ΠΟΓΕΔΥ: Φέτα, προκλήσεις και κίνδυνοι

Η κατοχύρωση της Φέτας ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης  της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον Καν. (ΕΕ) 1829/2002 υπήρξε μία δύσκολη και πολύχρονη (1992 – 2005) διαδικασία με πολλές δικαστικές διαμάχες με αρκετά κράτη μέλη (Δανία, Γερμανία και Γαλλία), ενώ μόλις πρόσφατα με την C-159/20 απόφασή του στις 14/07/2022 το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαγόρευσε στη Δανία να εξάγει σε τρίτες χώρες λευκό τυρί άλμης από αγελαδινό γάλα με την ονομασία «φέτα», όπως σημειώνει σε ανακοίνωσή της η ΠΟΓΕΔΥ.

"Η Φέτα είναι το αρχαιότερο Ευρωπαϊκό τυρί (με αναφορές στα Ομηρικά Έπη), το διασημότερο Ελληνικό τυρί με τη μεγαλύτερη παραγωγή (140.000 τόνοι ετησίως ήτοι το 51% της παραγωγής τυριών στην Ελλάδα) και ένα προϊόν με αξεπέραστη ποιότητα και απεριόριστη ζήτηση εκτός Ελλάδας που κατέγραψε ετήσιες αυξήσεις των εξαγωγών άνω του 5% τα τελευταία δέκα χρόνια, οι οποίες έχουν καταστήσει την Φέτα τον ηγέτη των εξαγωγών της Ελλάδας στα αγροδιατροφικά προϊόντα με ποσοστό περίπου 10% της αξίας των συνολικών εξαγωγών.

Αυτή η μοναδική επιτυχία ενός Ελληνικού αγροδιατροφικού προϊόντος, όμως, δεν υποστηρίζεται με μακροχρόνιο στρατηγικό σχεδιασμό, αλλά αντιθέτως η έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού και η γενικότερη παρακμιακή πορεία της πρωτογενούς παραγωγής στην Ελλάδα κλονίζουν τα θεμέλια τόσο της παραγωγής της Φέτας, όσο και του χαρακτηρισμού της ως προϊόντος Π.Ο.Π.

Συγκεκριμένα, η κατοχύρωση του σήματος Π.Ο.Π. στην Φέτα σύμφωνα με τον Καν. (ΕΕ) 1829/2002 πραγματοποιήθηκε με την ακόλουθη διατύπωση: «Η εκτατική βοσκή και η διαχείµαση, οι οποίες αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της εκτροφής προβατίνων και αιγών που χρησιμοποιούνται για την προμήθεια της πρώτης ύλης του τυριού «φέτα», αποτελούν καρπό µιας πατρογονικής παράδοσης που επιτρέπει την προσαρµογή στις κλιµατικές µεταβολές και στις συνέπειές της στη διαθέσιµη βλάστηση. Το γεγονός αυτό έχει ως αποτέλεσµα την ανάπτυξη αυτόχθονων φυλών αιγοπροβάτων µικρού µεγέθους, πολύ λιτοδίαιτων και ανθεκτικών, που µπορούν να επιζήσουν σε ένα ελάχιστα γενναιόδωρο από ποσοτικής απόψεως περιβάλλον το οποίο, ωστόσο, είναι ποιοτικά προικισµένο µε µία άκρως διαφοροποιηµένη ειδική χλωρίδα που χαρίζει στο τελικό προϊόν ιδιαίτερο άρωµα και γεύση. Η όσµωση µεταξύ των προαναφερόµενων φυσικών παραγόντων και των ειδικών ανθρωπίνων παραγόντων, ιδιαίτερα η παραδοσιακή µέθοδος παρασκευής που απαιτεί οπωσδήποτε στράγγισµα χωρίς πίεση, χάρισε στο τυρί «φέτα» εξαιρετική διεθνή φήµη».

Δυστυχώς, από τότε κάνουμε ότι μπορούμε στην Ελλάδα για να υποσκάψουμε τους τρεις πυλώνες του χαρακτηρισμού της Φέτας ως προϊόν Π.Ο.Π., δηλαδή την εκτατική βόσκηση στην Ελληνική χλωρίδα, τις αυτόχθονες φυλές και την παραδοσιακή μέθοδο παρασκευής. Σε δημοσιευμένη εργασία του τελευταίου ετήσιου επιστημονικού συνεδρίου της Ελληνικής Ζωοτεχνικής Εταιρείας (Ιωάννινα, Οκτώβριος 2025) ο συνολικός αριθμός των αιγοπροβάτων των αυτόχθονων φυλών της Ελλάδας εκτιμήθηκε μόλις στα 600.000 ζώα, δηλαδή μόνο στο 5% του συνολικού αριθμού των αιγοπροβάτων σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. 

Τα Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης δεν έχουν ακόμη εκπονηθεί ένδεκα (11) χρόνια από τη νομοθέτησή τους το 2015 (ν. 4351/2015 – ΦΕΚ Α΄ 164), η εντατική ενσταβλισμένη προβατοτροφία έχει γίνει ο κανόνας, ενώ ιδιαίτερα φέτος απαγορεύτηκε και η εποχιακή μετακίνηση των κτηνοτρόφων και γενικότερα η βόσκηση σε μεγάλο μέρος της Ελληνικής επικράτειας λόγω των επιζωοτιών της ευλογιάς και του αφθώδους πυρετού. Επιπροσθέτως, η υπερδιήθηση (ultrafiltration) που χρησιμοποιείται σε κάποιες βιομηχανίες είναι μια τεχνολογία μεμβρανών που συμπυκνώνει τις πρωτεΐνες του γάλακτος, αυξάνοντας τεχνητά την απόδοση σε τυρί, αλλά αλλοιώνοντας τον χαρακτήρα και την ποιότητα του προϊόντος και η οποία δεν συνάδει με την παραδοσιακή διαδικασία παραγωγής της Φέτας όπως απαιτείται για τον χαρακτηρισμό Π.Ο.Π.

Τραγικά λάθη, όμως, έχουν γίνει και με τις ανεπίτρεπτες υποχωρήσεις στις εμπορικές συμφωνίες ελευθέρων συναλλαγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες. Στις 24-3-2026 ανακοινώθηκε επίσημα η νέα Εμπορική Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών μεταξύ Ε.Ε. και Αυστραλίας και δυστυχώς, για δεύτερη φορά μετά τη Συμφωνία CETA με τον Καναδά, δώσαμε την ονομασία "Φέτα" στα προϋπάρχοντα λευκά τυριά άλμης από αγελαδινό γάλα και της Αυστραλίας αυτή τη φορά. Εφόσον, όμως, αποδεχόμαστε ότι στον Καναδά και στην Αυστραλία παράγεται τυρί με την ονομασία "Φέτα", συνεπάγεται ότι αποδεχόμαστε ότι η ονομασία "Φέτα" δεν είναι ονομασία γεωγραφικής ένδειξης (για την Ε.Ε. Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης Π.Ο.Π.), αλλά ονομασία τύπου τυριού, δηλαδή ότι υποστήριζαν τα προηγούμενα χρόνια η Δανία και η Γερμανία.  Αυτό ήταν και το κύριο επιχείρημα του κ. Jamieson Greer, Εμπορικού Ακολούθου των ΗΠΑ, ότι δηλαδή δεν υπάρχει στην Ελλάδα γεωγραφική περιοχή με το όνομα "Φέτα" και συνεπώς δεν θα πρέπει να θεωρείται στην Ε.Ε. ως προϊόν Π.Ο.Π. η "Φέτα". Αυτή η συζήτηση άνοιξε πριν δύο μήνες για να μπορέσουν να εξάγουν οι Η.Π.Α. στην Ε.Ε. λευκά αγελαδινά τυριά από το Ουϊνσκόνσιν με την ονομασία "Φέτα".

Μεγάλος κίνδυνος για την Φέτα προέρχεται πλέον και από την Τουρκία, όπως έδειξαν πρόσφατα δημοσιεύματα. Πέντε (5) τουλάχιστον εταιρείες στην Τουρκία παράγουν σήμερα και εξάγουν σε τρίτες χώρες, ίσως και στην Ε.Ε. με διαδικτυακές ανεξέλεγκτες πωλήσεις, λευκό τυρί άλμης με την ονομασία "Φέτα". Το πρόβλημα στην  περίπτωση της Τουρκίας είναι ότι αυτές οι απομιμήσεις της Φέτας είναι λευκά τυριά άλμης κυρίως από αιγοπρόβειο γάλα και ότι η Τουρκία έχει τεράστια παραγωγική ικανότητα. 

Η Τουρκία έχει σήμερα 58 εκατομμύρια αιγοπρόβατα (47 εκατομ. πρόβατα και 11 εκατομ. αίγες) όταν στο σύνολο της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν 70 εκατομμύρια αιγοπρόβατα. Παρότι το Ελληνικό Προξενείο της Κωνσταντινούπολης είχε προειδοποιήσει την Ελληνική Κυβέρνηση και τους σχετικούς φορείς για το πρόβλημα από τις 20-10-2025 με αναλυτικό έγγραφό του (επισυνάπτεται), καμία ενέργεια εκ μέρους τους δεν έχει δημοσιοποιηθεί μέχρι σήμερα. Για να μη γιγαντωθεί το πρόβλημα στο άμεσο μέλλον, η Ελλάδα πρέπει να είναι αποφασιστική και απόλυτη για το θέμα της Φέτας με την Τουρκία και να αξιοποιήσει τις διμερείς σχέσεις και συμφωνίες Ε.Ε. – Τουρκίας, όπως είναι η επικαιροποίηση της Τελωνειακής ένωσης Ε.Ε. – Τουρκίας για να αποτρέψει μία δυσμενή εξέλιξη του φαινομένου.

Από την άλλη, οι επιπτώσεις των επιζωοτιών της ευλογιάς και του αφθώδους πυρετού των αιγοπροβάτων έχουν ήδη φανεί κατά το πρώτο τετράμηνο του 2026 με μείωση της παραγωγής του αιγοπρόβειου γάλακτος κατά 30.000 τόνους σε αυτό το χρονικό διάστημα σε σχέση με το πρώτο τετράμηνο του 2025 και αναμένεται μία μείωση της παραγωγής Φέτας κατά 15.000 – 20.000 τόνους φέτος. Οι ελληνοποιήσεις αιγοπρόβειου γάλακτος ή τυροπήγματος αποτελούν πλέον έναν σημαντικότατο κίνδυνο για την Φέτα και πρέπει να αντιμετωπιστούν αποφασιστικά. Δυστυχώς, η Ελλάδα έχει φθάσει σε ένα κομβικό σημείο όπου το προϊόν Φέτα έχει κατακτήσει μία σημαντική θέση στις διεθνείς αγορές με αυξανόμενη ζήτηση, αλλά δεν μπορεί να την υποστηρίξει παραγωγικά λόγω κυρίως του υψηλού κόστους παραγωγής, της στρέβλωσης των οικονομικών ενισχύσεων (σκάνδαλο των επιδοτήσεων των βοσκοτόπων) και της κακής διαχείρισης των επιζωοτιών.

Η μόνη βιώσιμος οδός για την Φέτα και την Ελληνική αιγοπροβατοτροφία είναι η χάραξη μίας εθνικής στρατηγικής μετά από συνεννόηση όλων των εμπλεκομένων μερών και με επιστημονική καθοδήγηση που θα διαφυλάσσει πρώτα από όλα και ως «κόρην οφθαλμού» τον χαρακτηρισμό Π.Ο.Π., αλλά και τη μοναδική ποιότητα του προϊόντος. Χωρίς το σήμα Π.Ο.Π. και την αντίστοιχη ποιότητα θα καταρρεύσουν μεσομακροπρόθεσμα και οι εξαγωγές και η ίδια η Ελληνική αιγοπροβατοτροφία, η οποία έχει πολλά και μοναδικά οφέλη για την πατρίδα μας. 

Η εκτατική αιγοπροβατοτροφία δεν έχει μόνο οικονομικά αποτελέσματα, αλλά αλληλοεπιδρά με τα φυσικά οικοσυστήματα, προσφέροντας υψηλή πυροπροστασία, ενίσχυση της βιοποικιλότητας, αυξημένη απορρόφηση του νερού και μεγαλύτερη δέσμευση του διοξειδίου του άνθρακα. Μοναδική είναι και η συμβολή της σε κοινωνικό και εθνικό επίπεδο ενισχύοντας τις τοπικές κοινωνίες σε όλη την Ελληνική ύπαιθρο και κυρίως στις πιο απομακρυσμένες περιοχές.

Κατόπιν όλων των ανωτέρω είμαστε σε αναμονή των άμεσων ενεργειών του σημερινού Υπουργού  ΥΠΑΑΤ, ώστε να αποτραπεί ο επικείμενος εξαφανισμός της Ελληνικής Φέτας".