Είναι το νερό δημόσιο αγαθό στο Δήμο Ρεθύμνου;

- Μα τι λες; Δεν έχετε νερό όλο το απόγευμα μέχρι αργά το βράδυ από το τέλος της άνοιξης μέχρι τις αρχές του φθινοπώρου; Και τι κάνετε;

- Τι να σου πω. Είναι αδύνατον να προγραμματίσει κανείς χρήση πλυντηρίων, μαγείρεμα, μπάνιο παιδιών, μπάνιο κατά την επιστροφή από την εργασία, ή εκδρομές, καθαριότητα…. Και πρωινές ώρες κάποιες ημέρες. Μια κυρία στον πρώτο όροφο βράζει νερό στην κατσαρόλα για να κάνει μπάνιο τα παιδιά της, όπως πριν από δεκαετίες. Το ζεστό νερό του ηλιακού δεν έρχεται γιατί δεν έχει πίεση. Όσοι είναι στον 3ο όροφο δεν έχουν ούτε κρύο ούτε ζεστό νερό!

- Διαμαρτυρηθήκατε; Αυτό είναι απαράδεκτο στην εποχή μας.

- Δεν απαντάει κανείς. Ούτε η ΔΕΥΑΡ ούτε ο Δήμος. Ούτε σε επώνυμες καταγγελίες.

- Χμμμ… Για να δούμε τι συμβαίνει. Όπως ξέρεις, το νερό είναι δημόσιο αγαθό.

- Εμείς πάντως το στερούμαστε το νερό. Δεν είναι δημόσιο αγαθό για εμάς. Μας προτείνουν κάποιοι συμπολίτες να κάνουμε επένδυση σαν ιδιώτες, και να βάλουμε πιεστικό. Το οποίο είναι ακριβό, θα πρέπει να συμφωνήσουν όλοι, θα πρέπει να πληρώνουμε ηλεκτρικό ρεύμα για την λειτουργία του, και έξοδα συντήρησης (π.χ. φίλτρα). Επιπλέον, κανείς δεν είναι σίγουρος πως διασφαλίζεται η ποιότητα του νερού μέσω δεξαμενής και των διάφορων υλικών όπως της μεμβράνης στο δοχείο, αλλά και από άποψη υγιεινής (π.χ. αποικίες βακτηρίων στο δοχείο διαστολής). Και επίσης, για να μην πληρώνουμε και τον χειμώνα ηλεκτρική ενέργεια, θα πρέπει να το κλείνουμε για μερικούς μήνες, οπότε για να μην μένει στάσιμο νερό θέλει άδειασμα η δεξαμενή και καλή συντήρηση, έλεγχο υλικών, και συνθηκών υγιεινής και ποιότητας….   Ποιος είναι εξουσιοδοτημένος να τα κάνει αυτά και με τι κόστος; Δεν ξέρουμε τι να κάνουμε!

- Λοιπόν, επανέρχομαι στο δημόσιο αγαθό. Στην Ελλάδα, το νερό θεωρείται θεσμικά και κοινωνικά δημόσιο αγαθό. Οι βασικοί πάροχοι ύδρευσης (π.χ. ΕΥΔΑΠ στην Αττική) παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο, ενώ το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έχει επανειλημμένα κρίνει ότι «η διαχείρισή του πρέπει να αποβλέπει στην εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου και όχι στην ιδιωτικοποίηση και το κέρδος» [[1],[2]].

- Μα ποιος κερδίζει από αυτή την κατάσταση; Νομίζω ότι το πρόβλημα οφείλεται στην κατακόρυφη αύξηση της κατανάλωσης. Τις απογευματινές ώρες  επιστρέφουν όλοι από τις παραλίες ή τις δουλειές τους, με αποτέλεσμα η ταυτόχρονη χρήση νερού από χιλιάδες κατοίκους, τουρίστες και ξενοδοχειακές μονάδες να αδειάζει γρήγορα τις τοπικές δεξαμενές. Επίσης, έχω διαβάσει ότι οι πηγές της Αργυρούπολης και το ευρύτερο σύστημα υδροδότησης του Ρεθύμνου δέχονται τεράστια πίεση λόγω της λειψυδρίας.

- Αυτά είναι πραγματικά προβλήματα, που εμφανίζονται και σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδος και της Μεσογείου και έχουν σχέση με τον υπερ-τουρισμό. Γίνεται ανεξέλεγκτη αδειοδότηση ξενοδοχειακών μονάδων χωρίς καμία μελέτη της φέρουσας ικανότητας της περιοχής. Αυτό έχει ξεσηκώσει κύματα διαμαρτυριών πολιτών σε Ιταλία, Ισπανία και αλλού, με αίτημα τον περιορισμό της ανεξέλεγκτης τουριστικής «ανάπτυξης». Είναι χαρακτηριστικό ότι το 2024 στη Βαρκελώνη ο δήμος ανακοίνωσε το κλείσιμο όλων των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων έως το 2028, με στόχο να κάνει την πόλη πιο βιώσιμη για τους κατοίκους [[3]].

- Εννοείς ότι το νερό το χρησιμοποιούν οι τουριστικές επιχειρήσεις για ίδιον όφελος (κέρδος) μέσω μια έμμεσης ιδιωτικοποίησης;

- Εν μέρει ναι. Αλλά υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο πρόβλημα ιδιωτικοποίησης του νερού και κέρδους.

- Δηλαδή;

- Μιλάω για τη ανεξέλεγκτη αύξηση των ιδιωτικών και ξενοδοχειακών πισίνων που αποτελεί έναν από τους κύριους παράγοντες «στραγγίσματος» του δικτύου ύδρευσης στο Ρέθυμνο.

- Εξήγησέ μου…

- Η έκρηξη του τουρισμού πολυτελείας και της ανέγερσης βιλών τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει ριζικά τα δεδομένα της κατανάλωσης νερού. Κάθε νέα πισίνα απαιτεί δεκάδες κυβικά μέτρα νερού για να γεμίσει στην αρχή της σεζόν. Λόγω της έντονης εξάτμισης το καλοκαίρι, χρειάζεται καθημερινή αναπλήρωση εκατοντάδων λίτρων. Η πλύση των φίλτρων μια ή δυο φορές την εβδομάδα (Backwash 500 – 20000 λίτρα τη φορά) και η αναπλήρωση του νερού στις πισίνες (5 έως 7 εκατοστά από τη στάθμη της κάθε εβδομάδα), σε συνδυασμό με το αυτόματο πότισμα των μεγάλων κήπων που τις περιβάλλουν, γίνονται συνήθως αργά το απόγευμα ή το βράδυ.  Αυτό σημαίνει ότι το αυτόματο σύστημα αναπλήρωσης τραβάει συνεχώς εκατοντάδες λίτρα φρέσκου νερού από το δίκτυο για να κρατήσει τη στάθμη σταθερή, και συμπίπτει ακριβώς με τις ώρες αιχμής που επιστρέφουν οι μόνιμοι κάτοικοι στα σπίτια τους. Για να καλύψουν αυτές τις ανάγκες, τα μεγάλα ξενοδοχεία και οι πολυτελείς βίλες διαθέτουν σχεδόν πάντα πανίσχυρα ιδιωτικά πιεστικά συστήματα και τεράστιες υπόγειες δεξαμενές. Όταν «τραβάνε» νερό από το κεντρικό δίκτυο για να γεμίσουν, στερούν την παροχή του δημόσιου αγαθού, του νερού, από τους κατοίκους και επισκέπτες.

- Μα αυτό είναι εξωφρενικό! Τώρα καταλαβαίνω τι εννοείς όταν λες ότι το νερό δεν είναι δημόσιο αγαθό αλλά ιδιωτικό στο Ρέθυμνο. Ιδιώτες χρησιμοποιούν το δημόσιο αγαθό για τις επιχειρήσεις τους, με στόχο το κέρδος. Αλλά ποιο είναι το κέρδος αφού το πληρώνουν;

- Το κέρδος είναι ότι για να εξασφαλίσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι άλλων επιχειρήσεων, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε άλλες τουριστικές περιοχές της Μεσογείου, προσφέρουν στο τουριστικό τους «πακέτο» πισίνα (και χλοοτάπητα, φοίνικες…). Αλλά το νερό δεν το προσφέρουν από δικές τους «πηγές» (π.χ. μέσω γεώτρησης, ή αφαλάτωσης), αλλά από το περιορισμένο δημόσιο αγαθό που απευθύνεται στους πολίτες (κατοίκους και επισκέπτες).

- Δηλαδή, στερούν από τους κατοίκους κατά κάποιο τρόπο, το δημόσιο αγαθό του νερού, για να ανταγωνίζονται άλλες τουριστικές μονάδες; Με αυτόν τον τρόπο όμως ανταγωνίζονται αθέμιτα τις βασικές ανάγκες των κατοίκων για το πιο σημαντικό δημόσιο αγαθό, το νερό. Και όλα αυτά γίνονται για το κέρδος των ιδιωτικών τουριστικών επιχειρήσεων τις οποίες τελικά οι κάτοικοι επιδοτούν, εν αγνοία τους, με το δικό τους νερό!

- Μπράβο! Καλά το κατάλαβες! Αυτή είναι η ιδιωτικοποίηση του νερού στο Δήμο Ρεθύμνου.

- Μα καλά, δεν αντιδρά κανένας;

- Λόγω της δραματικής λειψυδρίας στην Κρήτη (και άλλα νησιά), έχει ήδη ψηφιστεί νομοθεσία που επιτρέπει στα παραθαλάσσια ξενοδοχεία να γεμίζουν τις πισίνες τους με θαλασσινό νερό (κατόπιν ειδικής επεξεργασίας), ώστε να αποσυμφορηθεί το πολύτιμο δίκτυο πόσιμου νερού [[4]].

- Και γιατί από το 2024 μέχρι σήμερα δεν εφαρμόζεται αυτή η συγκεκριμένη νομοθεσία από τον Δήμο Ρεθύμνου;

- Η κεντρική αυτή νομοθεσία δίνει το «πράσινο φως», όμως οι κατά τόπους Δημοτικές Επιχειρήσεις Ύδρευσης (όπως η ΔΕΥΑΡ στο Ρέθυμνο) έχουν πλέον το δικαίωμα να εκδίδουν ρητές απαγορεύσεις για τη χρήση νερού δικτύου σε πισίνες, υποχρεώνοντας ουσιαστικά τις μεγάλες μονάδες να στραφούν στη θάλασσα ή σε ιδιωτικές γεωτρήσεις. Υπάρχει όμως και ο σκεπτικισμός επιστημονικών φορέων και της περιβαλλοντικής κοινότητας σχετικά με την χρήση θαλασσινού νερού σε πισίνες καθώς απαιτούνται αυστηροί έλεγχοι για την ποιότητα του νερού που επιστρέφει πίσω στη θάλασσα κατά το άδειασμα ή το φιλτράρισμα. Τα κύρια σημεία αφορούν: χημική επιβάρυνση, ρύπανση του θαλάσσιου οικοσυστήματος, έλλειψη αυστηρών προδιαγραφών [ [5] ].

- Και γιατί δεν ασχολούνται από το 2024 να καθορίσουν αυστηρές προδιαγραφές;

- Υπάρχουν συγκεκριμένες προτάσεις (π.χ., υποχρεωτική αποχλωρίωση του νερού πριν από την απόρριψή του στη θάλασσα, δειγματοληψίες, κ.α.), όπως και επιφυλάξεις (ποιος θα ελέγχει τις σωληνώσεις (αισθητικά, προδιαγραφές), κ.α. [5].

- Φυσικά, να κάνουν αυστηρές προδιαγραφές και αυστηρούς ελέγχους! Η απλά να καταργήσουν τις πισίνες!

- Σίγουρα, το μεγάλο αυτό πρόβλημα δεν λύνεται, αλλά ούτε αποκρύβεται, με την σιωπή των υπευθύνων. Είναι καιρός να αντιληφθούν όλοι οι υπεύθυνοι του Δήμου Ρεθύμνου και το Δημοτικό Συμβούλιο ότι ο υπερτουρισμός δεν είναι «γενικώς και αορίστως οικονομικά ωφέλιμος» για την κοινωνία και τον Δήμο, αλλά συνεπάγεται και πολύ μεγάλο κόστος λόγω της έντονης επιβάρυνσης των δικτύων υποδομών (ύδρευσης, αποχέτευσης, ενέργειας, διαχείρισης απορριμμάτων, κυκλοφοριακού…), οδηγώντας σε υποβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων και των επισκεπτών. Και αυτό θα έχει αργά ή γρήγορα αρνητικές επιπτώσεις και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ίδιου του τουρισμού.

Δημήτρης Μπριασούλης

Ομότιμος Καθηγητής

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Αναφορές

[1]Σ.τ.Ε. , υπ. αριθμόν 190 -191/2022. https://adedy.gr/dt-to-nero-einai-dimosio-koinwniko-agatho-den-diwtikopoieitai-de-salamopoieitai-18032022/ 

[2] Αλέξανδρος Σαρηβαλάσης, Κατερίνα Γεωργιάδου, Το ΣτΕ ακύρωσε ομόφωνα την ΚΥΑ περί κανόνων τιμολόγησης του νερού. ΣΕΚΕΣ, ΕΥΔΑΠ. 28.12.2022. https://sekes-eydap.gr/to-ste-akyrose-omofona-sto-synolo-tis-tin-yp-arithm-135275-2017-apofasi-tis-diypourgikis-ethnikis-epitropis-ydaton-peri-kanonon-timologisis-tou-nerou/ 

[3] ΣΚΑΙ. Μεγάλες διαδηλώσεις κατά του υπερτουρισμού σε Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία. skai.gr. 15.06.2025. https://www.skai.gr/news/world/tourists-go-home-diadiloseis-kata-tou-ypertourismou-se-italia-ispania-kai-portogalia 

[4]Γ. Λιάλος. 2024. Πισίνες με θαλασσινό νερό σε περιοχές με έντονη λειψυδρία. Η Καθημερινή. Οικονομία. 07.12.2024. https://www.kathimerini.gr/economy/563361253/pisines-me-thalassino-nero-se-perioches-me-entoni-leipsydria/ 

[5]Γ. Λιάλος. 2025. Ερωτήματα για τη χρήση θαλασσινού νερού σε πισίνες. Η Καθημερινή. Κοινωνία. 10.01.2025. https://www.kathimerini.gr/society/563409454/erotimata-gia-ti-chrisi-thalassinoy-neroy-se-pisines/