Φάκελος λαγοκέφαλος: Η... κατάκτηση των κρητικών θαλασσών και η απάντηση των επιστημόνων

Ισχυρό πλήγμα για τους αλιείς και... ο φόβος και ο τρόμος των λουόμενων, έστω και αδικαιολόγητα.
Τελικά, οι λαγοκέφαλοι τι θέση έχουν στις θάλασσες της Κρήτης;

Η βιολόγος – ιχθυολόγος στο Ινστιτούτο Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων και Εσωτερικών Υδάτων στο Ελληνικό Κέντρο Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), Δρ. Νότα Περιστεράκη, μιλά για όλα στο Cretalive.

Image

Η συνέντευξή της έχει ως εξής:

Η Κρήτη θεωρείται μία από τις περιοχές που έχουν επηρεαστεί περισσότερο από την εξάπλωση του λαγοκέφαλου. Ποια είναι σήμερα η πραγματική εικόνα στις κρητικές θάλασσες;
“Η Κρήτη έχει πληγεί ιδιαίτερα από την μετανάστευση ξενικών θαλάσσιων ιχθύων, καθώς βρίσκεται στο «μονοπάτι» εξάπλωσης των ξενικών ειδών που εισέρχονται στη Μεσόγειο από την Ερυθρά θάλασσα, μέσω του Καναλιού του Σουέζ.
Αυτή τη στιγμή πολλά χωροκατακτητικά/εισβολικά ξενικά είδη έχουν αναπτύξει μεγάλους πληθυσμούς στις θάλασσες της Κρήτης και έχουν μεταβάλλει τη βοποικιλότητα, με συνεχή αύξηση της παρουσίας των ξενικών ειδών έναντι των αυτόχθονων/ενδημικών. Ανάμεσα σε αυτά είναι και ο λαγοκέφαλος, ο οποίος, εκτός των άλλων, προκαλεί και μεγάλη ζημία στους ψαράδες της Κρήτης, καταστρέφοντας τα εργαλεία τους και την ψαριά τους. Ταυτόχρονα, απαγορεύεται να καταναλωθεί λόγω της ισχυρής νευροπαραλυτικής τοξίνης που περιέχει στους ιστούς του.”

ΕΛΚΕΘΕ για λαγοκέφαλους: Χρειάζεται ψυχραιμία και προσοχή- Τι λένε οι επιστήμονες για τα δημοσιεύματα

ΚΡΗΤΗ 19.06.2026 - 12:31

ΕΛΚΕΘΕ για λαγοκέφαλους: Χρειάζεται ψυχραιμία και προσοχή- Τι λένε οι επιστήμονες για τα δημοσιεύματα

Ποιες είναι οι σημαντικότερες επιπτώσεις του λαγοκέφαλου στο θαλάσσιο οικοσύστημα της Κρήτης και ποια είδη επηρεάζονται περισσότερο;
“Ο λαγοκέφαλος είναι ένας μεγαλόσωμος θηρευτής, μπορεί να φτάσει τα 8 κιλά σε βάρος και στην περιοχή της Κρήτης έχουμε εκτιμήσεις, από μελέτη εκατοντάδων στομαχιών λαγοκέφαλου, ότι καταναλώνει κυρίως ψάρια και δευτερευόντως  κεφαλόποδα, καρκινοειδή και άλλα μικρά ασπόνδυλα. Έχει βρεθεί μια μεγάλη ποικιλία ψαριών στα στομάχια του λαγοκέφαλου, καθώς και σουπιές, χταπόδια και καβούρια, αλλά και κομμάτια διχτυών και αγκίστρια. Λόγω της εντατικής θήρευσης ειδών, αλλά και του ανταγωνισμού για την ίδια τροφή με άλλα είδη, επηρεάζει τους πληθυσμούς πολλών αυτόχθονων ψαριών στην περιοχή μας. Ωστόσο, οιαλλαγές που παρατηρούνται στη βιοποικιλότητα της Κρήτης, οφείλεται στην μεγάλη αύξηση και άλλων ξενικών εισβολικών/χωροκατακτητικών ειδών, όπως είναι το λεοντόψαρο και τα ξενικά είδη μπαρμπουνιών, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας της θάλασσας επηρεάζει αρνητικά κάποια ντόπια είδη. Γι’ αυτό δεν μπορούμε να πούμε με ασφάλεια ότι η μείωση που παρατηρείται σε ορισμένα αυτόχθονα είδη οφείλεται αποκλειστικά στον λαγοκέφαλο. Ωστόσο, παρατηρείται μείωση στα αλιεύματα ορισμένων ειδών, τα οποία αποτελούν άμεσα ή έμμεσα (τα τρώει πάνω από τα αλιευτικά εργαλεία των ψαράδων) θηράματα του λαγοκέφαλου, όπως είναι οι σουπιές, το χταπόδι, τα μπαρμπούνια κ.α.”

Πέρα από το περιβάλλον, πόσο κοστίζει το πρόβλημα στην τοπική οικονομία; 
“Κυρίως πλήττονται οι παράκτιοι αλιείς, οι οποίοι χάνουν εισόδημα περίπου 8500 ευρώ ετησίως (ανά αλιευτικό σκάφος) σύμφωνα με μελέτη που εκπονήσαμε τα προηγούμενα χρόνια, από τις ζημιές που κάνει ο λαγοκέφαλος στα εργαλεία τους, από αλιεύματα που καταστρέφει, ενώ είναι πιασμένα στα αλιευτικά τους εργαλεία, από χαμένα μεροκάματα για την επισκευή των αλιευτικών εργαλείων καθώς και υπολογίζοντας το κόστος των επιπλέον εργατοωρών που χρειάζονται οι αλιείς για την επιδιόρθωση των εργαλείων τους. Επίσης μικρότερες ποσότητες ντόπιου αλιεύματος υψηλής αξίας διοχετεύονται στις τοπικές αγορές, επηρεάζοντας την τοπική οικονομία και γαστρονομία και πιθανώς το τουριστικό προϊόν.”

Τρομακτική πρόβλεψη ερευνήτριας του ΕΛΚΕΘΕ: Η αλιεία σιγά - σιγά σβήνει

ΚΡΗΤΗ 24.04.2023

Τρομακτική πρόβλεψη ερευνήτριας του ΕΛΚΕΘΕ: Η αλιεία σιγά - σιγά σβήνει

Κατά καιρούς κυκλοφορούν πληροφορίες που προκαλούν ανησυχία στους λουόμενους. Τι πρέπει να γνωρίζει ένας πολίτης που συναντά λαγοκέφαλο ενώ κολυμπά ή κάνει κατάδυση; Υπάρχει πραγματικός λόγος φόβου;
“Θεωρώ ότι οι κάτοικοι της Κρήτης έχουν ίδια γνώμη για το πόσο πιθανό είναι να συναντήσουν λαγοκέφαλο καθώς κολυμπάνε (μιλάμε εδώ για το είδος με τη σκούρα ράχη και τις καθαρές μαύρες βούλες και τις φαρδιές ασημένιες πλευρικές λωρίδες). Το είδος αυτό έχει συνήθως συμπεριφορά αποφυγής του ανθρώπου. Στην δεκαετία 2004-2023 συγκεντρώθηκαν όλες οι γνωστές ή δημοσιευμένες «επιθέσεις» από λαγοκέφαλους σε λουόμενους, σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και ήταν 27. Βέβαια, κάποιες περιπτώσεις μπορεί να μην έχουν δημοσιοποιηθεί και να μην έχουν καταγραφεί.Προς το παρόν, φαίνεται να είναι εξαιρετικά σπάνια αυτά τα περιστατικά και πιθανώς να οφείλονται στην παρουσία λουομένων σε αναπαραγωγικές περιοχές του λαγοκέφαλου, υπόθεση -όμως- που θα πρέπει να δοθούν οι δυνατότητες και τα μέσα στους επιστήμονες να την διερευνήσουν περεταίρω. Πρέπει, όμως, να γνωρίζει το κοινό οτι τα δόντια του λαγοκέφαλου είναι ισχυρά και το δάγκωμά του μπορεί να προκαλέσει σημαντικά τραύματα. Γι΄αυτό, στις σπάνιες περιπτώσεις που μπορεί να δουν οι λουόμενοι λαγοκέφαλους να τους πλησιάζουν, πρέπει να απομακρυνθούν ή και να βγούν από τη θάλασσα.”

Ποια είναι τα συνηθέστερα λάθη που κάνουν οι άνθρωποι όταν έρχονται σε επαφή με λαγοκέφαλους και τι θα συμβουλεύατε τους κατοίκους και τους επισκέπτες της Κρήτης;
“Το μεγαλύτερο λάθος είναι η κατανάλωση του είδους, που έχει οδηγήσει έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων στο νοσοκομείο (ή και το υπερπέραν) στην ευρύτερη ανατολική Μεσόγειο, λόγω δηλητηρίασης από την ισχυρή τετροδοτοξίνη που περιέχει στη σάρκα, το δέρμα και τα εντόσθιά του. Ευτυχώς στην Ελλάδα, λόγω της ενημερωτικής καμπάνιας που έγινε από τους επιστήμονες και τα ΜΜΕ, όταν πρωτοεμφανίστηκε το είδος στα νερά μας, έχουμε μόνο ένα καταγεγραμμένο περιστατικό δηλητηρίασης και αυτό αφορούσε ναύτες ξένου καραβιού που χρειάστηκαν νοσηλεία, αφού ψάρεψαν και έφαγαν λαγοκέφαλους. 
Όσον αφορά τους λουόμενους, νομίζω ότι πλέον οι περισσότεροι είναι προσεκτικοί και αποφεύγουν να «παίζουν» ή να προσπαθούν να ταϊσουν λαγοκέφαλους, εδώ στην Κρήτη. Βεβαίως, λόγω του αυξημένου τουρισμού, υπάρχουν άνθρωποι που δεν είναι ενήμεροι και καλό θα ήταν να υπάρξει μέριμνα συστηματικής ενημέρωσής τους.”

Βρίσκεται σε εξέλιξη συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η συνεργασία και ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι της;
“Στα πλαίσια του (μοναδικού, νομίζω, στην Ελλάδα) Περιφερειακού Συμβουλίου Αλιείας, έχει καταρτιστεί ένα πιλοτικό πρόγραμμα για επιδοτούμενη εξαλίευση του λαγοκέφαλου για τους παράκτιους αλιείς της Κρήτης, οι οποίοι έχουν και τη μεγαλύτερη οικονομική επιβάρυνση. Στο Συμβούλιο Αλιείας συμμετέχουν εκπρόσωποι αλιευτικών συλλόγων, εκπρόσωποι των αρμόδιων Αλιευτικών Αρχών της Περιφέρειας Κρήτης,  εκπρόσωποι των Λιμενικών Αρχών και Λιμενικών Ταμείων, εκπρόσωποι του ΕΛΚΕΘΕ, ο αρμόδιος Αντιπεριφερειάρχης και άλλα στελέχη της Περιφέρειας. Το πιλοτικό πρόγραμμα έχει ολοκληρωθεί και κατατεθεί, εξ’ όσων γνωρίζω, στη Διαχειριστική Αρχή του ΠΑΛΥΘ για χρηματοδότηση. Έχω ενημερωθεί ότι υπήρξαν κάποιες άστοχες ενέργειες μεμονωμένων ατόμων, οι οποίες μάλλον έχουν προκαλέσει κάποιες καθυστερήσεις στην όλη διαδικασία. Καλύτερα γνωρίζουν το θέμα οι αρμόδιες Αρχές της Περιφέρειας, οι οποίες μπορούν να σας παρέχουν περισσότερες πληροφορίες σχετικά με αυτό.”

Μπορεί να περιοριστεί ουσιαστικά ο πληθυσμός των λαγοκέφαλων ή θα πρέπει να μάθουμε να συνυπάρχουμε με το είδος; Ποιες λύσεις θεωρείτε σήμερα πιο αποτελεσματικές για την Κρήτη;
“Το κακό είναι ότι στη Μεσόγειο, ακόμα, δεν υπάρχουν συστηματικοί θηρευτές του λαγοκέφαλου, ώστε να περιορίζονται οι πληθυσμοί του με φυσικό τρόπο. Η Μεσογειακή εμπειρία που υπάρχει μέχρι τώρα για τον περιορισμό των πληθυσμών του, προέρχεται κυρίως από την Κύπρο, όπου έχει εφαρμοστεί πρόγραμμα επιδοτούμενης εξαλίευσης του λαγοκέφαλου εδώ και μερικά χρόνια (και πρόσφατα στην Τουρκία), με ενθαρρυντικά αποτελέσματα, όπως μας ενημερώνουν συνάδελφοι από την Κύπρο, καθώς εξαλιεύονται ετησίως δεκάδες τόνοι λαγοκέφαλου. Στη Ελλάδα, έχουμε δημιουργήσει ισχυρά πειραματικά  επιλεκτικά εργαλεία για τον λαγοκέφαλο, τα οποία θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην αποτελεσματική στόχευσή του από τους αλιείς, αν τους δοθεί το οικονομικό κίνητρο. Επίσης, η εφαρμογή του μέτρου θα δημιουργούσε προϋποθέσεις και για την περαιτέρω αξιοποίηση της βιομάζας του γιά άλλες χρήσεις (π.χ. κομποστοποίηση, ιχθυοτροφές κ.α), δίνοντας ένα επιπλέον οικονομικό κίνητρο στους αλιείς για να τον στοχεύσουν.”