"Η τέχνη ως δρόμος ανάπτυξης και ενδυνάμωσης των νέων σε μια εποχή που οι νέοι αναζητούν φωνή και σύνδεση"

Ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης στην ενδυνάμωση, την ευημερία και τη θετική ανάπτυξη των νέων; Στο ερώτημα αυτό απαντά το ακόλουθο άρθρο που βασίζεται σε δημοσιευμένη επιστημονική μελέτη των Μαρίας Ασσαριωτάκη, Ελένης Βασιλάκη και Αικατερίνης Βάσιου με τίτλο «Youth Creativity in Arts-Based Interventions Guided by the 7Cs Model of Positive Youth Development», η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Discover Education (Springer Nature).

Η μελέτη αποκτά και επίκαιρη διάσταση λόγω της διεξαγωγής του Φεστιβάλ Τέχνη Καθ' Οδόν του Δήμου Ηρακλείου. 

Γράφει η Μαρία Ασσαριωτάκη, Υποψήφια Διδάκτωρ Εκπαιδευτικής Ψυχολογίας, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Κρήτης:

Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι η τέχνη δεν αποτελεί μόνο μέσο ψυχαγωγίας ή δημιουργικής έκφρασης, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ουσιαστικός δρόμος ενδυνάμωσης, σύνδεσης και προσωπικής ανάπτυξης για παιδιά, εφήβους και νέους ανθρώπους.

Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Discover Education (Springer Nature) με τίτλο «Youth Creativity in Arts-Based Interventions Guided by the 7Cs Model of Positive Youth Development» (Assariotaki, M., Vasilaki, E., & Vasiou, A., 2026, https://doi.org/10.1007/s44217-026-01692-7) και υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της διδακτορικής διατριβής της υποψήφιας διδάκτορος Μαρίας Ασσαριωτάκη, με επόπτρια την Καθηγήτρια Γνωστικής Ψυχολογίας Ελένη Βασιλάκη στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Κρήτης, εξετάζει πώς προγράμματα βασισμένα στην τέχνη — όπως το θέατρο, η μουσική, το τραγούδι, η ζωγραφική, ο χορός, η δημιουργική γραφή και ο κινηματογράφος — συμβάλλουν στη Θετική Ανάπτυξη των Νέων (Positive Youth Development).

Η έρευνα ανέλυσε διεθνή προγράμματα από διάφορες χώρες και επανερμήνευσε τα αποτελέσματά τους μέσα από το μοντέλο των «7Cs», το οποίο περιλαμβάνει σημαντικές διαστάσεις ανάπτυξης όπως η ικανότητα, η αυτοπεποίθηση, οι σχέσεις, ο χαρακτήρας, η ενσυναίσθηση, η συμμετοχή και η δημιουργικότητα. Τα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι τα καλλιτεχνικά προγράμματα μπορούν να βοηθήσουν τους νέους να αισθανθούν ότι ανήκουν, να εκφράσουν τη φωνή και τα συναισθήματά τους, να αναπτύξουν κοινωνικές και δημιουργικές δεξιότητες και να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή τους. Ιδιαίτερα σημαντικό φάνηκε το στοιχείο της «ασφαλούς σχέσης» — η ύπαρξη δηλαδή ενός περιβάλλοντος αποδοχής, συνεργασίας και ελευθερίας έκφρασης χωρίς φόβο αρνητικής κριτικής.

Η έρευνα ανέδειξε, επίσης, ότι η δημιουργικότητα δεν αποτελεί απλώς ένα «ταλέντο», αλλά έναν βαθύτερο μηχανισμό ανάπτυξης. Μέσα από τη δημιουργική διαδικασία, οι νέοι φαίνεται να ανακαλύπτουν τον εαυτό τους, να χτίζουν σχέσεις, να επεξεργάζονται δύσκολα συναισθήματα και να συμμετέχουν πιο ενεργά στην κοινότητα και στη ζωή τους.

Σε αρκετά από τα διεθνή προγράμματα που εξετάστηκαν, η τέχνη χρησιμοποιήθηκε ακόμη και σε δύσκολα κοινωνικά πλαίσια: σε περιοχές συγκρούσεων, σε νέους με τραυματικές εμπειρίες, σε προγράμματα κοινωνικής ένταξης ή πρόληψης παραβατικότητας. Παρ’ όλα αυτά, τα αποτελέσματα σε αρκετές περιπτώσεις συνέκλιναν: περισσότερη σύνδεση, περισσότερη συμμετοχή και περισσότερη εμπιστοσύνη στον εαυτό και στους άλλους. Η σύγχρονη εκπαίδευση συχνά δίνει έμφαση μόνο στις ακαδημαϊκές επιδόσεις. Ωστόσο, οι νέοι άνθρωποι χρειάζονται και χώρους όπου μπορούν να εκφραστούν, να ανακαλύψουν τις κλίσεις τους, να δημιουργήσουν, να ακουστούν και να νιώσουν ότι η φωνή τους έχει αξία. Η τέχνη μπορεί να προσφέρει ακριβώς αυτόν τον χώρο.

Ίσως, τελικά, η δημιουργικότητα να μην αποτελεί «πολυτέλεια» στην ανάπτυξη των παιδιών και των νέων, αλλά μία βαθιά ανθρώπινη και αναπτυξιακή ανάγκη. Μέσα από τη δημιουργική έκφραση, οι νέοι μπορούν να ανακαλύψουν δυνατότητες που ίσως δεν γνώριζαν ότι διαθέτουν, να ενισχύσουν την αυτοπεποίθησή τους, να δημιουργήσουν ουσιαστικές σχέσεις και να αισθανθούν ότι η φωνή και η παρουσία τους έχουν αξία. Η τέχνη μπορεί να καλλιεργήσει χαρά, ελπίδα, συμμετοχή και αίσθηση νοήματος, λειτουργώντας ως ένας ζωντανός χώρος προσωπικής και συλλογικής ανάπτυξης. Σε έναν κόσμο που αλλάζει διαρκώς, η δημιουργικότητα ίσως αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εφόδια για να μπορέσουν οι νέοι να ανθίσουν και να ευημερήσουν.