Σε επικίνδυνη τροχιά ΗΠΑ–Ιράν: Το παρασκήνιο της διπλωματίας και οι απειλές πολέμου

Αντιμέτωπος με ένα από τα πιο σύνθετα γεωπολιτικά διλήμματα της προεδρίας του δείχνει να βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν οδηγούνται σε κρίσιμες συνομιλίες στο Ομάν υπό τη σκιά της στρατιωτικής σύγκρουσης.

Με την Τεχεράνη αποδυναμωμένη εσωτερικά αλλά αποφασισμένη να αντισταθεί, ο Αμερικανός πρόεδρος καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στον πόλεμο, τη διπλωματία και την αναζήτηση μιας ιστορικής νίκης χωρίς σαφές μονοπάτι επιτυχίας.

Διλήμματα χωρίς εύκολες λύσεις

Ένας νέος πόλεμος με το Ιράν θα αποτελούσε, σύμφωνα με το CNNi, τεράστιο ρίσκο για έναν πρόεδρο που κυβερνά μια κοινωνία κουρασμένη από εντάσεις, ενώ οι Αμερικανοί ψηφοφόροι εμφανίζονται κυρίως ανήσυχοι για την οικονομία και το κόστος ζωής.

Παρά ταύτα, ο Τραμπ ξεκίνησε τη χρονιά εστιάζοντας αλλού: ανέτρεψε τον ηγέτη της Βενεζουέλας, εξαπέλυσε επιχειρήσεις απελάσεων στο εσωτερικό και συνέχισε τις επιθέσεις κατά του εκλογικού συστήματος.

Ταυτόχρονα, επέδειξε αυξημένη προθυμία χρήσης στρατιωτικής ισχύος, πλήττοντας στόχους σε Ιράν, Ιράκ, Υεμένη, Συρία, Νιγηρία και Βενεζουέλα, καθώς και ύποπτα πλοία διακίνησης ναρκωτικών.

Οι απειλές του κατά της Τεχεράνης για την καταστολή διαδηλωτών και για το πυρηνικό της πρόγραμμα αποκτούν έτσι ιδιαίτερο βάρος, την ώρα που ανοίγει ο κύκλος συνομιλιών στο Ομάν, σύμφωνα με το BBC.

Ωστόσο, με τη δημοτικότητά του κάτω από το 40% και ενόψει δύσκολων ενδιάμεσων εκλογών, ο πρόεδρος πρέπει να σταθμίσει το εσωτερικό πολιτικό κόστος με τις στρατιωτικές επιλογές.

Ο ίδιος θεωρεί ότι η απρόβλεπτη στάση του ενισχύει τη διαπραγματευτική του ισχύ. Όμως, μέσα στη νέα κρίση, γίνεται ολοένα δυσκολότερο να διαφανεί μια καθαρή και εύκολη νίκη.

Γιατί το Ιράν θεωρείται ευάλωτο

Ο Τραμπ εκτιμά ότι η ιρανική ηγεσία επιθυμεί συμφωνία για να αποφύγει πόλεμο, ενώ η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή ενισχύει τη διπλωματική πίεση.

Την ίδια στιγμή, το Ιράν εμφανίζεται σε ιδιαίτερα αδύναμη θέση:

• Η διαδοχή του γηραιού ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ δημιουργεί αβεβαιότητα.
   
• Η πολιτική νομιμοποίηση του καθεστώτος κλονίζεται από διαδηλώσεις λόγω οικονομικής απόγνωσης.
   
• Περιφερειακοί σύμμαχοι όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ έχουν αποδυναμωθεί από πολέμους με το Ισραήλ.
   

Οι παράγοντες αυτοί τροφοδοτούν επιχειρήματα υπέρ στρατιωτικής δράσης των ΗΠΑ, που θα μπορούσε να ανατρέψει έναν διαχρονικό αντίπαλο της Ουάσιγκτον. Μια τέτοια εξέλιξη θα χάριζε στον Τραμπ ιστορική θέση — προοπτική ιδιαίτερα ελκυστική για τον ίδιο.

Οι κίνδυνοι στρατιωτικής επέμβασης

Παρά την εικόνα ευκαιρίας, μια επίθεση θα ενείχε σοβαρούς κινδύνους. Η στρατηγική αποκεφαλισμού του καθεστώτος ή η καταστροφή των Φρουρών της Επανάστασης θα απαιτούσε πολυήμερη αεροπορική εκστρατεία, με υψηλό κίνδυνο απωλειών αμάχων.

Χωρίς χερσαία εισβολή, η αποτελεσματικότητα θα ήταν αμφίβολη, ενώ ενδεχόμενη πτώση του καθεστώτος θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο κενό εξουσίας.

Ένας παρατεταμένος πόλεμος θα δοκίμαζε την εμπιστοσύνη των Αμερικανών και θα μπορούσε να πλήξει πολιτικά τους Ρεπουμπλικανούς.

Παράλληλα, περιφερειακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ φοβούνται ιρανικά αντίποινα, επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και μακροχρόνια αποσταθεροποίηση.

Η αβέβαιη οδός της διπλωματίας

Η αποφυγή της σύγκρουσης θα μπορούσε να διατηρήσει τη σταθερότητα, όμως μια υποχώρηση ίσως έπληττε τη διεθνή αξιοπιστία του Τραμπ. Παράλληλα, τίθεται το ερώτημα αν οφείλει να στηρίξει τους Ιρανούς πολίτες που εξεγείρονται κατά του καθεστώτος.

Οι συνομιλίες στο Ομάν ξεκινούν με μεγάλες αποκλίσεις, καθώς οι ΗΠΑ ζητούν περιορισμούς στο πυρηνικό πρόγραμμα, στους βαλλιστικούς πυραύλους, στη στήριξη ένοπλων οργανώσεων και στη μεταχείριση πολιτών.

Παράλληλα, το Ιράν δέχεται συζήτηση μόνο για το πυρηνικό ζήτημα και απαιτεί άρση κυρώσεων, με την Τεχεράνη να προειδοποιεί για στρατιωτική απάντηση σε ενδεχόμενη επίθεση, ενώ οι ΗΠΑ έχουν ήδη ενισχύσει σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή.

Μια κρίσιμη καμπή χωρίς σαφή έκβαση

Για την ιρανική ηγεσία, οι συνομιλίες ίσως αποτελούν την τελευταία ευκαιρία αποφυγής νέας αποσταθεροποίησης.

Για τον Τραμπ, μπορεί να λειτουργήσουν ως διέξοδος από τις πολεμικές απειλές ή ως προοίμιο σύγκρουσης.

Με τις δύο πλευρές να παραμένουν μακριά από συμφωνία, το αποτέλεσμα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον των αμερικανοϊρανικών σχέσεων, αλλά και την πολιτική μοίρα της δεύτερης θητείας του Αμερικανού προέδρου.