Ισπανία: Τα κρίσιμα λεπτά που οδήγησαν στην πολύνεκρη σιδηροδρομική τραγωδία

Δεκαεπτά λεπτά ήταν ο χρόνος που μεσολάβησε από τη στιγμή που ένα τρένο υψηλής ταχύτητας AVE έλαβε εντολή να συνεχίσει την πορεία του μέχρι τη σύγκρουσή του με ακινητοποιημένο συρμό της Iryo, στην περιοχή του Τολέδο στην Ισπανία. 

Το δυστύχημα, που στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 68 ανθρώπους (οι έρευνες στα συντρίμμια συνεχίζονται), προκαλεί σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας και τις αποφάσεις του προσωπικού που είχε την ευθύνη της κυκλοφορίας.

Όλα ξεκίνησαν περίπου στις 8.30 το πρωί, όταν παρουσιάστηκε βλάβη στο σύστημα σηματοδότησης και ελέγχου LZB, το οποίο χρησιμοποιείται στο ισπανικό σιδηροδρομικό δίκτυο υψηλών ταχυτήτων. Η βλάβη, που αποδίδεται σε πρόβλημα επικοινωνίας μεταξύ υπολογιστών, ενεργοποίησε τον μηχανισμό ασφαλείας, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν αυτόματα περίπου έξι τρένα, τρία σε κάθε κατεύθυνση. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, σύμφωνα με τις εξηγήσεις του υπουργού Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε, το σύστημα είχε λειτουργήσει όπως προβλεπόταν. Το πρόβλημα προέκυψε όταν η διαχείριση της κυκλοφορίας πέρασε από το αυτοματοποιημένο σύστημα στους ανθρώπους του κέντρου ελέγχου.

Στις 8.36, μόλις έξι λεπτά μετά την αρχική βλάβη, ο αρμόδιος χειριστής έδωσε εντολή στους συρμούς να συνεχίσουν την πορεία τους «κανονικά». Η απόφαση αυτή αποδείχθηκε καθοριστική, καθώς ένα από τα τρένα, της εταιρείας Iryo, παρέμενε ακινητοποιημένο λόγω τεχνικού προβλήματος. Ο μηχανοδηγός του Iryo είχε ήδη ενημερώσει το κέντρο ελέγχου ότι δεν μπορούσε να επανεκκινήσει. Επιπλέον, σύμφωνα με τον υπουργό, η θέση του ακινητοποιημένου συρμού εμφανιζόταν στην οθόνη του χειριστή, ενώ υπήρχε και κόκκινη ένδειξη σηματοδότησης που απαγόρευε τη συνέχιση της κυκλοφορίας στο συγκεκριμένο τμήμα.

Παρά τις προειδοποιήσεις, το AVE έλαβε άδεια να συνεχίσει με κανονική ταχύτητα. Μάλιστα, ένας άλλος μηχανοδηγός που είχε λάβει αντίστοιχη εντολή επισήμανε στο κέντρο ελέγχου ότι, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, σε περίπτωση απενεργοποίησης του συστήματος ασφαλείας τα τρένα πρέπει να κινούνται με ιδιαίτερη προσοχή και με μέγιστη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα, ώστε να μπορούν να σταματήσουν εάν εντοπίσουν εμπόδιο. Ωστόσο, η συγκεκριμένη προειδοποίηση δεν μεταφέρθηκε στον μηχανοδηγό του AVE.

Από τις 8.36 έως τις 8.53, το τρένο διένυσε περίπου 25 χιλιόμετρα, κατευθυνόμενο προς τον ακινητοποιημένο συρμό. Στο συγκεκριμένο τμήμα του δικτύου επιτρέπονται ταχύτητες έως 200 χιλιόμετρα την ώρα, αν και η ακριβής ταχύτητα τη στιγμή της σύγκρουσης δεν είχε ακόμη προσδιοριστεί.

Το στοιχείο που προκαλεί τη μεγαλύτερη εντύπωση είναι ότι, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, ο χειριστής δεν βρισκόταν μόνος του. Δίπλα του υπήρχε βοηθός, ενώ τη λειτουργία του κέντρου επέβλεπε και προϊστάμενος. Παρ’ όλα αυτά, κανείς δεν έδωσε εντολή στο AVE να σταματήσει ή έστω να μειώσει ταχύτητα.

Ο υπουργός Μεταφορών χαρακτήρισε τις συνθήκες του δυστυχήματος «ανεξήγητες», επισημαίνοντας ότι μια σύγκρουση τρένων από πίσω στο ισπανικό δίκτυο υψηλών ταχυτήτων θεωρείται εξαιρετικά απίθανη λόγω των πολλαπλών μηχανισμών ασφαλείας. Ο ίδιος ανέφερε ότι έχει εξετάσει αναπαράσταση της αλληλουχίας των γεγονότων και μέρος των ηχογραφημένων επικοινωνιών μεταξύ του κέντρου ελέγχου και των μηχανοδηγών. Οι εντολές και οι επικοινωνίες έχουν καταγραφεί και αποτελούν πλέον βασικό υλικό της έρευνας.

Ο χειριστής του κέντρου ελέγχου εξετάστηκε από την ισπανική Πολιτοφυλακή, ενώ του παρασχέθηκε ψυχολογική και νομική υποστήριξη. Οι αρχές διερευνούν τις ακριβείς συνθήκες υπό τις οποίες δόθηκε η εντολή επανεκκίνησης, καθώς και τις ευθύνες όσων συμμετείχαν στη διαχείριση της κυκλοφορίας.

Η αρχική εκτίμηση που παρουσίασε ο Πουέντε επικεντρώνεται στο ενδεχόμενο ανθρώπινου λάθους μετά την τεχνική βλάβη. Ωστόσο, η διερεύνηση δεν έχει ολοκληρωθεί και δεν έχει αποδοθεί οριστική ευθύνη.