Μ. Μυλωνάκης: “Η αλλαγή θα έρθει από όσους επιλέξουν να κάνουν έρευνα στην Ελλάδα”
Ο επιστήμονας του ΙΤΕ που λαμβάνει το Βραβείο του Επιμελητηρίου Ηρακλείου μιλά στο Cretalive για όλα.
“Βρισκόμαστε στην αρχή μιας πραγματικής επανάστασης στον τρόπο που βλέπουμε και κατανοούμε τη ζωή σε κυτταρικό επίπεδο”, αναφέρει στο Cretalive ο μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ΙΤΕ, Μίκης Μυλωνάκης.
Σε συνέντευξή του μιλά για την έρευνά του στα συστήματα απεικόνισης και τον δρόμο που ανοίγεται για την κατανόηση ασθενειών, όπως οι νευροεκφυλιστικές και ο καρκίνος, καθώς και για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων.
Η απονομή βραβείου του Συλλόγου Φίλων του ΙΤΕ, που χρηματοδοτείται από το Επιμελητήριο Ηρακλείου στον κ. Μυλωνάκη θα γίνει τη Δευτέρα 4 Μαΐου στις 8 το βράδυ στην αίθουσα «Καστελλάκη» του Επιμελητηρίου Ηρακλείου.
Ο Σύλλογος Φίλων του ΙΤΕ βραβεύει τον ερευνητή Μιχάλη Μυλωνάκη
Η συνέντευξη που παραχώρησε στο Cretalive έχει ως εξής:
Η έρευνά σας εστιάζει στις προηγμένες οπτικές τεχνολογίες και τη βιοϊατρική απεικόνιση. Πώς θα εξηγούσατε σε έναν μη ειδικό τι ακριβώς κάνετε και γιατί έχει σημασία για την κοινωνία;
“Φανταστείτε να θέλετε να δείτε τι συμβαίνει μέσα σε έναν ζωντανό ιστό, μια κυψέλη, έναν νευρώνα, έναν όγκο, χωρίς να τον αγγίξετε. Η οπτική μικροσκοπία είναι η πιο «φιλική» τεχνική για να το κάνετε αυτό, γιατί χρησιμοποιεί απλό, μη επιβλαβές φως, σε αντίθεση, για παράδειγμα, με την ακτινογραφία. Το πρόβλημα είναι ότι ο βιολογικός ιστός διαχέει το φως, όπως ακριβώς η ομίχλη στα βουνά, θολώνει την εικόνα και κρύβει ό,τι βρίσκεται βαθιά μέσα.
Αναρωτηθήκατε όμως ποτέ αν η ομίχλη θα μπορούσε να αποτελέσει όχι πρόβλημα, αλλά ευκαιρία; Αυτή είναι η κεντρική ιδέα της έρευνάς μας. Αντί να «πολεμάμε» τη σκέδαση του φωτός, τη χρησιμοποιούμε, τη «διαμορφώνουμε» με κατάλληλη τεχνολογία για να βλέπουμε βαθύτερα και με μεγαλύτερη ευκρίνεια από ό,τι επιτρέπει ένα συμβατικό μικροσκόπιο.
Το αποτέλεσμα είναι το Wavelens, μια οπτοηλεκτρονική συσκευή που παίζει τον ρόλο ενός φακού μικροσκοπίου με πολύ περισσότερες δυνατότητες ως προς τον έλεγχο και την ακριβή καθοδήγηση του φωτός. Δεν είναι απλώς μια βελτίωση του υπάρχοντος, αλλά μια ουσιαστική αναβάθμιση του τρόπου που διεξάγεται η μικροσκοπία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τεχνολογία αυτή έχει κατοχυρωθεί με διεθνές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, επιβεβαιώνοντας τόσο την πρωτοτυπία όσο και την τεχνολογική ωριμότητα της προσέγγισης. Δυνητικά, δίνεται η δυνατότητα σε βιολόγους και γιατρούς να αποκτήσουν πρόσβαση σε σημεία ζωντανών οργανισμών που μέχρι σήμερα δεν μπορούσαν να δουν χωρίς να τους καταστρέψουν, ανοίγοντας τον δρόμο για την κατανόηση ασθενειών όπως οι νευροεκφυλιστικές και ο καρκίνος, καθώς και για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων. Αυτή άλλωστε είναι η ουσία της διεπιστημονικής έρευνας, οι ανακαλύψεις σε έναν τομέα γίνονται εργαλεία στα χέρια άλλων επιστημόνων.”
Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι πιο συναρπαστικές εξελίξεις που έρχονται στον τομέα της βιοϊατρικής απεικόνισης τα επόμενα χρόνια;
“Βρισκόμαστε στην αρχή μιας πραγματικής επανάστασης στον τρόπο που βλέπουμε και κατανοούμε τη ζωή σε κυτταρικό επίπεδο. Οι ερευνητικοί τομείς που προσπαθούν να λύσουν αυτό το πρόβλημα είναι πολλοί και προσεγγίζουν το ζήτημα από διαφορετικές οπτικές, κάτι που είναι από μόνο του ενθαρρυντικό. Προσωπικά πιστεύω ότι τρία πράγματα θα έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον τα επόμενα χρόνια.
Πρώτον, η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης στα συστήματα απεικόνισης, που επιτρέπει την εξαγωγή πληροφορίας από δεδομένα που μέχρι σήμερα θεωρούνταν «θόρυβος». Δεύτερον, η εξέλιξη προς ολοένα μικρότερα, φορητά και εύχρηστα συστήματα, που σταδιακά μετακομίζουν από τα ερευνητικά εργαστήρια στην κλινική πράξη, δίπλα στον ασθενή. Τρίτον, η στροφή προς την αποκαλούμενη «label-free» απεικόνιση. Παραδοσιακά για να «δεις» κάτι μέσα σε έναν ιστό, έπρεπε να το «χρωματίσεις» χημικά πρώτα. Η νέα κατεύθυνση είναι να αποκτάς την ίδια πληροφορία χωρίς καμία χημική παρέμβαση, κάτι που είναι ασφαλέστερο και πολύ πιο ρεαλιστικό για κλινική χρήση.
Κοινός παρονομαστής όλων αυτών είναι η ανάγκη για βαθύτερη, ακριβέστερη και λιγότερο επεμβατική απεικόνιση. Αυτό ακριβώς είναι και το πρόβλημα που προσπαθούμε να λύσουμε με την έρευνά μας, αναπτύσσοντας τεχνολογίες που επιτρέπουν στο φως να «διαβάζει» βιολογικούς ιστούς με τρόπους που μέχρι σήμερα δεν ήταν εφικτοί.”
Ένας νέος ερευνητής σήμερα στην Ελλάδα έχει πραγματικές προοπτικές εξέλιξης ή εξακολουθεί να αποτελεί μονόδρομο το εξωτερικό;
“Έχει, αλλά δεν πρέπει να εξιδανικεύουμε την κατάσταση. Οι προκλήσεις είναι πραγματικές. Χρηματοδότηση, γραφειοκρατία, μισθοί που δεν ανταγωνίζονται το εξωτερικό. Αυτά δεν εξαφανίζονται με αισιοδοξία.
Αυτό που όμως αξίζει να γνωρίζει ο κόσμος είναι ότι στην Ελλάδα υπάρχουν ερευνητικοί οργανισμοί που κάνουν έρευνα πραγματικά υψηλού επιπέδου, ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο. Το Πανεπιστήμιο Κρήτης και το ΙΤΕ είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ένα από τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματά τους είναι ότι συγκεντρώνουν κάτω από την ίδια στέγη πολύ διαφορετικές ειδικότητες όπως φυσικούς, βιολόγους, μαθηματικούς, μηχανικούς, επιστήμονες υλικών, χημικούς, επιστήμονες υπολογιστών που επικοινωνούν καθημερινά μεταξύ τους. Αυτή η διεπιστημονική συνύπαρξη δεν είναι δεδομένη ούτε στα καλύτερα ιδρύματα του εξωτερικού και δημιουργεί πραγματικές, ουσιαστικές προοπτικές εξέλιξης για έναν νέο ερευνητή. Το εξωτερικό παραμένει σαφώς μια πολύτιμη επιλογή, κυρίως για να αποκτήσει κανείς εμπειρίες, οπτικές και ευκαιρίες που δύσκολα συναντά στην Ελλάδα. Σίγουρα όμως δεν είναι πια μονόδρομος.”
Εσείς προσωπικά έχετε σκεφτεί να συνεχίσετε την πορεία σας στο εξωτερικό ή θεωρείτε ότι μπορείτε να χτίσετε μια ισχυρή επιστημονική καριέρα από την Κρήτη;
“Όχι και δεν το λέω αυτό από αδυναμία επιλογής. Έχω επιλέξει συνειδητά να χτίσω εδώ, παρά τις προκλήσεις που είναι υπαρκτές και δεν τις αγνοώ. Αλλά αγαπώ αυτό που κάνω και το κάνω σε ένα μέρος, την Κρήτη, που αγαπώ βαθιά. Αυτός ο συνδυασμός δεν είναι αυτονόητος. Πιστεύω ότι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για το ελληνικό ερευνητικό οικοσύστημα είναι να φεύγουν ακριβώς αυτοί που θα μπορούσαν να το αλλάξουν, γιατί η αλλαγή δεν θα έρθει από μόνη της. Θα τη φέρουν οι άνθρωποι που θα επιλέξουν να μείνουν και να δουλέψουν εδώ. Εγώ ήθελα και συνεχίζω να θέλω να είμαι ένας από αυτούς, μέσα στο το ερευνητικό περιβάλλον του ΙΤΕ και του Πανεπιστημίου Κρήτης, αλλά και μέσα από την εταιρεία τεχνοβλαστό του ΙΤΕ Kymatonics που έχουμε ιδρύσει οι συνεργάτες μου και εγώ. Η ρήση «δεν γίνεται εδώ» έχει διαψευστεί στο μυαλό μου και αυτό με οπλίζει με αισιοδοξία.”
Τι σημαίνει για εσάς αυτή η βράβευση;
“Σημαίνει πολλά, σε διαφορετικά επίπεδα. Προσωπικά, είναι η επιβεβαίωση μιας μακράς προσπάθειας που ξεκίνησε στα Χανιά και συνεχίστηκε εδώ, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και στο ΙΤΕ. Πίσω από κάθε βήμα αυτής της πορείας υπάρχουν άνθρωποι και η βράβευση αφορά εξίσου όλους τους δασκάλους, συνεργάτες, οικογένεια και φίλους που στάθηκαν δίπλα μου. Ξεχωριστή θέση κατέχει το Εργαστήριο Βιοφωτονικής και Μοριακής Απεικόνισης του ΙΤΕ, οι συνεργάτες μου σε αυτό και ο επικεφαλής του, Δρ. Γιάννης Ζαχαράκης. Στο πλαίσιο αυτού του εργαστηρίου εκπονήθηκε η διδακτορική μου διατριβή, γεννήθηκε η ιδέα και αναπτύχθηκε η τεχνολογία του Wavelens.
Αλλά πέρα από το προσωπικό, αυτό που με χαροποιεί πολύ είναι ότι ένα επιμελητήριο, ένας θεσμός της οικονομικής ζωής της Κρήτης, επιλέγει να βραβεύσει την έρευνα και καινοτομία. Είναι μήνυμα ότι η κοινωνία αναγνωρίζει πως η ανάπτυξη δεν έρχεται μόνο από τον τουρισμό και τους παραδοσιακούς κλάδους, αλλά και από την επιστήμη και την τεχνολογία.
Και αυτό με οδηγεί σε κάτι που πιστεύω βαθιά, οι πιο σημαντικοί τομείς στους οποίους μπορεί να επενδύσει μια κοινωνία είναι η παιδεία, η υγεία, οι τέχνες και η έρευνα, βασική και εφαρμοσμένη. Η εφαρμοσμένη έρευνα φέρνει άμεσα αποτελέσματα, νέες τεχνολογίες, θέσεις εργασίας, οικονομική ανάπτυξη. Η βασική έρευνα, εξίσου σημαντική, ικανοποιεί την επιστημονική περιέργεια και χτίζει τη γνώση πάνω στην οποία θα στηριχτούν οι επόμενες γενιές εφαρμογών. Είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, η μία χωρίς την άλλη οδηγεί σε αδιέξοδο. Μια κοινωνία που επενδύει μόνο στο άμεσο αποτέλεσμα είναι σαν να τρώει τον σπόρο που θα έπρεπε να σπείρει, ενώ μια κοινωνία που αγνοεί την εφαρμογή χάνει την ευκαιρία να μετατρέψει τη γνώση σε υλική αξία. Βραβεύσεις όπως αυτή θεωρώ ότι αποτελούν έναυσμα μιας πιο συστηματικής αναγνώρισης της μεγάλης προσπάθειας που καταβάλουν οι άνθρωποι στον τομέα της έρευνας.”
Η πορεία του
Ο Μίκης Μυλωνάκης, γεννημένος στα Χανιά το 1993, είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ΙΤΕ, με αντικείμενο τις προηγμένες οπτικές τεχνολογίες και τις εφαρμογές τους στη βιοϊατρική απεικόνιση. Σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και ολοκλήρωσε το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό του στο Τμήμα Επιστήμης και Μηχανικής Υλικών του Πανεπιστημίου Κρήτης, σε στενή συνεργασία με το ΙΤΕ στο εργαστήριο Βιοφωτονικής και Μοριακής Απεικόνισης . Η ερευνητική του δραστηριότητα επικεντρώνεται στη διαμόρφωση μετώπου κύματος και στην προσαρμοστική οπτική, ενώ η διδακτορική του διατριβή αφορούσε στην ανάπτυξη της τεχνολογίας Wavelens, που οδήγησε σε διεθνές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και στη συνίδρυση της εταιρείας τεχνοβλαστού Kymatonics. Έχει λάβει διακρίσεις και υποτροφίες για το ακαδημαϊκό και ερευνητικό του έργο.
- Εικόνες από την Παλαιόχωρα...του 1968, όπως δεν την έχετε ξαναδεί!
- Με έμφαση στα τοπικά προϊόντα ΠΟΠ η Κρήτη στην 6η ευρωπαϊκή εκδήλωση AREPO στις Βρυξέλλες
- Συγκέντρωση αλληλεγγύης στο Global Sumud Flotilla στην Ιεράπετρα
