ΚΡΗΤΗ
Caroline Wilkinson: δίνει πρόσωπο και «φωνή» σε ανώνυμους νεκρούς
Η κορυφαία Βρετανίδα ιατροδικαστική ανθρωπολόγος μιλά στο Cretalive.gr για την επιστήμη της ανακατασκευής προσώπου, τις πιο δύσκολες υποθέσεις που έχει αντιμετωπίσει και τον αγώνα για την ταυτοποίηση θυμάτων ναυαγίων
Συνέντευξη στην Ευαγγελία Καρεκλάκη
Ένας άνθρωπος χωρίς πρόσωπο είναι ένας άνθρωπος χωρίς ταυτότητα, χωρίς παρελθόν, χωρίς οικογένεια. Και η διαπρεπής Βρετανίδα ανθρωπολόγος και ακαδημαϊκός, Caroline Wilkinson- μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες παγκοσμίως στον τομέα της ιατροδικαστικής ανακατασκευής προσώπου (forensic facial reconstruction)- προσπαθεί με την επιστήμη της να «φωτίσει» το σκοτάδι της ανωνυμίας που κρατά εγκλωβισμένα άγνωστα πτώματα. Να τους δώσει ξανά μορφή και «φωνή», και ίσως δικαίωση.
Καθηγήτρια στο Liverpool John Moores University και διευθύντρια του Forensic Research Institute, συνδράμει στις έρευνες των Αρχών για την απονομή δικαιοσύνης. Παράλληλα, δίνει «ζωή» σε ιστορικές προσωπικότητες, όπως αυτή του Ριχάρδου του Γ’, ενώ έχει συμβάλει στην αναγνώριση αγνοουμένων από ναυάγια μεταναστών, προσφέροντας λύτρωση στις οικογένειές τους.
Είναι η συγκλονιστική στιγμή που ένα άγνωστο πτώμα παύει να είναι απλώς ένας αριθμός και αποκτά ξανά όνομα. Κάθε κρανίο κρύβει μια ιστορία. Και κάποιες φορές οι ιστορίες αυτές είναι «ποτισμένες» με βία και αίμα… Και ζητούν γαλήνη αλλά και δικαίωση.
Το 4χρονο κορίτσι του Nulde-από τις πιο σοκαριστικές υποθέσεις παιδικής κακοποίησης
Η συμβολή της Wilkinson ήταν καταλυτική στην υπόθεση της 4χρονης Rowena Rikkers, από τις πιο σοκαριστικές υποθέσεις παιδικής κακοποίησης στην Ολλανδία. Η υπόθεση είναι γνωστή ως «το κορίτσι του Nulde» καθώς τον Αύγουστο του 2001 λουόμενοι στη λίμνη Strand Nulde εντόπισαν να επιπλέει στο νερό ο κορμός ενός μικρού παιδιού. Το σώμα του ήταν διαμελισμένο και η ταυτοποίηση του ήταν εξαιρετικά δύσκολη, ενώ δεν είχε γίνει κάποια δήλωση εξαφάνισης. Για μεγάλο χρονικό διάστημα οι Αρχές είχαν να χειριστούν την υπόθεση ενός τεμαχισμένου παιδιού αγνώστου ταυτότητας. Από το κρανίο η Caroline Wilkinson προχώρησε σε ανακατασκευή του προσώπου και η εικόνα δόθηκε στα ΜΜΕ. Η Wilkinson έδωσε «πρόσωπο» στο μέχρι πρότινος άγνωστο θύμα, ενεργοποιώντας τις αρχές αλλά και την κοινή γνώμη, κρατώντας «ζωντανή» την υπόθεση και κάποιοι μάρτυρες έκαναν την σύνδεση με την 4χρονη Rowena. Τελικά μέσω της διαδικασίας DNA επιβεβαιώθηκε η ταυτότητα του παιδιού που, όπως αποκαλύφθηκε, βίωνε συστηματική κακοποίηση από τον πατριό του, με μία μητέρα να παρακολουθεί παθητικά τα όσα φρικτά υπέφερε το κοριτσάκι.
Η υπόθεση της 4χρονης είναι η πιο δύσκολη που έχει κληθεί να χειριστεί σε συναισθηματικό επίπεδο, όπως λέει η ίδια στην συνέντευξη που μας παραχώρησε.
Η Caroline Wilkinson και η ομάδα της «επιστρατεύονται» όταν οι αστυνομικές έρευνες βρίσκονται σε αδιέξοδο ή καλούνται να εργαστούν πάνω σε παλιές, ανεξιχνίαστες υποθέσεις- τις λεγόμενες cold cases-που επανεξετάζονται με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών.
Η διακεκριμένη Βρετανίδα καθηγήτρια Ιατροδικαστικής Ανθρωπολογίας βρέθηκε πρόσφατα στο Ηράκλειο ως συντονίστρια των δράσεων του ευρωπαϊκού δικτύου συνεργασίας COST CA22106 – Migrant Disaster Victim Identification (MDVI). Με τους θανάτους μεταναστών να καταγράφονται πλέον μαζικά νοτίως της Κρήτης, είτε λόγω ναυαγίων, είτε λόγω υποθερμίας, δίψας και πείνας, δεν θα μπορούσαμε να μη δώσουμε έμφαση σε αυτό το ζήτημα. Όπως θα διαβάσετε, το ποσοστό επιτυχίας ταυτοποίησης σε μεταναστευτικά θύματα είναι σχετικά χαμηλό (30%), με την Κρήτη, ωστόσο, να παρουσιάζει μεγαλύτερο ποσοστό επιτυχίας σε σύγκριση με άλλες περιοχές και χώρες.
-Ποιες είναι οι μεγαλύτερες επιστημονικές προκλήσεις στην ταυτοποίηση ανθρώπων που χάνουν τη ζωή τους στη θάλασσα;
- C. Wilkinson: Οι μεγαλύτερες προκλήσεις σχετίζονται με τη συλλογή προθανάτιων δεδομένων (antemortem data) από τις χώρες προέλευσης. Οι οικογένειες αγνοουμένων μεταναστών ενδέχεται να μην εμπιστεύονται τις αρχές και να διστάζουν να παρέχουν DNA ή δακτυλικά αποτυπώματα. Ως εκ τούτου, συχνά δεν γνωρίζουμε από ποιο μέρος του κόσμου προέρχεται ο νεκρός μετανάστης και η αντιστοίχιση των μεταθανάτιων (PM) και προθανάτιων (AM) δεδομένων καθίσταται αδύνατη. Επιπλέον, τα μεταθανάτια δεδομένα μπορεί να είναι δύσκολο να συλλεχθούν λόγω της κατάστασης του σώματος, ενώ ενδέχεται να μην υπάρχει η απαραίτητη πολιτική βούληση για τη διάθεση πόρων προς την ταυτοποίηση.
- Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η ταυτοποίηση είναι πρακτικά αδύνατη; Τι σημαίνει αυτό για τις οικογένειες;
-C. Wilkinson: Για τις οικογένειες πρόκειται για μια τρομερή κατάσταση, καθώς δεν γνωρίζουν αν ο συγγενής τους είναι ζωντανός ή νεκρός. Αυτό είναι το πραγματικό κόστος της μη ταυτοποίησης.
-Ποιο είναι το ποσοστό επιτυχίας ταυτοποίησης αγνώστων ατόμων με τις μεθόδους σας;
-C. Wilkinson: Επί του παρόντος μόνο το 30% των θυμάτων μεταναστευτικών καταστροφών ταυτοποιείται επίσημα. Οι περιπτώσεις στις οποίες διατίθενται πόροι και χρόνος είναι πιο επιτυχημένες, ενώ ορισμένες χώρες, όπως η Ιταλία και η Κρήτη, παρουσιάζουν μεγαλύτερη επιτυχία σε σύγκριση με άλλες. Οι μέθοδοι κρανιοπροσωπικής ταυτοποίησης μπορούν να προσφέρουν επιπλέον βοήθεια στην αναγνώριση, και στις συνήθεις ιατροδικαστικές υποθέσεις. Το ποσοστό επιτυχίας τους ανέρχεται στο 65%.
- Έχετε εμπλακεί σε υποθέσεις όπου η ανακατασκευή προσώπου οδήγησε άμεσα στην ταυτοποίηση ενός ατόμου;
-C. Wilkinson: Ναι, πολλές φορές σε συνήθεις ιατροδικαστικές υποθέσεις. Παράδειγμα, η υπόθεση δολοφονίας της Phyllis Dunleavy στο Corstorphine Hill ή η σορός στον ποταμό Mersey που ταυτοποιήθηκε μέσω ανακατασκευής προσώπου. Σε υποθέσεις μεταναστών υπήρξαν επιτυχίες, αλλά δεν μπορώ να παράσχω αυτά τα δεδομένα.
*η υπόθεση στο Corstorphine Hill, Εδιμβούργο: τον Ιούνιο του 2013 ποδηλάτης εντόπισε ανθρώπινα μέλη. Έγινε ανακατασκευή προσώπου από το κρανίο και ακολούθησε δημοσίευση στοιχείων (κοσμήματα, οδοντιατρικά δεδομένα). Τελικά, αναγνωρίστηκε ως η 66χρονη Phyllis Dunleavy από το Δουβλίνο. Για την ανθρωποκτονία κατηγορήθηκε ο γιος του θύματος.
-Ποια ήταν η πιο δύσκολη ή συναισθηματικά φορτισμένη υπόθεση στην καριέρα σας;
-C. Wilkinson: Η υπόθεση του κοριτσιού του Nulde, το 2001 (Rowena Rikkers) από την Ολλανδία ήταν δύσκολη για μένα, καθώς η κόρη μου ήταν παρόμοιας ηλικίας εκείνη την περίοδο.
-Πόσο αξιόπιστη είναι σήμερα η ανακατασκευή προσώπου από κρανίο; Τι επίπεδο ακρίβειας μπορεί να επιτευχθεί;
-C. Wilkinson: Η ανακατασκευή προσώπου από κρανίο είναι αξιόπιστη για βασικά χαρακτηριστικά, αλλά δεν μπορεί να δώσει 100% ακριβή εικόνα.
Η ακρίβεια εξαρτάται από την ποιότητα του κρανίου και τα επιστημονικά πρότυπα που εφαρμόζονται.
- Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που μπορεί να αποκαλύψει ένα κρανίο σχετικά με την εμφάνιση ενός ατόμου;
-C. Wilkinson: Τα κεντρικά χαρακτηριστικά του προσώπου είναι τα πιο αξιόπιστα-μάτια, μύτη, στόμα, γραμμή γνάθου-καθώς και οι συνολικές αναλογίες του προσώπου.
-Πώς έχει αλλάξει η τεχνολογία- και ιδιαίτερα η τεχνητή νοημοσύνη- το πεδίο της κρανιοπροσωπικής ανακατασκευής;
-C. Wilkinson: Η προηγμένη τεχνολογία μάς επιτρέπει να εφαρμόζουμε μια μη επεμβατική διαδικασία σε τρισδιάστατο (3D) περιβάλλον και η πρόσβαση σε κλινική απεικόνιση έχει οδηγήσει σε πιο αξιόπιστα πρότυπα.
-Όταν ανακατασκευάζετε πρόσωπα ανθρώπων που έζησαν πριν από χιλιάδες χρόνια, τι σας εκπλήσσει περισσότερο;
-C. Wilkinson: Οι άνθρωποι του παρελθόντος δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από τα σύγχρονα πρόσωπα. Πρέπει να ανατρέξει κανείς στον πρώιμο άνθρωπο για να παρατηρήσει αισθητές διαφορές στα χαρακτηριστικά του προσώπου. Επιπλέον, είναι σαφές ότι ανέκαθεν μετακινούμασταν σε όλο τον κόσμο, κάτι που αποδεικνύεται τόσο από την ποικιλομορφία όσο και από τις ομοιότητες στα ανθρώπινα πρόσωπα.
-Αν συναντούσατε σήμερα στο δρόμο έναν Μινωίτη από την αρχαία Κρήτη, θα τον αναγνωρίζατε ως έναν «σύγχρονο» άνθρωπο;
-C. Wilkinson: από άποψη προσώπου, θα περίμενα να μοιάζει με τους σημερινούς ανθρώπους. Οι διαφορές θα εντοπίζονταν κυρίως στην ενδυμασία, τα χτενίσματα, την οδοντική υγιεινή…
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο
