Πού ζουν οι περισσότεροι άθεοι σήμερα; Η εικόνα στην Ελλάδα

Πόσες θρησκείες υπάρχουν στον κόσμο; Παρότι είναι σχεδόν αδύνατο να προσδιοριστεί ο αριθμός τους, εκτιμάται ότι υπάρχουν από 4.000 έως 10.000 διαφορετικές θρησκείες και δόγματα. Λίγες ωστόσο θρησκευτικές ομάδες είναι αυτές που επικρατούν, με περίπου το 77% να ταυτίζεται με τον Χριστιανισμό, τον Ισλαμισμό, τον Ινδουισμό, τον Βουδισμό και τον Ιουδαϊσμό.

Στην Κίνα καταγράφεται ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μη θρησκευτικής ταυτότητας στον κόσμο, με σχεδόν 1,3 δισ. κατοίκους να μην ανήκουν σε κάποια θρησκεία.

Σύμφωνα με το Pew Research, ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αύξηση των ανθρώπων που δηλώνουν άθεοι, αγνωστικιστές ή δεν πιστεύουν σε «τίποτα συγκεκριμένο», αγγίζοντας σε ποσοστό περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου πληθυσμού. Όπως αναφέρει έκθεση του think tank, ο αριθμός όσων δεν έχουν συγκεκριμένη θρησκευτική ταυτότητα παρατηρείται αυξημένος σε αρκετές χώρες, από τη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη, τη Λατινική Αμερική και ορισμένες περιοχές στην περιοχή Ασίας.

Οι αριθμοί σε παγκόσμιο επίπεδο

Oι άνθρωποι που δηλώνουν ότι δεν ανήκουν σε κάποια θρησκεία αυξήθηκαν σημαντικά μέσα σε μία δεκαετία. Συγκεκριμένα, από περίπου 1,6 δισεκατομμύρια το 2010 έφτασαν τα 1,9 δισεκατομμύρια το 2020. Την ίδια περίοδο, ο αριθμός των ανθρώπων που πίστευαν σε κάποια θρησκεία αυξήθηκε πιο αργά, κατά 11%. Έτσι, το ποσοστό όσων δεν πίστευαν μεγάλωσε από 23% το 2010 σε 24% το 2020. Με απλά λόγια, οι άνθρωποι χωρίς θρησκευτική ταυτότητα αυξάνονται πιο γρήγορα από εκείνους που ανήκουν σε κάποια θρησκεία.

Σχεδόν το 90% όλων των ατόμων χωρίς θρησκευτική ταυτότητα κατοικούν σε 10 χώρες με τη γεωγραφική κατανομή αυτής της τάσης να παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: Στην Κίνα καταγράφεται ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μη θρησκευτικής ταυτότητας στον κόσμο: σχεδόν 1,3 δισ. κάτοικοι δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα και μόνο το 10% του πληθυσμού δηλώνει ότι ανήκει σε κάποια θρησκεία. Το Pew Research επισημαίνει ότι η επίδραση ιδεολογικών και πολιτικών παραγόντων έχει συμβάλει στη χαμηλή θρησκευτική πίστη, χωρίς αυτό να καταργεί αυτόματα την όποια πνευματική προσέγγιση και πρακτική. Δεν είναι τυχαίο, ότι το 21% των ενηλίκων που δεν ανήκουν σε καμία θρησκευτική ομάδα καίει λιβάνι προσκυνώντας θεότητες κάποιες φορές, ενώ το ίδιο ποσοστό δηλώνει ότι επισκέπεται κάποιο ιερό για να προσευχηθεί για καλή τύχη τουλάχιστον μία φορά το χρόνο.

Στις ΗΠΑ καταγράφεται η δεύτερη μεγαλύτερη ομάδα χωρίς θρησκευτική ταυτότητα, με περισσότερα από 100 εκατομμύρια ανθρώπων να μην πιστεύουν, σε ποσοστό που αγγίζει το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού. Σύμφωνα με παλαιότερη μελέτη του Pew Research, στην Ιαπωνία περίπου ο μισός πληθυσμός (57%) δήλωνε ότι δεν ανήκει σε κάποια θρησκεία, αν και πολλοί εξακολουθούν να συμμετέχουν σε παραδοσιακές τελετές ή να διατηρούν πνευματικές πεποιθήσεις που σχετίζονται με τον Σιντοϊσμό και τον Βουδισμό.

Στην Ελλάδα η θρησκευτική ταυτότητα παραμένει ισχυρή, με την πλειονότητα των πολιτών να αναφέρει ότι πιστεύει κατά 80-90% και μόλις το 14% να δηλώνει μη θρησκευόμενο.

Αντίστοιχα, σε ευρωπαϊκές χώρες όπως η Τσεχία και η Σουηδία καταγράφονται από τα υψηλότερα ποσοστά μη θρησκευτικής ταυτότητας. Στην πρώτη, το ποσοστό ξεπερνά το 70% του πληθυσμού και στη δεύτερη κυμαίνεται περίπου στο 52%. Στις χώρες αυτές, η θρησκεία έχει περιορισμένο ρόλο στην καθημερινότητα, ενώ η πίστη στον Θεό είναι σημαντικά χαμηλότερη σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο το ποσοστό αγγίζει το 46%, με το 86% των πολιτών αυτών να υποστηρίζουν ότι δεν είναι σημαντικό ο πρωθυπουργός να έχει ισχυρές θρησκευτικές πεποιθήσεις. Στον αντίποδα, η Ελλάδα όπου η θρησκευτική ταυτότητα παραμένει ισχυρή, με την πλειονότητα των πολιτών να αναφέρει ότι πιστεύει κατά περίπου 80-90% και μόλις το 14% να δηλώνει μη θρησκευόμενο.

Μισαλλοδοξία, δεισιδαιμονίες και επιστήμη

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντιλήψεις όσων δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα για τον ρόλο της θρησκείας στην κοινωνία. Σε αρκετές χώρες, ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των ανθρώπων θεωρεί ότι η θρησκεία μπορεί να συνδέεται με τη μισαλλοδοξία ή τη δεισιδαιμονία. Για παράδειγμα, στην Ισπανία υποστηρίζουν ότι η θρησκεία ενθαρρύνει τη δεισιδαιμονία σε ποσοστό 77% και τη μισαλλοδοξία κατά 71% και ότι βλάπτει την κοινωνία κατά 62%. Στην Ελλάδα, το 74% όσων δεν έχουν θρησκευτική ταυτότητα, αναφέρουν ότι η θρησκεία μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την κοινωνία.

Οι ευρύτερες κοινωνικές αλλαγές, η πρόοδος της επιστήμης και η μεταβολή των κοινωνικών αξιών φαίνεται να αποτελούν κάποιους από τους βασικότερους παράγοντες για την αύξηση των μη θρησκευόμενων ατόμων παγκοσμίως, σύμφωνα με το think tank. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι η μη θρησκευτική ταυτότητα δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την αθεΐα, καθώς πολλοί άνθρωποι εξακολουθούν να εκφράζουν πίστη σε κάποια ανώτερη δύναμη. Η τάση, επομένως, δε συνδέεται με την απόρριψη της πίστης συνολικά, αλλά μοιάζει να σχετίζεται περισσότερο με την απομάκρυνση από τις θεσμικές θρησκείες.