Εταιρικοί μετασχηματισμοί: βασικές έννοιες, μορφές & νομοθετικό πλαίσιο

Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο επιχειρηματικό περιβάλλον, όπου η ένταση του ανταγωνισμού, οι διαρκείς ανακατατάξεις στην αγορά και η ανάγκη ενίσχυσης της βιωσιμότητας επηρεάζουν καθοριστικά τη λειτουργία των επιχειρήσεων, οι εταιρικοί μετασχηματισμοί αποτελούν βασικό εργαλείο στρατηγικής ανάπτυξης, προσαρμογής και, ενίοτε, βιωσιμότητας. Μέσω αυτών, μία εταιρεία μπορεί να αναδιοργανώσει τη δομή της, να επεκτείνει τη δραστηριότητά της, να εξυγιάνει την περιουσιακή ή κεφαλαιακή της διάρθρωση και να επιδιώξει αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των επιχειρηματικών της δυνατοτήτων, χωρίς να διακόπτεται η επιχειρηματική της δράση και συνέχεια.

Έννοια των εταιρικών μετασχηματισμών

Ως εταιρικοί μετασχηματισμοί νοούνται νομικές πράξεις και διαδικασίες (που διέπονται από τις σχετικές νομοθετικές ρυθμίσεις), μέσω των οποίων μεταβάλλεται η νομική ή οργανωτική υπόσταση ενός εταιρικού φορέα άσκησης επιχείρησης δίχως, κατά κανόνα, να απαιτείται λύση και εκκαθάρισή του˙ κι ούτε, επίσης, να απαιτείται αυτοτελής μεταβίβαση των περιουσιακών του στοιχείων με τους κανόνες της ειδικής διαδοχής. Πρόκειται, συνεπώς, για μηχανισμούς αναδιάρθρωσης, που υπηρετούν τη συνέχεια της επιχείρησης υπό νέο οργανωτικό ή νομικό σχήμα.

Είδη εταιρικών μετασχηματισμών

Οι μορφές εταιρικών μετασχηματισμών που προβλέπονται στον ν. 4601/2019 είναι τρεις: η συγχώνευση, η διάσπαση και η μετατροπή.

Με τη συγχώνευση, μία υφιστάμενη ή νεοϊδρυόμενη εταιρεία αποκτά, με καθολική διαδοχή, το σύνολο της περιουσίας άλλων εταιρειών, οι οποίες λύονται χωρίς εκκαθάριση.

Με τη διάσπαση, η περιουσία μιας εταιρείας μεταβιβάζεται επίσης με καθολική διαδοχή, χωρίς, σε ορισμένες περιπτώσεις, λύση της και χωρίς εκκαθάριση, σε δύο τουλάχιστον υφιστάμενες ή νεοϊδρυόμενες εταιρείες. Ο νόμος προβλέπει τρία είδη διάσπασης, ήτοι την κοινή διάσπαση, τη μερική διάσπαση και την απόσχιση κλάδου.

Η μετατροπή, συνίσταται στην αλλαγή της νομικής μορφής μιας εταιρείας σε άλλη, με παράλληλη διατήρηση της νομικής της προσωπικότητας. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για διακοπή της νομικής συνέχειας αλλά για συνέχισή της υπό διαφορετικό εταιρικό τύπο.

Υποκείμενα εταιρικών μετασχηματισμών

Ο νομοθέτης απαριθμεί περιοριστικά δέκα (10) εταιρικούς τύπους που μπορούν να συμμετέχουν στα προβλεπόμενα είδη μετασχηματισμών-εφόσον έχουν την έδρα τους στην Ελλάδα. Πρόκειται για την Ανώνυμη Εταιρεία (Α.Ε.), την Εταιρεία Περιορισμένης Ευθύνης (Ε.Π.Ε.), την Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία (Ι.Κ.Ε.), την Ομόρρυθμη Εταιρεία (Ο.Ε.), την Ετερόρρυθμη Εταιρεία (Ε.Ε.), τους αστικούς συνεταιρισμούς, τις ετερόρρυθμες εταιρείες κατά μετοχές, τις κοινοπραξίες, τις ευρωπαϊκές εταιρείες (SE) και τις ευρωπαϊκές συνεταιριστικές εταιρείες. Η ρύθμιση καταλαμβάνει, επομένως, τη συντριπτική πλειονότητα των νομικών προσώπων με εμπορική δραστηριότητα, χωρίς περιορισμούς μεγέθους ή άλλων ποσοτικών κριτηρίων.

Μορφές μετασχηματισμών που δεν καλύπτονται από τον νόμο.

Από το υποκειμενικό πεδίο εφαρμογής του ν. 4601/2019 εξαιρούνται, κατά βάση, μετασχηματισμοί στους οποίους μετέχουν ατομικές επιχειρήσεις, ενώσεις προσώπων που δεν διαθέτουν νομική προσωπικότητα ή εμπορική ιδιότητα ή δεν είναι καταχωρισμένες στο Γ.Ε.ΜΗ.

Ελλείψει ειδικής πρόβλεψης, τα αποτελέσματα ενός μετασχηματισμού μπορούν να επιδιωχθούν μέσω των λεγόμενων «καταχρηστικών μετασχηματισμών», οι οποίοι δεν είναι φορολογικά προτιμητέοι αλλά, ενίοτε, αναγκαίοι.

Οι εταιρικοί μετασχηματισμοί συνιστούν σημαντικό εργαλείο για τις επιχειρήσεις στο πλαίσιο της στρατηγικής ανάπτυξής τους, της προσαρμογής και, ενίοτε, της βιωσιμότητάς τους. Διέπονται, κατά κανόνα, από ευνοϊκές ρυθμίσεις (μεταξύ των και φορολογικές) το πλαίσιο των οποίων συνδράμει την επίτευξη των των επιμέρους στόχων˙ προεχόντως στρατηγικών, οικονομικών και οργανωτικών. Για τα (αξιομνημόνευτα και απολύτως σημαντικά) business κίνητρα επιλογής των εταιρικών  μετασχηματισμών, σε επόμενη αρθρογραφία μας.-

Σταύρος Κουμεντάκης

Managing Partner

Koumentakis and Associates Law Firm

Σημ.: Σε πλήρη μορφή το άρθρο Εταιρικοί μετασχηματισμοί: βασικές έννοιες, μορφές & νομοθετικό πλαίσιο