Ανθρώπινα μαλλιά γίνονται «φράγμα» κατά της πετρελαϊκής ρύπανσης στη Βραζιλία (video)

Μια πρώτη ύλη που συνήθως καταλήγει στα απορρίμματα των κομμωτηρίων επιστρατεύεται στη Βραζιλία για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης. Περίπου 250 κιλά ανθρώπινων μαλλιών χρησιμοποιήθηκαν για τη δημιουργία ενός πλωτού φράγματος μήκους 350 μέτρων, το οποίο έχει ως στόχο να συγκρατεί πετρέλαιο και άλλους ρύπους στα νερά του κόλπου Guanabara, στο Ρίο ντε Τζανέιρο.

Πίσω από την πρωτοβουλία βρίσκεται η οργάνωση Fiotrar, η οποία συλλέγει μαλλιά από περίπου δώδεκα κομμωτήρια και τα μετατρέπει σε απορροφητικό υλικό. Πρόκειται κυρίως για τρίχες που είναι πολύ κοντές ή ακατάλληλες για να χρησιμοποιηθούν στην κατασκευή περουκών.

Γιατί τα μαλλιά «παγιδεύουν» το πετρέλαιο

Το εγχείρημα αξιοποιεί μια φυσική ιδιότητα της ανθρώπινης τρίχας. Τα μαλλιά είναι ελαιόφιλα, με αποτέλεσμα οι λιπαρές ουσίες να προσκολλώνται πάνω τους, ενώ παράλληλα απωθούν το νερό.

Ένα γραμμάριο μαλλιών μπορεί να απορροφήσει περίπου πέντε γραμμάρια πετρελαίου, γεγονός που τα καθιστά ιδιαίτερα χρήσιμα για τη συγκράτηση ρύπων από την επιφάνεια της θάλασσας.

Μάλιστα, δεν απαιτούνται μεγάλου μήκους τρίχες. Ακόμη και κομμάτια μήκους περίπου 2,5 εκατοστών μπορούν να αξιοποιηθούν για την κατασκευή των ειδικών απορροφητικών στρωμάτων.

Πώς κατασκευάστηκε το φράγμα των 350 μέτρων

Η πρώτη δοκιμή σε πραγματικές συνθήκες πραγματοποιήθηκε στον όρμο Bom Jesus, στον κόλπο Guanabara.

Τα μαλλιά δεν τοποθετούνται απευθείας στο νερό. Συσκευάζονται μέσα σε κυλίνδρους από βαμβακερό δίχτυ, οι οποίοι στη συνέχεια στερεώνονται πάνω σε υπάρχον πλωτό φράγμα που χρησιμοποιείται για τη συγκράτηση απορριμμάτων.

Όπως έχει εξηγήσει η περιβαλλοντική μηχανικός Ana Beatriz Gonçalves, τα μαλλιά είναι εκείνα που δεσμεύουν το πετρέλαιο, ενώ η υπάρχουσα κατασκευή είναι αυτή που εξασφαλίζει ότι το σύστημα παραμένει στην επιφάνεια.

Το συγκεκριμένο φράγμα μπορεί να παραμείνει στο νερό έως και τέσσερις μήνες, συγκρατώντας ρύπους, προτού χρειαστεί να απομακρυνθεί και να αντικατασταθεί.

Η εφαρμογή του δεν αφορά μόνο περιπτώσεις μεγάλων πετρελαιοκηλίδων. Σύμφωνα με τη χημικό και διευθύντρια της Fiotrar, Caroline Carvalho, μπορεί να λειτουργήσει και απέναντι στη ρύπανση από πλοία, παράνομες απορρίψεις αλλά και μικρότερες διαρροές που σημειώνονται καθημερινά.

Από τις περούκες για ασθενείς στη μάχη κατά της ρύπανσης

Η ιδέα προέκυψε μέσα από μια διαφορετική κοινωνική πρωτοβουλία. Το 2013, η Mariana Robrahn και η Mylene Duarte είχαν δημιουργήσει την οργάνωση Cabelegria, η οποία συγκέντρωνε δωρεές μαλλιών για την κατασκευή δωρεάν περουκών για ασθενείς με καρκίνο.

Στην πορεία διαπίστωσαν ότι σημαντικές ποσότητες από τα μαλλιά που συγκεντρώνονταν δεν πληρούσαν τις προϋποθέσεις για την κατασκευή περουκών και τελικά απορρίπτονταν.

Το 2019 η Robrahn πληροφορήθηκε ότι στις ΗΠΑ εφαρμοζόταν ήδη τεχνολογία αξιοποίησης ανθρώπινων μαλλιών για την απορρόφηση πετρελαίου. Η ιδέα μεταφέρθηκε στη Βραζιλία και το 2021 δημιουργήθηκε η Fiotrar.

Ακολούθησαν εργαστηριακές δοκιμές στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, πριν η μέθοδος περάσει στο στάδιο της εφαρμογής στη θάλασσα.

Η έρευνα, μάλιστα, δεν περιορίζεται στην ανθρώπινη τρίχα, καθώς και το τρίχωμα ζώων μπορεί να αξιοποιηθεί ως απορροφητικό υλικό.

Ένα καθημερινό πρόβλημα για τους ψαράδες

Η πετρελαϊκή ρύπανση στον κόλπο Guanabara επηρεάζει άμεσα όσους εξαρτώνται οικονομικά από τη θάλασσα.

Ο ψαράς Sérgio Carvalho αναφέρει ότι συναντά συχνά πετρέλαιο κατά τη διάρκεια του ψαρέματος. Όπως περιγράφει, η ρύπανση δεν περιορίζεται στην επιφάνεια, αλλά επηρεάζει το νερό σε βάθος περίπου ενάμιση μέτρου, οδηγώντας τα ψάρια μακριά από τις συγκεκριμένες περιοχές.

Οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από το εγχείρημα εκτιμούν ότι τέτοιου είδους κατασκευές μπορούν να αποτελέσουν ένα ακόμη εργαλείο για την προστασία των μαγκρόβιων και τη σταδιακή αποκατάσταση του οικοσυστήματος.

Παράλληλα, η Fiotrar εξετάζει ήδη νέες χρήσεις της ίδιας πρώτης ύλης. Έχει αναπτύξει δικό της μηχάνημα για την παραγωγή των απορροφητικών στρωμάτων, ενώ μελετά κατά πόσο τα μαλλιά μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για την απομάκρυνση βαρέων μετάλλων από βιομηχανικά λύματα.