Απαγόρευση προϊόντων καταναγκαστικής εργασίας: Τι αλλάζει το 2027 και γιατί αφορά και την Κρήτη

Θα ξεκινήσω με κάτι που ακούω σχεδόν καθημερινά από πελάτες, και που το πιστεύω και η ίδια. Ο ρυθμός με τον οποίο παράγεται νομοθεσία τα τελευταία χρόνια έχει ξεπεράσει τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να την αφομοιώσουν. Δεν προλαβαίνουμε να καταλάβουμε τη μία υποχρέωση και σκάει η επόμενη. CSRD, CSDDD, κανονισμός για την αποψίλωση, κανονισμός για τις μπαταρίες, κανονισμός για τις συσκευασίες, οδηγία για τη μισθολογική διαφάνεια, μητρώα παραγωγού, κλιματικός νόμος. Η λίστα είναι τεράστια. Και από πάνω έρχεται μια Omnibus να τα ξαναγράψει όλα και να μειώσει υποχρεώσεις, με αποτέλεσμα κανόνες που είχαν σχεδιαστεί για τις μεγάλες επιχειρήσεις να καταλήγουν, μέσω της αλυσίδας εφοδιασμού, να αφορούν τελικά όλους.

Το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των κειμένων. Ούτε το περιεχόμενό τους. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν, είναι σωστά, και προσωπικά θα τα ήθελα ακόμη πιο αυστηρά. Το πρόβλημα είναι ότι η αυστηρότητα κατευθύνεται σχεδόν αποκλειστικά προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και όχι προς τις κυβερνήσεις και τις δικές τους αποφάσεις.

Ένα παράδειγμα που το ξέρουμε καλά. Τον Μάρτιο του 2017, στην υπόθεση Chowdury και λοιποί κατά Ελλάδας, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε ότι 42 εργάτες από το Μπαγκλαντές στις φράουλες της Μανωλάδας είχαν υποστεί καταναγκαστική εργασία και εμπορία ανθρώπων, και καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 4 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης. Η καταδίκη δεν αφορούσε τους εργοδότες, αφορούσε το κράτος: επειδή δεν έλαβε μέτρα προστασίας ενώ γνώριζε, και επειδή δεν διενήργησε αποτελεσματική έρευνα. Οι άνθρωποι δούλευαν δώδεκα ώρες υπό την επίβλεψη ενόπλων, ζούσαν σε παραπήγματα χωρίς τουαλέτες και τρεχούμενο νερό, και δεν πληρώνονταν για μήνες. Όταν ζήτησαν τα δεδουλευμένα, δέχθηκαν πυροβολισμούς. Το Δικαστήριο επιδίκασε αποζημιώσεις άνω των 500.000 ευρώ.

Δεν το αναφέρω για να ανοίξω παλιές πληγές. Το αναφέρω γιατί δείχνει την ασυμμετρία. Μια μικρή κρητική επιχείρηση θα κληθεί από το 2027 να τεκμηριώνει συνθήκες εργασίας στον τέταρτο κρίκο της αλυσίδας της, σε μια χώρα που ίσως δεν έχει ποτέ επισκεφθεί, ενώ το ίδιο το κράτος καταδικάστηκε επειδή δεν προστάτευσε ανθρώπους που δούλευαν δύο ώρες μακριά από την Αθήνα. Αυτή η ασυμμετρία είναι ο λόγος για τον οποίο πολλές επιχειρήσεις βιώνουν τη συμμόρφωση ως υποκρισία και όχι ως πολιτική.

Τι λέει ο Κανονισμός (ΕΕ) 2024/3015

Απαγορεύει τη διάθεση και τη διαθεσιμότητα στην αγορά της Ένωσης, καθώς και την εξαγωγή, προϊόντων που παράγονται με καταναγκαστική εργασία. Τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2024 και εφαρμόζεται από τις 14 Δεκεμβρίου 2027. Τον Ιούνιο του 2026 η Επιτροπή δημοσίευσε τις Κατευθυντήριες Γραμμές εφαρμογής.

Το πεδίο είναι σκόπιμα ευρύ. Όλα τα προϊόντα, όλοι οι κλάδοι, εγχώρια και εισαγόμενα, σε οποιοδήποτε στάδιο εξόρυξης, συγκομιδής, παραγωγής ή μεταποίησης, ακόμη και αν το «μολυσμένο» υλικό είναι ένα μικρό εξάρτημα του τελικού προϊόντος. Δεν υπάρχει κατώφλι τζίρου, δεν υπάρχει λίστα εξαιρούμενων κλάδων και δεν υπάρχει μεταβατική περίοδος για τα υπάρχοντα αποθέματα. Προϊόν που διατίθεται στην αγορά μετά τις 14 Δεκεμβρίου 2027 πρέπει να είναι συμμορφούμενο, ακόμη και αν παρήχθη ή εισήχθη νωρίτερα. Καλύπτονται και οι διαδικτυακές πωλήσεις που απευθύνονται σε τελικούς χρήστες στην ΕΕ.

Υπάρχει ένα σημείο που πρέπει να ειπωθεί καθαρά, γιατί αλλάζει τα πάντα: ο Κανονισμός επιβάλλει υποχρέωση αποτελέσματος, όχι υποχρέωση μέσου. Ένα προϊόν που φτιάχτηκε με καταναγκαστική εργασία δεν μπορεί να διατεθεί, ακόμη και αν η επιχείρηση έχει στήσει ένα άψογο σύστημα συμμόρφωσης. Η πολιτικές και οι διαδικασίες δέουσα επιμέλεια δεν είναι ασπίδα. Είναι ο τρόπος να μειώσεις τον κίνδυνο και να αποδείξεις τι έκανες.

Όταν η εικαζόμενη καταναγκαστική εργασία συμβαίνει εκτός ΕΕ, επικεφαλής αρμόδια αρχή είναι η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Όταν συμβαίνει εντός κράτους μέλους, η αρμόδια εθνική αρχή. Οι έρευνες είναι διοικητικές, δεν προϋποθέτουν ποινική δίωξη, και το βάρος απόδειξης το φέρει η αρχή. Στην πράξη όμως, όπως λένε ρητά οι Κατευθυντήριες Γραμμές, η αδυναμία μιας επιχείρησης να προσκομίσει στοιχεία ιχνηλασιμότητας βαραίνει αρνητικά στη συνολική αξιολόγηση.

Αν εκδοθεί απόφαση παράβασης, ακολουθεί απαγόρευση διάθεσης και εξαγωγής, απόσυρση από την αγορά, καταστροφή με έξοδα της επιχείρησης και αφαίρεση των διαδικτυακών καταχωρίσεων. Η απόφαση ισχύει σε ολόκληρη την ΕΕ και όχι μόνο για την ελεγχόμενη εταιρεία: καλύπτει κάθε οικονομικό φορέα που διαθέτει το ίδιο προϊόν. Μια απόφαση που αφορά έναν προμηθευτή γίνεται αυτομάτως κίνδυνος για κάθε επιχείρηση που προμηθεύεται από αυτόν.

Image

Η καραμέλα «εδώ είμαστε Ευρώπη»

Κάθε φορά που παρουσιάζω αυτό το θέμα, κάποιος θα πει ότι αφορά την Ασία και την Αφρική, όχι εμάς. Ας δούμε τι λένε οι φορείς που μετρούν.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σύμφωνα με τη Eurostat, το 2024 καταγράφηκαν 9.678 θύματα εμπορίας ανθρώπων. Από όσα είχαν δηλωμένη μορφή εκμετάλλευσης, τα 3.391, δηλαδή το 37%, αφορούσαν καταναγκαστική εργασία ή υπηρεσίες. Το μερίδιο αυτό ανέβηκε αισθητά τα τελευταία χρόνια: την περίοδο 2014 με 2018 κυμαινόταν μεταξύ 14% και 21%, ενώ από το 2019 και μετά κινείται μεταξύ 28% και 41%. Συνολικά, τη δεκαετία 2013 με 2023 καταγράφηκαν πάνω από 83.000 θύματα στην ΕΕ.

Στην Ελλάδα, ο Εθνικός Μηχανισμός Αναφοράς για την Προστασία Θυμάτων Εμπορίας Ανθρώπων κατέγραψε 533 θύματα το 2023 και 465 το 2024. Και εδώ είναι το εύρημα που θα έπρεπε να μας προβληματίσει περισσότερο: η εργασιακή εκμετάλλευση καταγράφηκε για πρώτη φορά ως η επικρατούσα μορφή εκμετάλλευσης, με 214 περιπτώσεις, κάτι που δεν είχε συμβεί από την έναρξη λειτουργίας του Μηχανισμού το 2019. Η πλειονότητα αφορούσε την οικιακή εργασία, με 84 περιπτώσεις, και ακολούθησε ο αγροτικός τομέας με 78.

Τα καταγεγραμμένα θύματα είναι πάντα η κορυφή του παγόβουνου. Για να πάρουμε μια ιδέα του μεγέθους, το Global Slavery Index του Walk Free εκτιμά ότι το 2021 περίπου 66.000 άνθρωποι στην Ελλάδα βρίσκονταν σε συνθήκες σύγχρονης δουλείας, δηλαδή 6,4 ανά χίλιους κατοίκους.
Οικιακή εργασία και αγροτικός τομέας. Δεν μιλάμε για τη Νοτιοανατολική Ασία. Μιλάμε για το χωράφι δίπλα μας.

Γιατί αφορά ειδικά την κρητική οικονομία

Ο Κανονισμός δεν αφορά μόνο τους εμπόρους. Αφορά παραγωγούς, μεταποιητές, εισαγωγείς, εξαγωγείς, διανομείς και λιανοπωλητές, και έμμεσα κάθε επιχείρηση που αγοράζει εξοπλισμό, υλικά ή εμπορεύματα από τρίτες χώρες.

Ένα δεδομένο για το πλαίσιο: η Κρήτη είναι εξωστρεφής οικονομία μικρής κλίμακας. Οι κρητικές εξαγωγές, χωρίς τα πετρελαιοειδή, έκλεισαν το 2024 στα 711,6 εκατ. ευρώ και 443.637 τόνους, από 904,4 εκατ. ευρώ το 2023. Μιλάμε, δηλαδή, για επιχειρήσεις που εμπορεύονται διεθνώς αλλά έχουν το μέγεθος μιας περιφερειακής οικονομίας.

Για τις εισαγωγές, αξίζει να σημειωθεί κάτι από μόνο του ενδεικτικό: δεν δημοσιεύονται στοιχεία εισαγωγών σε επίπεδο Περιφέρειας. Ξέρουμε τι εξάγει η Κρήτη, δεν ξέρουμε δημόσια τι εισάγει. Όταν ο νέος Κανονισμός στηρίζεται εξ ολοκλήρου στη γνώση της αλυσίδας εφοδιασμού, αυτή η άγνοια δεν είναι στατιστική λεπτομέρεια.

Υπάρχει όμως μια ένδειξη που λέει πολλά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 2026 σειρά διαδικτυακών σεμιναρίων για την προετοιμασία των επιχειρήσεων, με ειδικές συνεδρίες για ΜμΕ και κλαδικές συνεδρίες για τα φωτοβολταϊκά, την κλωστοϋφαντουργία, τα ηλεκτρονικά και τους ημιαγωγούς, τα αγροδιατροφικά προϊόντα, την αυτοκινητοβιομηχανία και την αλιεία. Διαβάστε ξανά αυτή τη λίστα με το μυαλό στην κρητική οικονομία. Φωτοβολταϊκά σε αγροτικές και ξενοδοχειακές εγκαταστάσεις. Λευκά είδη και στολές στον τουρισμό. Ηλεκτρονικός εξοπλισμός παντού. Αγροδιατροφικά και αλιεία, που είναι η ίδια η ραχοκοκαλιά του τόπου. Η Επιτροπή δεν διάλεξε τυχαία αυτούς τους κλάδους.

Το κρίσιμο: η εφαρμογή πλησιάζει και τα συστήματα δεν είναι έτοιμα

Εδώ βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, το σοβαρότερο πρόβλημα.

Ο Κανονισμός προβλέπει ένα ολόκληρο οικοδόμημα εργαλείων. Μια ενωσιακή βάση δεδομένων κινδύνων που θα δείχνει σε ποιες περιοχές και προϊόντα συγκεντρώνονται οι κίνδυνοι. Μια ενιαία δικτυακή πύλη. Ένα κεντρικό σημείο υποβολής καταγγελιών. Ένα πληροφοριακό σύστημα διασύνδεσης αρχών και τελωνείων. Κατευθυντήριες γραμμές. Εθνικές αρμόδιες αρχές. Κυρώσεις.

Δείτε τώρα το χρονοδιάγραμμα στην πράξη. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές έπρεπε να δημοσιευθούν έως τις 14 Ιουνίου 2026 και δημοσιεύθηκαν στα τέλη Ιουνίου. Η βάση δεδομένων κινδύνων είχε την ίδια προθεσμία και, σύμφωνα με πρόσφατες νομικές αναλύσεις του Σεπτεμβρίου 2026, παραμένει υπό ανάπτυξη. Το κεντρικό σημείο υποβολής πληροφοριών για εικαζόμενες παραβάσεις θα είναι διαθέσιμο μόλις στις 14 Δεκεμβρίου 2027, δηλαδή την ίδια ημέρα που αρχίζει να εφαρμόζεται ο Κανονισμός. Και, ίσως το πιο αποκαλυπτικό, η Επιτροπή προκήρυξε τον Σεπτέμβριο του 2026 διαγωνισμό για πιλοτικά προγράμματα ιχνηλασιμότητας εφοδιαστικής αλυσίδας και ανίχνευσης κινδύνων καταναγκαστικής εργασίας, με προθεσμία υποβολής την 28η Σεπτεμβρίου 2026.

Ας το πούμε απλά. Δεκαπέντε μήνες πριν από την εφαρμογή, τα εργαλεία ανίχνευσης βρίσκονται σε φάση πιλοτικού διαγωνισμού και η βάση κινδύνων δεν έχει ολοκληρωθεί. Στο μεταξύ, η επιχείρηση καλείται να έχει ήδη χαρτογραφήσει την αλυσίδα της, να έχει έτοιμα αρχεία ιχνηλασιμότητας ανά παρτίδα και να μπορεί να απαντήσει σε τριάντα εργάσιμες ημέρες.

Αυτή είναι μια πάγια, και κατά τη γνώμη μου εσφαλμένη, πρακτική της Ένωσης: νομοθετεί πρώτα, χτίζει τις υποδομές μετά, και στο ενδιάμεσο διάστημα το κενό το καλύπτουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις με δικά τους έξοδα, δικές τους ερμηνείες και δικό τους ρίσκο. Το είδαμε στον GDPR, το είδαμε στην CSRD, το ξαναβλέπουμε εδώ. Οι μεγάλοι όμιλοι το αντέχουν, γιατί έχουν νομικά τμήματα και συμβούλους. Οι υπόλοιποι πληρώνουν την αβεβαιότητα δύο φορές: μία για να μαντέψουν και μία για να διορθώσουν.

Και κάτι ακόμη πιο ανησυχητικό

Δεν πιστεύω ότι η Ένωση είναι σε θέση να αντιμετωπίσει το πρόβλημα στη ρίζα του, γιατί η ρίζα βρίσκεται εκτός δικαιοδοσίας της.

Πάρτε το κοβάλτιο. Η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό παράγει πάνω από το μισό παγκόσμιο κοβάλτιο και ένα σημαντικό μέρος του βγαίνει από χειροκίνητη, ανεπίσημη εξόρυξη. Η UNICEF έχει εκτιμήσει ότι περίπου 40.000 παιδιά εργάζονται σε ορυχεία στο νότιο τμήμα της χώρας. Η Amnesty International, μαζί με την κονγκολέζικη οργάνωση Afrewatch, ιχνηλάτησε το 2016 πώς αυτό το κοβάλτιο καταλήγει σε αλυσίδες μεγάλων εταιρειών τεχνολογίας, εντοπίζοντας παιδιά ήδη από την ηλικία των επτά ετών, εργασία έως δώδεκα ώρες για ένα με δύο δολάρια, και τουλάχιστον 80 νεκρούς από υπόγειες καταρρεύσεις μέσα σε λίγο περισσότερο από έναν χρόνο.

Αυτό δεν λύνεται με μια διοικητική απόφαση. Από πίσω υπάρχει φτώχεια, απουσία κράτους, διαφθορά και μια παγκόσμια ζήτηση για μπαταρίες που εμείς οι ίδιοι τροφοδοτούμε.

Θα ήταν άδικο όμως να σταματήσω εκεί, γιατί υπάρχει και το αντίθετο παράδειγμα. Το βαμβάκι του Ουζμπεκιστάν ήταν επί δεκαετίες συνώνυμο της κρατικά επιβαλλόμενης καταναγκαστικής εργασίας, με διεθνές μποϊκοτάζ από το 2011 στο οποίο συμμετείχαν 331 μάρκες και λιανέμποροι. Έπειτα από επτά χρόνια μεταρρυθμίσεων, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας ανακοίνωσε το 2022, με βάση έντεκα χιλιάδες συνεντεύξεις, ότι το 99% όσων συμμετείχαν στη συγκομιδή του 2021 εργάστηκαν εθελοντικά, και ότι περίπου δύο εκατομμύρια παιδιά και μισό εκατομμύριο ενήλικες είχαν βγει από την παιδική και την καταναγκαστική εργασία. Το μποϊκοτάζ ήρθη τον Μάρτιο του 2022.

Δύο συμπεράσματα. Η αλλαγή γίνεται όταν συνδυάζονται κρατική βούληση, ανεξάρτητη παρακολούθηση και πίεση από την αγορά. Και χρειάστηκαν επτά χρόνια. Ας μην περιμένουμε ότι ένας κανονισμός θα δώσει αποτελέσματα σε δεκαπέντε μήνες.

Τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αντίφαση και η δική μας ευθύνη

Θέλω να σταθώ σε κάτι που δεν το έχουμε καταλάβει επαρκώς στην ελληνική αγορά. Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν πάψει να είναι θέμα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης και έχουν γίνει θέμα ρυθμιστικής συμμόρφωσης και πρόσβασης στην αγορά. Είναι θεμελιώδης μετατόπιση.

Το λέω γνωρίζοντας πλήρως την αντίφαση. Την ίδια ώρα που η Ένωση χτίζει αυτό το οικοδόμημα, βλέπουμε καθημερινά κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο, και όχι μόνο μακριά από εμάς, να καταπατούν τα ίδια αυτά δικαιώματα. Η αντίφαση είναι υπαρκτή και δεν πρέπει να την κρύβουμε. Δεν ακυρώνει όμως την κατεύθυνση. Το να απαιτείς από μια αλυσίδα εφοδιασμού να μην στηρίζεται σε καταναγκασμό είναι σωστό ακόμη και όταν το πολιτικό περιβάλλον γύρω σου είναι υποκριτικό.

Και υπάρχει και η δική μας ευθύνη, ως καταναλωτών. Πόσοι από εμάς αγοράζουμε ένα πολύ φθηνό ρούχο ή μια συσκευή, υποψιαζόμενοι τι υπάρχει πίσω από την τιμή; Η ζήτηση δημιουργεί την προσφορά. Ένας κανονισμός μπορεί να τιμωρήσει έναν εισαγωγέα, δεν μπορεί να αλλάξει τι επιλέγουμε να αγοράσουμε.

Η δέουσα επιμέλεια ως εργαλείο διακυβέρνησης

Τι είναι η δέουσα επιμέλεια που το ακούμε τόσο συχνά τα τελευταία χρόνια? 

Επειδή ο όρος έχει γίνει σχεδόν σύνθημα, αξίζει μια ακριβής διατύπωση. Η δέουσα επιμέλεια στα ανθρώπινα δικαιώματα είναι μια συνεχής, βασισμένη στον κίνδυνο διαδικασία, με την οποία η επιχείρηση εντοπίζει, αξιολογεί, προλαμβάνει, μετριάζει και αποκαθιστά τις αρνητικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων και των επιχειρηματικών της σχέσεων. Θεμελιώνεται στις Κατευθυντήριες Αρχές του ΟΗΕ για τις Επιχειρήσεις και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και στις Κατευθυντήριες Γραμμές του ΟΟΣΑ, και είναι εξ ορισμού αναλογική: προσαρμόζεται στο μέγεθος, στους πόρους, στη θέση στην αλυσίδα και στη σοβαρότητα του κινδύνου.

Τα στάδια, στο μοντέλο του ΟΟΣΑ που υιοθετούν και οι Κατευθυντήριες Γραμμές, είναι:

1. Ενσωμάτωση της πολιτικής στα συστήματα διοίκησης και διαχείρισης κινδύνου.
2. Εντοπισμός και αξιολόγηση των κινδύνων, πρώτα με ευρεία χαρτογράφηση και μετά σε βάθος όπου χρειάζεται.
3. Πρόληψη, μετριασμός και παύση, με σχέδια διορθωτικών ενεργειών και χρήση της επιρροής προς τους προμηθευτές.
4. Παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων.
5. Επικοινωνία του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι κίνδυνοι.
6. Αποκατάσταση, μέσω μηχανισμού καταγγελιών και ουσιαστικής επανόρθωσης.

Ο Κανονισμός δεν επιβάλλει δέουσα επιμέλεια, το λέει ρητά. Μαζί της όμως αναγνωρίζονται και η ιχνηλασιμότητα, οι υπεύθυνες πρακτικές αγορών, τα συστήματα πιστοποίησης και η παρακολούθηση με συμμετοχή εργαζομένων. Καμία από αυτές δεν είναι safe harbour. Όλες μαζί είναι ο μόνος τρόπος να απαντήσεις σε τριάντα εργάσιμες ημέρες, όπως απαιτεί η νομοθεσία. Αν αντιμετωπίσετε τη δέουσα επιμέλεια ως κόστος συμμόρφωσης, θα την κάνετε δύο φορές: μία για τον έναν κανονισμό, μία για τον επόμενο. Αν την αντιμετωπίσετε ως μηχανισμό διακυβέρνησης, τη χτίζετε μία φορά και την τροφοδοτείτε συνεχώς.

Ο ίδιος βασικός μηχανισμός, δηλαδή χαρτογράφηση, αξιολόγηση κινδύνου, ιεράρχηση, δράση, παρακολούθηση και τεκμηρίωση, εξυπηρετεί ταυτόχρονα την καταναγκαστική εργασία, την αποψίλωση, τα ορυκτά συγκρούσεων, την υγεία και ασφάλεια στην εργασία και ουσιαστικά κάθε επόμενο κείμενο. Και σας δίνει κάτι πολύ πιο πολύτιμο από τη συμμόρφωση: γνώση της ίδιας σας της αλυσίδας. Οι περισσότερες επιχειρήσεις που έχω δει δεν γνωρίζουν με βεβαιότητα από πού προέρχεται το προϊόν τους πέρα από τον άμεσο προμηθευτή. Αυτό δεν είναι μόνο κίνδυνος συμμόρφωσης, είναι λειτουργικός και εμπορικός κίνδυνος.

Το σημείο που κανείς δεν προσέχει

Θα κλείσω με το σημαντικότερο πρακτικό μου συμπέρασμα.

Οι επιχειρήσεις μαθαίνουν για τη νομοθεσία όταν έχει ήδη δημοσιευθεί. Τότε το μόνο που μένει είναι η προσαρμογή. Υπάρχει όμως ένα προηγούμενο στάδιο, στο οποίο η φωνή σας μετράει και ελάχιστοι το αξιοποιούν: το στάδιο της στρατηγικής και της διαβούλευσης.

Για τις ίδιες τις Κατευθυντήριες Γραμμές, η Επιτροπή δημιούργησε ομάδα εμπειρογνωμόνων και προκήρυξε πρόσκληση υποβολής στοιχείων στην πύλη Have Your Say, η οποία συγκέντρωσε 160 συνεισφορές. Εκατόν εξήντα, για ένα κείμενο που θα καθορίσει πώς θα ελέγχεται κάθε εισαγωγέας στην Ευρώπη. Πόσες από αυτές πιστεύετε ότι ήρθαν από ελληνικές επιχειρήσεις ή κλαδικούς φορείς;

Η θέση μου είναι ξεκάθαρη: οι οργανισμοί πρέπει πλέον να διαθέτουν συγκεκριμένους πόρους για ρυθμιστική παρακολούθηση. Όχι έναν δικηγόρο που θα κληθεί όταν εκδοθεί το πρόστιμο, αλλά μια λειτουργία που παρακολουθεί χάρτες πορείας, διαβουλεύσεις και σχέδια κειμένων, και που τοποθετείται όσο ακόμη γράφεται ο κανόνας. Είναι φθηνότερο να επηρεάσεις μια διάταξη παρά να προσαρμοστείς σε αυτήν.

Τι να κάνετε από τώρα

1. Απογράψτε τι διαθέτετε στην αγορά. Προϊόντα, συστατικά, πρώτες ύλες, με κωδικό δασμολογίου, τόπο παραγωγής και ρόλο της εταιρείας σας. Συμπεριλάβετε τα αποθέματα, γιατί δεν υπάρχει μεταβατική περίοδος.
2. Χαρτογραφήστε την αλυσίδα σας. Ο κατάλογος των άμεσων προμηθευτών είναι η αρχή, όχι το τέλος.
3. Ιεραρχήστε. Εμβάθυνση μόνο εκεί όπου η αρχική χαρτογράφηση δείχνει σοβαρό κίνδυνο, με βάση χώρα, κλάδο και προϊόν.
4. Χτίστε φακέλους τεκμηρίωσης ανά ομάδα προϊόντων. Τιμολόγια, φορτωτικές, πιστοποιητικά αλυσίδας επιτήρησης, διευθύνσεις μονάδων. Ο φάκελος πρέπει να είναι χρησιμοποιήσιμος από κάποιον που δεν τον έφτιαξε.
5. Αναθεωρήστε τις συμβάσεις σας. Ρήτρες, δικαιώματα ελέγχου, υποχρέωση ενημέρωσης για καταγγελίες ή έρευνες, σχέδια διορθωτικών ενεργειών.
6. Στήστε κανάλι καταγγελιών και ορίστε ονομαστικά έναν υπεύθυνο.
7. Δοκιμάστε την ιχνηλασιμότητά σας. Πάρτε ένα προϊόν υψηλού κινδύνου και δείτε αν μπορείτε πράγματι να φτάσετε πίσω ως την πρώτη ύλη.
8. Συνεργαστείτε κλαδικά. Κοινά υποδείγματα, κοινοί έλεγχοι, μοιρασμένο κόστος. Για μια μικρή επιχείρηση αυτή είναι η μόνη ρεαλιστική διαδρομή.
9. Παρακολουθήστε τη νομοθεσία στη γέννησή της. Have Your Say, δημόσιες διαβουλεύσεις, θέσεις κλαδικών φορέων.

Ο Κανονισμός δεν είναι τέλειος, φτάνει με μισοτελειωμένα εργαλεία και πιθανά δεν θα λύσει το πρόβλημα που φιλοδοξεί να λύσει. Είναι όμως η αφορμή να αποκτήσετε κάτι που ούτως ή άλλως θα σας ζητηθεί ξανά και ξανά: πραγματική γνώση και έλεγχο της αλυσίδας σας. Αυτό, τελικά, δεν είναι συμμόρφωση. Είναι διοίκηση.

Πηγές:

• Eurostat, στοιχεία εμπορίας ανθρώπων 2024: https://ec.europa.eu/eurostat/web/products-eurostat-news/w/ddn-20260129-1
• Εθνικός Μηχανισμός Αναφοράς, στοιχεία Ελλάδας: https://www.iefimerida.gr/ellada/odigies-emporias-anthropon-eyropi-kai-ellada
• Walk Free, Global Slavery Index 2023, Ελλάδα: https://cdn.walkfree.org/content/uploads/2023/09/29081252/GSI-Snapshot-Greece.pdf
• Forced Labour Single Portal της Επιτροπής: https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/goods/forced-labour-regulation_en
• Ανάλυση Σεπτεμβρίου 2026 για την κατάσταση των εργαλείων εφαρμογής: https://www.mayerbrown.com/en/insights/publications/2026/09/a-practical-roadmap-for-compliance-with-the-eu-forced-labour-regulation
• Amnesty International, κοβάλτιο ΛΔ Κονγκό: https://www.amnesty.org/en/latest/campaigns/2016/06/drc-cobalt-child-labour/
• ΔΟΕ, βαμβάκι Ουζμπεκιστάν: https://www.ilo.org/resource/news/uzbek-cotton-free-systemic-child-labour-and-forced-labour