Ηράκλειο: "Είδα ηλικιωμένη στο πάτωμα, λερωμένη από περιττώματα - Αν έπιανε φωτιά, θα καίγονταν όλοι ζωντανοί"
Με αφορμή την υπό έρευνα υπόθεση για το θάνατο της 80χρονης, το Cretalive συζήτησε με την κ. Μαρία Φραγκιουδάκη, προϊσταμένη του Τμήματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης ΠΕ Ηρακλείου, για όσα βλέπουν οι ελεγκτές πίσω από τις κλειστές πόρτες γηροκομείων. "Όλες χρήζουν βελτίωσης" τονίζει, ενώ σοκάρει με εικόνες που έχει αντικρίσει στη διάρκεια ελέγχων αλλά και με τα λεγόμενα συγγενών: "Αφήστε τους εκεί να πεθάνουν".
Η υπό έρευνα υπόθεση του θανάτου 80χρονης σε δομή φιλοξενίας ηλικιωμένων στο Ηράκλειο επαναφέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια και τις συνθήκες διαβίωσης των ηλικιωμένων, την επάρκεια του προσωπικού και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στις δομές φροντίδας.
Ηράκλειο: Θάνατος 80χρονης σε δομή ηλικιωμένων - "Πνιγμονή λόγω τροφής" αναφέρεται στην ιατροδικαστική ενημέρωση
Και μπορεί η συγκεκριμένη υπόθεση να βρίσκεται ακόμη υπό διερεύνηση, ωστόσο οι διαπιστώσεις των ελεγκτικών μηχανισμών συνολικά σε δομές της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου "φωτίζουν" μια ευρύτερη πραγματικότητα που σίγουρα δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ρόδινη. Μια πραγματικότητα που, όπως περιγράφει στη συνέντευξή της η κ. Μαρία Φραγκιουδάκη, προϊσταμένη του Τμήματος Κοινωνικής Αλληλεγγύης της Π.Ε. Ηρακλείου και κοινωνική λειτουργός με 31 χρόνια εμπειρίας, περιλαμβάνει σοβαρές ελλείψεις, αδυναμίες του ελεγκτικού μηχανισμού, σοβαρά θεσμικά κενά αλλά και εικόνες που δύσκολα μπορούν να ξεχαστούν.
Εικόνες σοκ που αντίκρισε η ίδια κατά τη διάρκεια έκτακτων ελέγχων. Ηλικιωμένοι σε συνθήκες που, όπως περιγράφει, δεν συνάδουν με την αξιοπρεπή διαβίωση. Πόρτες κλειδωμένες με γάντζους, άνθρωποι εγκαταλελειμμένοι σε δωμάτια και, ακόμη πιο σοκαριστικά, συγγενείς που, όταν ενημερώθηκαν ότι οι δικοί τους άνθρωποι κινδύνευαν και έπρεπε να απομακρυνθούν από τη δομή, φέρεται να απάντησαν: «Αφήστε τους εκεί να πεθάνουν». Μία δομή-ντροπή που πλέον έχει κλείσει.
Είναι αξιοσημειώτο ότι στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου λειτουργούν σήμερα 16 δομές φιλοξενίας ηλικιωμένων, ενώ συνολικά λειτουργούν 160 κοινωνικές δομές δέκα διαφορετικών τύπων.
Δύο διαφορετικοί έλεγχοι
Οι έλεγχοι στις δομές γίνονται σε δύο επίπεδα. Οι κοινωνικοί σύμβουλοι ελέγχουν την ποιότητα και την επάρκεια των παρεχόμενων υπηρεσιών προς τους ηλικιωμένους, ενώ οι επόπτες δημόσιας υγείας ελέγχουν το υγειονομικό σκέλος. Και οι δύο ειδικότητες υπάγονται στην ίδια υπηρεσία, τη Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου. Τι σημαίνει στην πράξη ένας κοινωνικός έλεγχος;
Η απάντηση της Μαρίας Φραγκιουδάκη είναι σαφής:
Όταν οι κοινωνικοί σύμβουλοι μπαίνουν σε ένα γηροκομείο, «ελέγχουν τα πάντα όλα, σύμφωνα με τη νομοθεσία». Μπαίνουν σε όλους τους χώρους, σε όλα τα δωμάτια, εξετάζουν τις συνθήκες διαβίωσης, αν είναι αξιοπρεπείς ή αν υπάρχουν προβλήματα, ελέγχουν το προσωπικό και τις ειδικότητες που εργάζονται στη δομή. Αν εντοπίσουν ζητήματα υγειονομικού ενδιαφέροντος, παρεμβαίνουν οι επόπτες δημόσιας υγείας.
Ελέγχεται ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο μπήκε ο ηλικιωμένος στη δομή.
Εξετάζονται τα βιβλία που τηρούνται και αν η εισαγωγή έγινε με τη συναίνεση του ηλικιωμένου, εφόσον έχει δικαιοπρακτική ικανότητα, ή αν έχουν υπογράψει όλα τα παιδιά την εισαγωγή του.
"Ο τρόπος εισαγωγής ενός ηλικιωμένου είναι πάρα πολύ σημαντικός για την εσωτερική λειτουργία του γηροκομείου", τονίζει η ίδια.
Μάλιστα, όπως εξηγεί, δεν υπάρχει επίσημα πρωτόκολλο, όμως μετά από χρόνια επιμονής των υπηρεσιών έχουν διαμορφωθεί κάποια βήματα, ώστε να προστατεύονται και οι επιχειρηματίες αλλά, κυρίως, "οι ίδιοι οι ηλικιωμένοι".
"Και πόσο πραγματικά έκτακτος είναι ο έκτακτος έλεγχος;"
Σύμφωνα με την κ. Φραγκιουδάκη, οι κοινωνικοί σύμβουλοι φροντίζουν να μιλούν και με τους ηλικιωμένους κατά τη διάρκεια του ελέγχου. Κατά την ίδια, οι έλεγχοι, που διενεργούνται μία με δύο φορές τον χρόνο, είναι έκτακτοι.
Η ερώτηση τίθεται ευθέως: "Ναι, αλλά πράγματι είναι έκτακτος ή γνωρίζουν στο περίπου πότε θα πάτε;"
Η απάντηση είναι κατηγορηματική: "Δεν γνωρίζουν τίποτε… Μπορεί να γίνει στις αρχές του έτους, μπορεί να γίνει και προς το τέλος του έτους".
Το ζήτημα, όμως, δεν είναι μόνο πόσο απροειδοποίητος είναι ο έλεγχος.
Είναι και πόσοι άνθρωποι υπάρχουν για να τον πραγματοποιήσουν.
Πέντε άνθρωποι για 160 δομές
Η κ. Φραγκιουδάκη εξηγεί ότι δεν υπάρχει δυνατότητα από τα ελεγκτικά κλιμάκια για περισσότερους ελέγχους για πολλούς και διάφορους λόγους.
Και ο βασικότερος; Το συγκεκριμένο Τμήμα δεν ασχολείται μόνο με τα γηροκομεία. Ασχολείται παράλληλα με την παιδική προστασία, τις υιοθεσίες, τις αναδοχές, τις εισαγγελικές εντολές και μια σειρά άλλων κρίσιμων υποθέσεων.
Συνολικά, στο Τμήμα Κοινωνικής Αλληλεγγύης της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της ΠΕ Ηρακλείου είναι πέντε άτομα.
Και το κομμάτι των δομών φροντίδας ηλικιωμένων είναι μόνο μία από τις αρμοδιότητές τους.
Στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου υπάρχουν 160 δομές που χρειάζονται κοινωνικούς ελέγχους: Κέντρα Αποκατάστασης, Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών, Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης, ιδρύματα παιδικής προστασίας και συνολικά δέκα διαφορετικές κατηγορίες κοινωνικών δομών.
Η ίδια η υπηρεσία το λέει χωρίς περιστροφές: "Οι έλεγχοι δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να είναι όπως πρέπει να είναι".
Αυτόνομο Τμήμα αδειοδοτήσεων και Ελέγχων
Η πάγια πρόταση της υπηρεσίας είναι να δημιουργηθεί ένα ξεχωριστό Τμήμα Αδειοδοτήσεων και Ελέγχων των Κοινωνικών Δομών, το οποίο θα στελεχωθεί επαρκώς και θα μπορεί να διενεργεί περισσότερους ελέγχους και να προχωρά στις απαραίτητες διοικητικές διαδικασίες.
Γιατί οι έλεγχοι δεν είναι απλώς διαπιστωτικοί. Υπάρχουν κυρώσεις.
Εφόσον ένα γηροκομείο παραβεί τα όσα προβλέπονται, καλείται να συμμορφωθεί εντός τριμήνου και, αν δεν το πράξει, ακολουθούν πρόστιμο, αναστολή άδειας, ακόμη και διακοπή λειτουργίας.
Για μονάδα που λειτουργεί χωρίς άδεια, αναφέρεται πρόστιμο 60.000 ευρώ, μαζί με τις υπόλοιπες κυρώσεις.
Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι η διοικητική διαδικασία μπορεί να γίνει μακρόχρονη.
Οι ενδιαφερόμενοι προσφεύγουν στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση, στο Διοικητικό Πρωτοδικείο, στο Διοικητικό Εφετείο.
Και σύμφωνα με την εμπειρία που περιγράφεται στη συνέντευξη, για να τελεσιδικήσει μια υπόθεση μπορεί να περάσει μία πενταετία.
"Είμαστε λίγο ελαστικοί… αλλά πού θα πάνε;"
Μετά την υπόθεση της Αγίας Σκέπης στα Χανιά, από το 2023 και μετά, όπως λέει, οι δομές αντιλήφθηκαν ότι δεν μπορούν να λειτουργούν ανεξέλεγκτα. Η υπηρεσία, όπως υποστηρίζει, έχει επιδείξει σταθερότητα στην επιβολή κυρώσεων.
Υπάρχει όμως ένα τεράστιο πρακτικό πρόβλημα: "Άντε και τα κλείνουμε; Πού θα πάνε οι άνθρωποι;" Δυστυχώς, σε πολλές περιπτώσεις η κατάσταση είναι αδιέξοδη.
Είναι, πραγματικά, συγκλονιστική η περιγραφή περίπτωσης γηροκομείου που τελικά έκλεισε μετά από πέντε χρόνια συνεχών διαβουλεύσεων, παρότι η απόφαση για διακοπή λειτουργίας είχε βγει άμεσα, καθώς οι συνθήκες ήταν άθλιες.
Το πρόβλημα; Δεν είχαν πού να πάνε οι άνθρωποι. Οι οικογένειες τους ενημερώθηκαν κατόπιν εισαγγελικής εντολής. Κάποιοι από τους ηλικιωμένους δεν είχαν καν συγγενείς. Ήταν προνοιακά περιστατικά και χρειάστηκε να αναλάβει η κοινωνική υπηρεσία του Δήμου Ηρακλείου.
Η εικόνα που στοιχειώνει
-Ποιο είναι το πιο τραγικό που έχετε διαπιστώσει σε δομή; ρωτάμε.
Και η απάντηση σοκάρει: "Είδα ηλικιωμένη στο πάτωμα, χωρίς στρώματα, να είναι λερωμένη από ακαθαρσίες από τα περιττώματα, να μην υπάρχει κανείς στον όροφο, οι πόρτες να είναι κλειδωμένες από μπροστά με γάντζο…Αν έπιανε φωτιά το κτίριο, θα καίγονταν όλοι ζωντανοί».
Το πιο σοκαριστικό, όμως, δεν ήταν αυτό που είδαν οι ελεγκτές της υπηρεσίας. "Υπάρχει και πιο ακραίο..." σχολιάζει η κ. Φραγκιουδάκη.
Ήταν η στιγμή που, με εισαγγελική εντολή, η υπηρεσία χρειάστηκε να ειδοποιήσει τους συγγενείς των ηλικιωμένων και να τους εξηγήσει ότι οι άνθρωποι τους κινδύνευαν και έπρεπε να τους πάρουν.
Τότε χρειάστηκε να κάνουν 120 τηλεφωνήματα μέσα σε δύο ημέρες.
Και κάποιες από τις απαντήσεις των οικογενειών ήταν, σύμφωνα με την ίδια, "Αφήστε τους εκεί να πεθάνουν" ή "Και να πέσει το κτίριο να τους πλακώσει, δεν πειράζει".
Είναι οι ίδιοι, όπως σχολιάζει, που θα μπορούσανε μετά να βγαίνουν στα κανάλια και να ζητούν τα ρέστα…» Μία αντίφαση τραγική..
Το προσωπικό: τι λέει ο νόμος και τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Ένα από τα κομβικότερα ζητήματα είναι η αναλογία προσωπικού και φιλοξενούμενων. Οι έλεγχοι εξετάζουν ποιοι εργαζόμενοι βρίσκονται σε κάθε βάρδια και αν τηρείται η προβλεπόμενη νομοθεσία. Μία νομοθεσία, ωστόσο, που πάσχει και δημιουργεί προβλήματα από τα ...αποδυτήρια. Όταν η νομοθεσία προβλέπει ότι στη νυκτερινή βάρδια για τα 35 άτομα απαιτείται ένας νοσηλευτής, τι συζητάμε.
Το κενό των μη αδειοδοτημένων δομών
Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα που θέτει η ίδια αφορά τις μονάδες χωρίς άδεια.
Η νομοθεσία, όπως εξηγεί, προβλέπει πρόστιμο 60.000 ευρώ και φυλάκιση ενός έτους. Για τις αδειοδοτημένες μονάδες που επαναλαμβάνουν παράβαση προβλέπονται διπλασιασμός του προστίμου και άλλες κυρώσεις.
Για τις μη αδειοδοτημένες, όμως, «δεν σου λέει ο νόμος τι θα κάνεις».
Και αυτό συνδέεται με ένα ακόμη θεσμικό κενό που η ίδια έχει θέσει επισήμως στο Υπουργείο και στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας:
Όποιος θέλει να ιδρύσει γηροκομείο πηγαίνει στην εφορία και κάνει τη διαδικασία έναρξης, χωρίς να του ζητείται η άδεια ίδρυσης και λειτουργίας. Έτσι, σύμφωνα με την περιγραφή της, η διαδικασία της αδειοδότησης μπορεί να κινηθεί εκ των υστέρων.
"Εμείς δεν ενημερωνόμαστε επισήμως…"
«Όλες χρήζουν βελτίωσης. Όλες»
"Με το χέρι στην καρδιά, αν σας έλεγε κάποιος ποια είναι η κατάσταση σήμερα στις 16 δομές, τι θα απαντούσατε;"
"Όλες χρήζουν βελτίωσης. Όλες πλην μιας".
Υπάρχει, όπως αναφέρεται, μία δομή που χαρακτηρίζεται υποδειγματική, με την προϋπόθεση ότι δεν φιλοξενεί περιστατικά με άνοια, εκτός εάν αυτή εκδηλωθεί κατά τη διάρκεια της φιλοξενίας τους. Η κ. Φραγκιουδάκη υπογραμμίζει για μία ακόμα φορά ότι σαφώς και οι έλεγχοι δεν είναι αυτοί που θα ήθελαν και οι ίδιοι και επαλαμβάνει την ανάγκη ενός αυτόνομου φορέα που θα έχει αποκλειστικά τον έλεγχο των κοινωνικών δομών.
Και απευθύνει, ουσιαστικά, μια συμβουλή προς κάθε οικογένεια που καλείται να εμπιστευτεί έναν δικό της άνθρωπο σε μια τέτοια δομή:
Να ρωτά αν υπάρχει άδεια ίδρυσης και λειτουργίας.
Να επισκέπτεται τους χώρους.
Να βλέπει τα δωμάτια όπου θα φιλοξενηθεί ο άνθρωπός της.
Και να τον επισκέπτεται.
Γιατί πίσω από τις πόρτες των δομών δεν υπάρχει απλώς ένας αριθμός σε ένα μητρώο.
Υπάρχουν άνθρωποι.
Άνθρωποι που κάποτε μεγάλωσαν παιδιά, εργάστηκαν, δημιούργησαν οικογένειες και έφτασαν σε μια ηλικία όπου χρειάζονται φροντίδα.
Σε εξέλιξη η έρευνα για το θάνατο της 80χρονης
Η προανάκριση για τις συνθήκες θανάτου της 80χρονης σε δομή του Ηρακλειου συνεχίζεται από την αρμόδια αστυνομική Αρχή. Βάσει της ενημέρωσης που έχουν οι οικείοι της από την ιατροδικαστική, ο θάνατος οφείλεται σε πνιγμονή από μάζα άπεπτης τροφής-κριθαράκι εν προκειμένω. Τα παιδιά της θανούσης έχουν υποβάλλει μήνυση για ανθρωποκτονία από αμέλεια δια παραλείψεως. Υποστηρίζεται ότι εξ αρχής υπήρξε ρητή οδηγία για χορήγηση αλεσμένης τροφής καθώς η γιαγιά δεν ήταν λειτουργική.
Διαβάστε περισσότερες ειδήσεις από την Κρήτη και το Ηράκλειο
- Σωματεία και φορείς της Κρήτης στα αντιφασιστικά συλλαλητήρια
- Μέσα σε κλίμα συγκίνησης τελέστηκαν τα μνημόσυνα στα χωριά και τους τόπους της Βιάννου που βίωσαν τη ναζιστική θηριωδία
- Θλίψη στον Άγιο Νικόλαο για τον θάνατο της Νατάσας Παγκάλου
