών αποκαλύψεων με τις μαζικές διαπιστωθείσες παραβάσεις της περασμένης δεκαετίας. Τότε εκατοντάδες σκάφη αναψυχής επιδοτήθηκαν αδρά χωρίς πραγματικό αναπτυξιακό σκοπό. Η τρέχουσα υπόθεση στην Εύβοια ανέδειξε, σύμφωνα με τα πορίσματα εκτεταμένου ελέγχου, σημαντικές παρατυπίες στη διαδικασία αξιολόγησης και υλοποίησης των επενδυτικών σχεδίων, κινητοποιώντας άμεσα τον κρατικό ελεγκτικό μηχανισμό.

Οι σχετικές προσκλήσεις των συγχρηματοδοτούμενων ευρωπαϊκών προγραμμάτων προέβλεπαν την ενίσχυση ιδιωτικών επιχειρηματικών σχεδίων, παρέχοντας αυξημένη μοριοδότηση για τις πληγείσες περιοχές, προκειμένου να στηριχθεί η τοπική απασχόληση και οικονομία. Στις επιλέξιμες δράσεις για την τουριστική ανάπτυξη συμπεριλαμβανόταν ρητά η ίδρυση επιχειρήσεων θαλάσσιου τουρισμού. Η προβλεπόμενη δημόσια ενίσχυση κάλυπτε το μισό του επιλέξιμου προϋπολογισμού, ο οποίος μπορούσε να ανέλθει έως τα 450.000 ευρώ. Εκμεταλλευόμενοι αυτή την πρόβλεψη, ιδιώτες επενδυτές κατέθεσαν φακέλους για την απόκτηση σκαφών αναψυχής, εξασφαλίζοντας κρατικές επιδοτήσεις που άγγιζαν τις 225.000 ευρώ ανά περίπτωση. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, καταγράφηκαν τουλάχιστον 21 τέτοια επενδυτικά σχέδια που έλαβαν την τελική έγκριση χρηματοδότησης.

Το υπό διερεύνηση σκέλος της συγκεκριμένης υπόθεσης δεν εστιάζεται στην ίδια την επιλεξιμότητα των σκαφών, η οποία ήταν νόμιμη, αλλά στον τρόπο με τον οποίο φέρεται να οργανώθηκαν οι επενδύσεις για να αποσπαστεί η χρηματοδότηση. Οι θεσμικοί έλεγχοι ανέδειξαν ότι στην πλειονότητά τους, οι συγκεκριμένες εταιρείες φέρεται να λειτουργούσαν με εικονικές έδρες. Συγκεκριμένα, χρησιμοποιήθηκαν ως επαγγελματικές εγκαταστάσεις αδόμητα ή μη ηλεκτροδοτούμενα οικόπεδα, ενώ διαπιστώθηκε από τους ελεγκτές ότι πολλαπλές διαφορετικές επιχειρήσεις δήλωναν την ίδια ακριβώς διεύθυνση ως κεντρική έδρα.

Παράλληλα, τα επιχειρηματικά σχέδια που υποβλήθηκαν ήταν σε πολλές περιπτώσεις πανομοιότυπα. Στο κάδρο των ερευνών έχει ενταχθεί και η διάσταση των προγραμμάτων αλιείας, καθώς ελέγχονται ισχυρές ενδείξεις ότι πολυτελή σκάφη αναψυχής φέρεται να δηλώθηκαν παρατύπως ως επαγγελματικά αλιευτικά, απορροφώντας μεθοδευμένα κονδύλια που προορίζονταν για τους ντόπιους αλιείς. Αυτή η πρακτική εξετάζεται νομικά ως ενδεχόμενη προσπάθεια παραπλάνησης των Αρχών μέσω της υποβολής ανακριβών στοιχείων. Οι εταιρείες φέρονται να ιδρύθηκαν αποκλειστικά ως οχήματα για την απόκτηση των πλωτών μέσων, χωρίς να αναπτύσσουν πραγματική δραστηριότητα και να δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας στην Εύβοια, παραβιάζοντας έτσι βασικούς συμβατικούς όρους.

Το στοιχείο που προκάλεσε τον έλεγχο των Αρχών ήταν οι προφανείς αντιφάσεις κατά το στάδιο της εξέτασης των φακέλων από τις επιτροπές του τοπικού αναπτυξιακού φορέα. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ενώ σε προγενέστερο χρόνο είχαν απορριφθεί 11 επενδυτικοί φάκελοι ακριβώς λόγω της ύπαρξης κοινής και εικονικής έδρας, αργότερα εγκρίθηκαν άλλοι 21 φάκελοι, οι οποίοι παρουσίαζαν ακριβώς τα ίδια νομικά κωλύματα. Αυτή η αδικαιολόγητη διαφοροποίηση αποτελεί σήμερα κεντρικό σημείο έρευνας και για πιθανή παράβαση καθήκοντος.

Η αποκάλυψη αυτής της μεθοδολογίας εξηγεί γιατί το κρίσιμο στοιχείο που καλείται πλέον να διερευνήσει η Δικαιοσύνη, πέραν των όποιων ευθυνών των τοπικών στελεχών, είναι εάν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά ή για ένα ευρύτερα οργανωμένο σχέδιο. Εξετάζεται προσεκτικά το ενδεχόμενο πρόσωπα και μελετητικά γραφεία που συνέταξαν τους πανομοιότυπους φακέλους να ταυτίζονται με δίκτυα συμβούλων που δραστηριοποιήθηκαν με παρόμοιο τρόπο την προηγούμενη δεκαετία. Ερευνάται δηλαδή ποιοι και εάν εκμεταλλεύτηκαν ενδεχομένως τα κενά προηγούμενων προγραμμάτων σε όλη τη χώρα, εντοπίζοντας ευκαιρία χρηματοδότησης στα προγράμματα των πυροπλήκτων και εφαρμόζοντας παρόμοια μεθοδολογία.

Σήμερα η υπόθεση διερευνάται σε πολλαπλά επίπεδα. Ο αρχικός διαχειριστικός έλεγχος πραγματοποιήθηκε από ανεξάρτητους ορκωτούς λογιστές έπειτα από πρωτοβουλία της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας. Στη συνέχεια, καθοριστική υπήρξε η παρέμβαση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, η οποία οδήγησε σε πειθαρχικές διαδικασίες. Σε διοικητικό επίπεδο έχει ήδη αποφασισθεί ότι πρέπει να επιστρέψουν 2,2 εκατ. ευρώ εντόκως όσοι εκμεταλλεύτηκαν το πρόγραμμα. Τέλος, σε ποινικό επίπεδο, το σύνολο των πορισμάτων έχει διαβιβαστεί επίσημα στην Εισαγγελία Οικονομικού Εγκλήματος, προκειμένου να διαπιστωθεί η τέλεση αδικημάτων, όπως απάτη σχετική με τις ευρωπαϊκές επιχορηγήσεις, απιστία και παράβαση καθήκοντος.

Η αλλαγή μετά το 2014

Το φαινόμενο της μαζικής απορρόφησης αναπτυξιακών πόρων για την απόκτηση πλωτών μέσων είχε προηγηθεί σε πανελλαδική κλίμακα επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ, δημιουργώντας «θεσμικό προηγούμενο». Κατά την προγραμματική περίοδο από το 2014 έως το 2020, η δράση που αφορούσε την ενίσχυση της ίδρυσης και λειτουργίας νέων τουριστικών επιχειρήσεων κατέγραψε μια δυσανάλογη συγκέντρωση κεφαλαίων στον κλάδο των σκαφών αναψυχής.

Το πρόγραμμα προέβλεπε δημόσια επιδότηση που έφτανε το μισό του προϋπολογισμού για επενδύσεις έως 400.000 ευρώ. Η ευελιξία του νομοθετικού πλαισίου και η απουσία των χρονοβόρων γραφειοκρατικών αδειοδοτήσεων, που απαιτούνται κατά κανόνα για τις σταθερές κτιριακές τουριστικές εγκαταστάσεις, οδήγησαν στην υποβολή χιλιάδων αιτήσεων αποκλειστικά για την αγορά ιστιοπλοϊκών σκαφών και καταμαράν. Ως αποτέλεσμα, εγκρίθηκαν εκατοντάδες επενδυτικά σχέδια τέτοιου τύπου, τα οποία σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς ξεπέρασαν τα 800.

Αυτή η απότομη αύξηση της προσφοράς σκαφών –ως επί το πλείστον καταμαράν– δημιούργησε άμεσες επιπτώσεις στην πραγματική οικονομία. Ο μεγάλος όγκος των νέων σκαφών προκάλεσε κορεσμό στις ήδη περιορισμένες θέσεις ελλιμενισμού των ελληνικών μαρινών και άσκησε έντονη πτωτική πίεση στις αξίες των σκαφών που είχαν αγοραστεί χωρίς επιδότηση αλλά και στις τιμές ναύλωσης, υπονομεύοντας τον υγιή ανταγωνισμό. Κατά την περίοδο λειτουργίας των συγκεκριμένων επιχειρήσεων, οι έλεγχοι που διενεργήθηκαν από την ΑΑΔΕ και τις αρμόδιες λιμενικές αρχές ανέδειξαν σε πολλές περιπτώσεις σωρεία παραβάσεων. Αρκετές εταιρείες διαπιστώθηκε ότι δεν συμπλήρωναν το ελάχιστο προβλεπόμενο όριο ημερών επαγγελματικής ναύλωσης που επέβαλλε η νομοθεσία, ενώ καταγράφηκαν περιπτώσεις όπου τα επιδοτούμενα σκάφη φέρεται να χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά για την ιδιωτική αναψυχή των ιδιοκτητών τους. Οι παραβάσεις οδήγησαν στην επιβολή αυστηρών κυρώσεων, αναγκάζοντας την πολιτεία να αναθεωρήσει τους όρους στα επόμενα προγράμματα.