Φεύγουν ένας ένας οι τελευταίοι παραδοσιακοί αγγειοπλάστες: Μνήμη Μανόλη Καλλέργη

Ένας ένας μας εγκαταλείπουν οι τελευταίοι παραδοσιακοί αγγειοπλάστες της Κρήτης. Πρώτος έσυρε τον χορό των αναχωρητών ο Ευάγγελος Τζουγανάκης στην Καρωτή, γιος αγγειοπλάστη κι ο ίδιος, με τέχνη που είχε αποκορωνιώτικες ρίζες. Τον ακολούθησε μια σπουδαία μορφή στη μελέτη της παραδοσιακής αγγειοπλαστικής, ο Χριστόφορος Σκλαβενίτης, πολιτογραφημένος Χανιώτης εκείνος. Τη σειρά πήρε κατόπιν ο πολύ γνωστός μας Μαργαριτσανός Μανόλης Συραγόπουλος και τον ακολούθησε ο πλάστης των μεγαλύτερων αγγείων της Κρήτης Νίκος Καυγαλάκης, Μαργαριτσανός κι αυτός. Ήρθε όμως προχτές και η σειρά του Μανόλη Καλλέργη.

Είχε γεννηθεί το έτος 1947 στις Μαργαρίτες, όπου έζησε και δραστηριοποιήθηκε μέχρι σχετικά πρόσφατα. Χωρίς να κατάγεται από οικογένεια αγγειοπλαστών, είχε αρχίσει εννιάχρονος να παρακολουθεί τους μαστόρους του χωριού του. Τελειώνοντας το δημοτικό σχολείο, την περίοδο 1958-1960 μαθήτευσε δίπλα στον Κωστή Σκαλίδη και στη συνέχεια δίπλα στους Κωστή Πιθαρούλιο, Μανόλη Ντινάκη και Αντώνη Μαστοράκη. 

Την πρώτη του καμινιά έψησε σε ηλικία δεκατεσσάρων χρόνων. Το 1967 υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία και, επιστρέφοντας, πήρε δεκαοκτάμηνη υποτροφία από τον ΕΟΜΜΕΧ, μαθητεύοντας δίπλα στην μεγάλη Ελληνίδα κεραμίστρια Ελένη Βερναδάκη. Μ’ αυτή την έννοια ο Μανόλης Καλλέργης δεν ήταν ένας απλός αγγειοπλάστης αλλά ένας καλλιτέχνης κεραμίστας.

Το 1972 άνοιξε δικό του εργαστήριο και παρήγαγε παραδοσιακές και δικές του φόρμες, με μαργαριτσανό αλλά και καλλιτεχνικό πηλό. Υπήρξε κατασκευαστής μικρών αγγείων, τα οποία διακοσμούσε με πλοκό.

Ο Μανόλης Καλλέργης υπήρξε ταυτόχρονα και δάσκαλος. Κοντά του μαθήτευσαν ο Νίκος Μοάτσος και ο Κωστής Γεραρχάκης, ενώ συμμετείχε ενεργά στα «Μαγαρικά 2007» που διεξήχθησαν στις Μαργαρίτες.

Image

Αναπαύθηκε στο χωριό καταγωγής και τόπο δραστηριοποίησής του για μια ολόκληρη ζωή. Τον συνοδεύει η πιο κατάλληλη για έναν αγγειοπλάστη ευχή: το βιβλικό «Χοῦς εἶ καί εἰς χοῦν ἀπελεύσει».

Προσωπικά μπόρεσα να του αφιερώσω λίγες γραμμές το 2012 στο βιβλίο μου «Η παραδοσιακή αγγειοπλαστική στο Ρέθυμνο κατά τον 20ό αιώνα. Ιστορία, εργαστήρια, τεχνίτες, προϊόντα». Τον πρότεινα επίσης, μαζί με συγχωριανούς του αγγειοπλάστες, και τον βραβεύσαμε το 2012 στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Ρεθύμνου σε μια σεμνή τελετή. Είμαι βέβαιος ότι το χώμα που θα τον σκεπάσει και που τόσο πολύ δούλεψε στη ζωή του θα είναι ελαφρό και θωπευτικό γι’ αυτόν.

Χάρης Στρατιδάκης