Η μουσική ως κοινωνική καινοτομία - Τι έδειξε έρευνα του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης

Η μουσική δεν είναι μόνο τέχνη∙ είναι γλώσσα επικοινωνίας, μέσο ψυχικής και κοινοτικής ενδυνάμωσης. Καταλύτης κοινωνικής συνοχής. Στην Κρήτη, το πρόγραμμα «Η Τέχνη του Ρυθμού – Η Μουσική στην Κοινότητα», που υλοποιείται από το Πανεπιστήμιο Κρήτης (Εργαστήριο Θεάτρου, Κινηματογράφου και Μουσικής του Τμήματος Φιλολογίας) με τη συνεργασία φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης, αναδεικνύεται σε ένα πρωτοποριακό παράδειγμα κοινωνικής καινοτομίας. Με τη δύναμη των κρουστών, του τραγουδιού, της κίνησης και της διακαλλιτεχνικής έκφρασης, ανοίγει δρόμους συμμετοχής για ανθρώπους κάθε ηλικίας και κοινωνικής προέλευσης, συνδυάζοντας παραδοσιακούς ήχους της Κρήτης με σύγχρονα καλλιτεχνικά στοιχεία και προσφέροντας έναν ανοιχτό, συμπεριληπτικό χώρο δημιουργίας.
 

Η έρευνα που διενεργήθηκε από το Περιφερειακό Παρατηρητήριο Κοινωνικής Ένταξης της Περιφέρειας Κρήτης ( https://socialobservatory.crete.gov.gr , https://socialobservatory.crete.gov.gr/i-techni-tou-rythmou-i-mousiki-stin-koinotita ), με τη συμμετοχή ατόμων από όλες τις Περιφερειακές Ενότητες (Ηράκλειο, Χανιά, Ρέθυμνο, Άγιο Νικόλαο, Ιεράπετρα, Σητεία) και από διαφορετικά κοινωνικά και γεωγραφικά περιβάλλοντα, καταγράφει με σαφήνεια το κοινωνικό αποτύπωμα του προγράμματος. Αναδεικνύει τη συμβολή του στην ψυχική ενδυνάμωση, τη δημιουργική έκφραση χωρίς αποκλεισμούς, τη συμπερίληψη, την πολιτιστική συμμετοχή όλων και την καταπολέμηση της μοναξιάς και της απομόνωσης, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες. 

Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα συμβάλλει ενεργά στην ενίσχυση της κοινότητας, καλλιεργώντας δεσμούς αλληλεγγύης και αμοιβαίας εμπιστοσύνης, και ενισχύει το κοινωνικό κεφάλαιο, δηλαδή εκείνες τις σχέσεις συνεργασίας, εμπιστοσύνης και αλληλεπίδρασης που επιτρέπουν στις κοινότητες να γίνονται πιο ανθεκτικές και δημιουργικές.
 

Το «Η Τέχνη του Ρυθμού – Η Μουσική στην Κοινότητα» ανταποκρίνεται σε κρίσιμες κοινωνικές ανάγκες, όπως επιβεβαιώνεται από την έρευνα. Οι ανάγκες αυτές αφορούν:
 

Ψυχική ευεξία: Προσφέρει ένα ασφαλές και δημιουργικό περιβάλλον, βοηθώντας τους συμμετέχοντες να βελτιώσουν τη διάθεσή τους και να ενισχύσουν την ψυχολογική τους ανθεκτικότητα.

Δημιουργική έκφραση: Δημιουργεί έναν ανοιχτό χώρο ελεύθερης καλλιτεχνικής δημιουργίας, χωρίς διακρίσεις και περιορισμούς.

Κοινωνική ένταξη: Προωθεί τη συμπερίληψη, φέρνοντας κοντά ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών, επαγγελμάτων και κοινωνικού κεφαλαίου. 

Πολιτιστική συμμετοχή: Προσφέρει δωρεάν πρόσβαση σε πολιτιστικές δράσεις, ενδυναμώνοντας την αίσθηση του ανήκειν και ενισχύοντας την επαφή με την τοπική πολιτιστική κληρονομιά.

Καταπολέμηση μοναξιάς και κοινωνικής απομόνωσης: Ιδιαίτερα για ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες, αποτελεί μέσο ενεργής συμμετοχής και ενίσχυσης κοινωνικών δεσμών.
 

Σύμφωνα με τα ευρήματα:
 

• Το 86% των συμμετεχόντων ήταν γυναίκες, ενώ υπήρξε σημαντική συμμετοχή ατόμων άνω των 65 ετών (9%). 
   
• Περισσότεροι από 90% αξιολόγησαν το πρόγραμμα ως απολύτως ή πάρα πολύ χρήσιμο για την κοινότητα, τονίζοντας τη δωρεάν πρόσβαση, τη βιωματική εκμάθηση μουσικής και τη συμπερίληψη ατόμων διαφορετικών ηλικιών και κοινωνικών ομάδων.
   
• Η πλειοψηφία αναφέρει ως λόγους συμμετοχής την εκμάθηση μουσικής με κρουστά με βιωματικό τρόπο, την ενίσχυση της κοινωνικότητας, την ψυχική ευεξία και την ανάπτυξη ομαδικότητας.
   
• Το 99% θα συμμετείχε ξανά και θα το πρότεινε σε άτομα του οικείου περιβάλλοντός τους.
   
• Περίπου 78% εξέφρασαν την επιθυμία για εμπλουτισμό του προγράμματος με πρόσθετες δράσεις συλλογικότητας

Κοινωνική καινοτομία με επίκεντρο την κοινότητα
Το πρόγραμμα δεν είναι μια απλή πολιτιστική δραστηριότητα. Αποτελεί ένα μοναδικό μοντέλο κοινωνικής καινοτομίας που:
Ενισχύει τη συλλογικότητα και τη διαγενεακή σύνδεση.
Συνδυάζει μουσική με κρουστά, και δυνάμει, τραγούδι, κινητική έκφραση, χορό, εικαστικά και θεατροθεραπεία, μέσα από μια διαθεματική και διακαλλιτεχνική προσέγγιση.
Δημιουργεί έναν χώρο συμπερίληψης, όπου οι συμμετέχοντες είναι ταυτόχρονα «μαθητές» και συνδημιουργοί, ενδυναμώνοντας την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική συνοχή.
Δεν υπάρχουν αντίστοιχες πρωτοβουλίες στην Κρήτη που να συνδυάζουν τόση ευρύτητα συμμετοχής και τόσο πλούσια βιωματική εκπαίδευση.

Το «Ρυθμός στην Κοινότητα» δεν αποτελεί μια απλή πολιτιστική δραστηριότητα αλλά ένα παράδειγμα κοινωνικής καινοτομίας με τον πιο πρακτικό τρόπο. Κοινωνική καινοτομία σημαίνει δημιουργία νέων λύσεων για κοινωνικές ανάγκες – λύσεων που είναι πιο αποτελεσματικές, πιο δίκαιες και πιο βιώσιμες από τις υπάρχουσες, και που βελτιώνουν τη ζωή των ανθρώπων και ενισχύουν την κοινωνία συνολικά. Αυτό ακριβώς κάνει το πρόγραμμα: χρησιμοποιεί την τέχνη και τη μουσική όχι μόνο για καλλιτεχνική έκφραση, αλλά ως εργαλείο για να ενισχύσει τη συλλογικότητα, να φέρει κοντά διαφορετικές γενιές και ομάδες, να ενδυναμώσει τους συμμετέχοντες ως συνδημιουργούς της εμπειρίας και να χτίσει κοινωνικούς δεσμούς εκεί όπου υπάρχει μοναξιά και αποκλεισμός.
 

Η καθολική αποδοχή και η δυνατή φωνή των συμμετεχόντων αναδεικνύουν την ανάγκη θεσμικής και κοινωνικής στήριξης, ώστε το πρόγραμμα να συνεχίσει και να ενισχυθεί. Σε μια εποχή γεμάτη προκλήσεις, όπου η κοινωνική συνοχή και η ψυχική ευεξία είναι πιο απαραίτητες από ποτέ, η μουσική γίνεται ο κοινός ρυθμός που ενώνει τους ανθρώπους και αποδεικνύει στην πράξη πως η τέχνη, όταν λειτουργεί ως κοινωνική καινοτομία, μπορεί να έχει ισχυρό κοινωνικό αντίκτυπο και να δώσει βιώσιμες απαντήσεις στις σύγχρονες ανάγκες της κοινωνίας, με τη συμπερίληψη όλων.

Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη