Εξαφάνιση Ισπανού: Το «αντίο, έχε γεια» και το σοκ της συζύγου

Δεκατρείς ημέρες έχουν περάσει από τις 17 Αυγούστου όταν ο Ισπανός επιχειρηματίας Χουάν Χοσέ Μουτίλμπα απέπλευσε από τις Συρακούσες μαζί με τη σύζυγό του Κάρμεν με προορισμό την Πύλο. Το επόμενο πρωί, σύμφωνα με την σύζυγό του ψάρευε έναν τόνο όταν γλίστρησε στο κατάστρωμα από τα αίματα του ψαριού και έπεσε στη θάλασσα. Από τότε ο 66χρονος αγνοείται με τις ιταλικές αρχές να καλούνται να ρίξουν φως στις συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη η πτώση του στη θάλασσα μέχρι που το σκάφος βρέθηκε ακυβέρνητο, ανοιχτά της Πύλου.

Μοναδική μάρτυρας η σύζυγός του, η οποία αν και διέθετε δίπλωμα ιστιοπλοΐας, φαίνεται πως δεν κατάφερε να εφαρμόσει πρακτικά τις γνώσεις της και ν’ αντιδράσει εγκαίρως ώστε να σταματήσει το σκάφος και να τον περισυλλέξει ή να εκπέμψει σήμα κινδύνου καθώς όπως κατέθεσε, βρέθηκε σε κατάσταση σοκ.

Ποια θα μπορούσε όμως να είναι, σύμφωνα με τους ειδικούς, η ψυχική κατάσταση ενός ανθρώπου που βρίσκεται στη θέση της 67χρονης και τι μπορεί να σημαίνει η λέξη «farewell», «αντίο, έχε γεια» που φέρεται να έγραψε στο σημειωματάριο που βρέθηκε πάνω στο σκάφος; Θα μπορούσε μια τέτοια κατάσταση σοκ να καθηλώσει κάποιον επί τρεις ημέρες, ακόμη και ως προς την αναζήτηση βοήθειας;

«Δεν σημαίνει ότι μια τόσο παρατεταμένη αδράνεια είναι η αναμενόμενη ή η μοναδική αντίδραση», λέει στον FLASH ο ψυχίατρος Δημήτρης Παπαδημητριάδης εξηγώντας πώς μπορεί να ενεργήσει κάποιος σε κατάσταση σοκ.

«Σε συνθήκες ακραίου κινδύνου και ανθρώπινης απώλειας ο εγκέφαλος είναι δυνατόν να περάσει από την έντονη κινητοποίηση στο λεγόμενο "πάγωμα", δηλαδή σε μία ψυχική κατάσταση σύγχυσης, αποσύνδεσης από το συναίσθημα, αίσθησης ότι αυτό που συμβαίνει δεν είναι πραγματικό, και μεγάλης δυσκολίας να οργανωθούν ακόμη και αυτονόητες ενέργειες. Κάποιος μπορεί να κλαίει και να φωνάζει, ενώ κάποιος άλλος να φαίνεται παράδοξα ψύχραιμος. Ένας τρίτος μπορεί να λειτουργεί σχεδόν μηχανικά. Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ένταση όταν δεν υπάρχει βεβαιότητα για τον θάνατο του σημαντικού άλλου. Στην επιστήμη μας το ονομάζουμε "αμφίσημη απώλεια", όταν ο άνθρωπος δεν γνωρίζει εάν πρέπει να ελπίζει ή να πενθήσει οπότε η ψυχική διαδικασία μένει μετέωρη ανάμεσα στα δύο.

»Θα μπορούσε όμως μια τέτοια κατάσταση σοκ να καθηλώσει κάποιον επί δύο ημέρες, ακόμη και ως προς την αναζήτηση βοήθειας; Είναι γεγονός ότι η οξεία τραυματική αντίδραση μπορεί να περιορίσει δραματικά την κρίση, την πρωτοβουλία και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων. Δεν σημαίνει όμως ότι μια τόσο παρατεταμένη αδράνεια είναι η αναμενόμενη ή η μοναδική αντίδραση. Σε τέτοιες καταστάσεις, οι άνθρωποι εκδηλώνουν συνήθως μια ταχεία κινητοποίηση προς αναζήτηση βοήθειας. Προσπάθεια επικοινωνίας με τις αρμόδιες αρχές, επανειλημμένες κλήσεις, αναζήτηση του αγνοουμένου, έντονη αγωνία και ανάγκη να ενεργοποιηθεί κάθε διαθέσιμο μέσο διάσωσης.  Ακόμη και όταν συνυπάρχουν πανικός, σύγχυση ή στιγμές "παγώματος", αυτές οι αντιδράσεις κατά κανόνα εναλλάσσονται με έντονη δραστηριοποίηση. Αυτό όμως είναι μια γενική, πιθανότερη εικόνα και όχι ένας κανόνας χωρίς εξαιρέσεις. Σε κάθε περίπτωση, ο τρόπος με τον οποίο κάποιος πενθεί, παγώνει ή συμπεριφέρεται μετά από ένα τραυματικό γεγονός δεν αποτελεί - απομονωμένος - έναν «ανιχνευτή αλήθειας» επισημαίνει ο κύριος Παπαδημητριάδης.

Μια άλλη πτυχή δίνει η Τένια Μακρή, οικογενειακή σύμβουλος και σύμβουλος σχέσεων που όπως εξηγεί, για να μπορέσει κάποιος να έχει μια ξεκάθαρη εικόνα, θα πρέπει να ξέρουμε ποια είναι αυτή η γυναίκα και ποια ήταν η σχέση του ζευγαριού.

«Το να λέει ότι είναι σε σοκ είναι μια αλήθεια. Τώρα γιατί αυτό το σοκ, κράτησε τρεις ημέρες, και στο διάστημα αυτό έκανε διάφορες παλινδρομικές κινήσεις αντί να σκεφτεί σαν εμάς που δεν είμαστε σε στρες, το τι έπρεπε να κάνει, είναι πολύ εύκολο να πούμε ότι ίσως δεν αντέδρασε σωστά. Άρα λοιπόν για να είμαστε σίγουροι και να πούμε ότι αυτή η γυναίκα πράγματι ήταν σε σοκ και μπορεί αυτό να το υποστηρίξει, πρέπει πρώτον να ξέρουμε ποια είναι η γυναίκα αυτή, ποια είναι η προσωπικότητά της και δεύτερον ποια είναι η σχέση του ζευγαριού αυτού. Αν η σχέση τους ήταν πάρα πολύ καλή, είναι ένα υπέροχο γεγονός.

»Αν όμως για οποιοδήποτε λόγο υπάρχουν δυσκολίες μέσα σ’ ένα ζευγάρι που ταξιδεύει σ’ έναν μικρό χώρο, αυτός ο μικρός χώρος, αυτή η ατέλειωτη έλλειψη εμπειριών παρά μόνο η επανάληψη των εμπειριών των ίδιων, μπορεί να δημιουργήσει μια κατάσταση συναισθηματικής απραξίας. Δηλαδή να μην έχουμε αντίδραση στο συναίσθημα. Από εκεί και πέρα τώρα, όταν αυτή άρχισε να συνέρχεται και να δει τι πρέπει να κάνει, δηλαδή η δεύτερη φάση του άγχους, ετράπη σε φυγή, δηλαδή δεν έκανε τίποτα και εκείνο που της ήρθε στο μυαλό να κάνει, ήταν να πάρει κάποιο γνωστό πρόσωπο γιατί αυτό πίστευε ότι θα την καταλάβει καλύτερα. Μπορεί όντως να παγώσεις και να χάσεις τελείως τη συνειδητότητα της πραγματικότητας, βεβαίως τώρα μιλάμε όταν δεν υπάρχει δόλος», λέει η έμπειρη οικογενειακή σύμβουλος επισημαίνοντας πως σύμφωνα με την ίδια, η σημείωση «έχε γεια» μπορεί να έχει και αρνητική χροιά.

«Εδώ χρειάζεται προσοχή. Δεν ξέρουμε το σημειωματάριο αυτό τι άλλο περιεχόμενο έχει. Μένουμε στην τελευταία λέξη. Είναι πολύ εύκολο, αυτή την τελευταία φράση να τη μεταφράσουμε ως καταδικαστική. Κατά την άποψή μου θα μπορούσε να έχει αρνητική χροιά αλλά όμως πάντα με την προϋπόθεση ότι δεν ξέρουμε το προηγούμενο περιεχόμενο», καταλήγει η Τένια Μακρή.

«Η λέξη «farewell» σε ένα σημειωματάριο, απομονωμένη από τα συμφραζόμενά της, έχει περιορισμένη ερμηνευτική αξία. Θα μπορούσε να αποτελεί έναν αποχαιρετισμό προς έναν άνθρωπο που ο γράφων φοβάται ότι έχει ήδη χάσει, μια προσπάθεια ψυχικής αποδοχής του αδιανόητου, μια συμβολική ολοκλήρωση ενός ταξιδιού ή μιας εμπειρίας, ή ακόμη και μια καταγραφή άσχετη με το γεγονός. Η ασυνήθιστη συμπεριφορά μπορεί να γεννά εύλογα ερωτήματα προς διερεύνηση, αλλά δεν μπορεί, χωρίς αντικειμενικά στοιχεία, να αποτελεί αξιόπιστο τεκμήριο αθωότητας ή ενοχής», διευκρινίζει ο κύριος Παπαδημητριάδης.