ΚΡΗΤΗ
Αφρικανική σκόνη: Ένας οδηγός επιβίωσης με 6+1 συμβουλές για όλους μας!
Πώς θα μάθουμε να συμβιώνουμε αρμονικά με ένα φαινόμενο που αποτελεί, πλέον, κάτι σύνηθες για την Κρήτη. Τι λένε στο Cretalive οι Κ. Λαγουβάρδος και Ν. Τζανάκης.
Της Κατερίνας Μυλωνά
Όταν ο Γιάννης Αγγελάκας έγραφε τον στίχο «Κάποιοι άλλοι θα παλεύουν με την σκόνη» μπορεί και να είχε στο μυαλό του τους Κρητικούς κάθε φορά που σημειώνεται ένα επεισόδιο εισβολής αφρικανικής σκόνης στο νησί!
Οι επιστήμονες το έχουν κάνει ξεκάθαρο: πλέον πρέπει να μάθουμε να συμβιώνουμε με τη σκόνη γιατί είναι ένα φαινόμενο που εμφανίζεται ολοένα και πιο συχνά, ακόμα και στην «καρδιά» του χειμώνα!
Ήταν Πέμπτη 22 Μαρτίου 2018 όταν μεγάλο μέρος της χώρας βίωσε ένα πολύ σημαντικό επεισόδιο μεταφοράς αφρικανικής σκόνης ενώ στην Κρήτη και το Ηράκλειο η μεταφορά σκόνης ήταν τόσο έντονη που προκάλεσε σημαντική μείωση της ορατότητας και αναστολή της λειτουργίας του αεροδρομίου.
Από τότε μέχρι σήμερα έχουν γίνει κάποιες μελέτες για την παρακολούθηση του φαινομένου και όλοι οι ερευνητές συγκλίνουν στο εξής: σκόνη έρχεται ολοένα και πιο συχνά από την Αφρική προς την Κρήτη, κυρίως τους μήνες Μάρτιο, Απρίλιο και Μάιο.
Κρήτη και σκόνη: «Δεν μπορούμε να τη... σταματήσουμε - Μόνο να προσαρμοστούμε»
Αναφορικά με το τελευταίο περιστατικό, σύμφωνα με τις μετρήσεις του σταθμού καταγραφής σωματιδίων που λειτουργεί η μονάδα ΜΕΤΕΟ του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στο Ρέθυμνο, οι μέγιστες συγκεντρώσεις έφθασαν στα 520 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα, τιμή που αξιολογείται ως ιδιαιτέρως υψηλή. Σύμφωνα με τις μετρήσεις στον συγκεκριμένο σταθμό, από την 1η Ιανουαρίου 2026, μέσα, δηλαδή, σε 45 μέρες έχουν σημειωθεί τουλάχιστον 7 επεισόδια, εκ των οποίων δύο αξιολογούνται ως πολύ σημαντικά:
- 07/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 100 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 21-22/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 318 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 26/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 271 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 29/01/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 105 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 31/01-01/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 434 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 05-07/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 157 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
- 15/02/2026, με μέγιστη τιμή αιωρούμενων σωματιδίων (PM10) στα 520 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα
Σημειώνεται πως σημαντικά επεισόδια σκόνης μέσα στο πρώτο δίμηνο του έτους είχαν σημειωθεί τον Ιανουάριο του 2014, 2019 και 2021 καθώς τον Φεβρουάριο του 2015.
Ο Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Δρ. Κώστας Λαγουβάρδος, αναφέρει στο Cretalive πως τα φαινόμενα αυτά εμφανίζονται σε ήπιους χειμώνες, όπως είναι ο φετινός. Δεν είναι, ωστόσο, συνηθισμένο να έχουμε αφρικανική σκόνη τους μήνες Ιανουάριο και Φεβρουάριο. Φέτος, είναι εντυπωσιακή η συχνότητα εμφάνισης του φαινομένου λόγω ισχυρών νοτιάδων και υψηλών θερμοκρασιών.
Το 80% με 85% των επεισοδίων καταγράφονται συνήθως τους ανοιξιάτικους μήνες. Ωστόσο, όσο από τους χειμώνες απουσιάζουν οι ψυχρές εισβολές και οι νοτιάδες δίνουν το «παρών» τόσο αναμένεται να έχουμε επεισόδια μεταφοράς σκόνης στην «καρδιά» του χειμώνα.
Ν. Τζανάκης: 7 μέτρα προστασίας από την σκόνη
Τον Μάρτιο του 2018, όταν η Κρήτη… βάφτηκε κόκκινη, επιστήμονες από διάφορους χώρους ένωσαν τις δυνάμεις τους και προχώρησαν σε μία σημαντική επιστημονική δημοσίευση με τίτλο «Ακραίες καταιγίδες ερημικής σκόνης και νοσηρότητα από ΧΑΠ στο νησί της Κρήτης» (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31496675/).
Ο καθηγητής Πνευμονολογίας Νίκος Τζανάκης εξηγεί στο Cretalive πως εκείνο τον μήνα είχαμε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις σωματιδίων στην ατμόσφαιρα και είχε σημειωθεί αυξημένη προσέλευση στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών τόσο στο ΠαΓΝΗ όσο και στο Βενιζέλειο. Κόσμος με καρδιολογικά, πνευμονολογικά αλλά και παθολογικά προβλήματα έφτανε στο νοσοκομείο λόγω της κακής ποιότητας του αέρα. Ακόμα, υπήρχαν περιστατικά δύσπνοιας και αλλεργιών. Μάλιστα, είχε καταγραφεί παρόξυνση Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας 3,6 φορές πάνω από το φυσιολογικό!
Ο κ. Τζανάκης τονίζει πως πλέον γιατροί, φορείς αλλά και πολίτες, καλούνται να προσαρμοστούν σε αυτή την κατάσταση και να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα που είναι, κυρίως, τα εξής:
- Δε θα πρέπει να εκτελούνται εξωτερικές εργασίες, ιδιαίτερα χειρωνακτικές
- Θα πρέπει να αποφεύγονται αθλητικού τύπου δραστηριότητες
- Θα πρέπει να λαμβάνονται προστατευτικά μέτρα για εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους, όπως είναι οι οικοδόμοι
- Αν πρέπει αν είμαστε έξω, να φοράμε μάσκα προστασίας N95
- Επειδή δε γίνεται τα σχολεία να κλείνουν διαρκώς, χρειάζεται να λαμβάνονται μέτρα για την προστασία των παιδιών: να γίνεται περιστολή των διαλειμμάτων σε εξωτερικό χώρο, να υπάρχουν οι υποδομές ώστε οι μαθητές να κάνουν διάλειμμα σε χώρους, όπως είναι τα κλειστά γυμναστήρια
- Να υπάρξουν υποδομές για τον αερισμό αιθουσών χωρίς την είσοδο σκόνης, να εγκατασταθούν φίλτρα στα παράθυρα σχολείων και άλλων χώρων, όπου συναθροίζεται μεγάλος αριθμός ατόμων για να αποφεύγεται η μετάδοση λοιμώξεων
- Ηλικιωμένοι, άτομα με καρδιολογικά, πνευμονολογικά νοσήματα, άσθμα ή άλλα προβλήματα υγείας, ακόμα και παιδιά που ανήκουν σε αυτές τις κατηγορίες, να μένουν στο σπίτι τους με κλειστά παράθυρα ή να αερίζουν με φειδώ
