Η Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Ρεθύμνης, στρατευμένη από την ίδρυσή της στην ανάδειξη της τοπικής ιστορίας, έλαβε την πρωτοβουλία και οργανώνει επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Η Ιερά Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού στον Άγιο Βασίλειο Ρεθύμνου».

Το συνέδριο συνδιοργανώνεται με την Ιερά Μητρόπολη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, την Αντιπεριφέρεια Ρεθύμνου – Περιφέρειας Κρήτης, τον Δήμο Αγίου Βασιλείου και τον Πολιτιστικό Εξωραϊστικό Σύλλογο Κοινωνίας Κισσού Ρεθύμνης «Το Άγιο Πνεύμα».

Οι εργασίες του θα πραγματοποιηθούν την Παρασκευή 30 και το Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Σπηλίου, και την Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026, στους χώρους της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος και Αγίου Νικολάου Κισσού. Συμμετέχουν διακεκριμένοι επιστήμονες από όλη την Κρήτη και αναμένεται να προκύψουν σημαντικά νέα ιστορικά στοιχεία για το ξεχωριστό αυτό θρησκευτικό και πάλαι ποτέ εκπαιδευτικό κέντρο.

Η Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος, ανατολικά του χωριού Κισσός, βρίσκεται σε μία καταπράσινη περιοχή και αποτελεί σήμερα σημαντικό θρησκευτικό προσκύνημα, μετά την επανίδρυση και επαναλειτουργία της τα τελευταία 15 χρόνια.

Η ιστορία της είναι συνυφασμένη με τους αγώνες κατά του οθωμανικού ζυγού, καθώς έχουν γραφτεί δραματικές και ηρωικές σελίδες το 1821 και το 1868, αλλά και με την εκπαίδευση, καθώς στις ίδιες εγκαταστάσεις λειτούργησε ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά κέντρα της Κρήτης του 19ου αιώνα, καθώς και άλλα σχολεία.

Στόχος του συνεδρίου είναι η ανάδειξη της ιστορίας της Ιεράς Μονής και των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων του Αγίου Πνεύματος Κισσού, η παρουσίαση της πνευματικής, πολιτιστικής και αρχαιολογικής φυσιογνωμίας της περιοχής, στην οποία εντάσσεται η Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος, καθώς και ο φωτισμός των ιστορικών γεγονότων του 19ου αιώνα και της σημασίας της Σχολής στο πλαίσιο της Ιστορίας της Εκπαίδευσης της Κρήτης.

Οι εργασίες του συνεδρίου κατά την Παρασκευή 30 και το Σάββατο 31 Οκτωβρίου θα μεταδίδονται ζωντανά μέσω του YouTube, από το κανάλι της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας Ρεθύμνου.

ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Πρόεδρος

- Ευγένιος Β΄, Αρχιεπίσκοπος Κρήτης

Μέλη

• Ιωακείμ, Μητροπολίτης Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων

• Πρόδρομος, Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου

• Μαρία Λιονή, Αντιπεριφερειάρχης Ρεθύμνου Περιφέρειας Κρήτης

• Ιωάννης Ταταράκης, Δήμαρχος Δήμου Αγίου Βασιλείου

• Μιχαήλ Στρουμπάκης, Πρόεδρος Ακαδημαϊκού Συμβουλίου Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης

• Ελευθερία Ζέη, Πρόεδρος Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης

• Μιχαήλ Τρούλης, Καθηγητής – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας, Επίτιμος Πρόεδρος Ι.Λ.Ε.Ρ., τέως Πρόεδρος Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ρεθύμνου

• Νικόλαος Παπαδογιαννάκης, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας, τέως Πρόεδρος Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Γεώργιος Τσιγδινός, Εκπαιδευτικός – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας, τιμής ένεκεν για τη συμβολή του στην ανάδειξη ιστορικών τεκμηρίων για την Ιερά Μονή και τη Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

• Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκης, Δρ. Κλασικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ, τέως διδάσκων Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης, τέως Καθηγητής – Σύμβουλος Ε.Α.Π.

• Μαρίνα Δετοράκη, Καθηγήτρια Βυζαντινής Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής και Διευθύντρια Τμήματος Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης

• Εμμανουήλ Δουνδουλάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης

• Στυλιανός Τζαγκαράκης, Δρ. Πολιτικής Επιστήμης, Διδάσκων Τμήματος Κοινωνιολογίας Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

• Χριστίνα Τσιγωνάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Βυζαντινής Αρχαιολογίας Τμήματος Ιστορίας – Αρχαιολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης

• Εμμανουήλ Χαλκιαδάκης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης (ΠΤΠΕ)

• Αντώνιος Χουρδάκης, Καθηγητής Π.Τ.Δ.Ε. και Διευθυντής του Κέντρου Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας της Εκπαίδευσης και του Διδασκαλικού Επαγγέλματος – Μουσείο της Εκπαίδευσης (ΚΕ.Μ.Ε.Ι.Ε.Δ.Ε.) Πανεπιστημίου Κρήτης

ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Πρόεδρος

- Μανούσος Κλάδος, Πρόεδρος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

Μέλη

• Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος, Πρωτοσύγκελος Ι.Μ. Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων

• Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης, Ηγούμενος Ι.Μ. Αγίου Πνεύματος Κισσού

• Ευαγγελία Γλαμπεδάκη, Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δήμου Αγίου Βασιλείου

• Ειρήνη Γαβριλάκη, Αντιπρόεδρος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Νικόλαος Δερεδάκης, Γραμματέας Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Γρηγόριος Παπαδοπετράκης, Ταμίας Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Ηλίας Λουλούδης, Υπεύθυνος Βιβλιοθήκης Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Εμμανουήλ Γοργοράπτης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Στυλιανός Καλογεράκης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Νικόλαος Λίτινας, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Αθηνά Πετρακάκη, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Βασίλειος Σιμιτζής, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Ξενοφώντας Σπιταδάκης, Μέλος Δ.Σ. Ι.Λ.Ε.Ρ.

• Ελένη Παπαδάκη, Νομικός Σύμβουλος Ι.Μ. Αγίου Πνεύματος Κισσού, Δικηγόρος

• Ιωάννης Αλεξανδράκης, Νομικός Σύμβουλος του Κράτους ΕΤ

• Χρήστος Μαθιουδάκης, Πρόεδρος Πολιτιστικού Συλλόγου Κισσού Αγίου Βασιλείου

ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

• Ειρήνη Γαβριλάκη, Αρχαιολόγος

• Νικόλαος Λίτινας, Αναπληρωτής Καθηγητής Τμήματος Φιλολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Κρήτης

• Ξενοφώντας Σπιταδάκης, Ιστορικός

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

Παρασκευή 30 Οκτωβρίου 2026

17:00 Προσέλευση προσκεκλημένων και συνέδρων

18:00 Έναρξη – Χαιρετισμοί

1η Συνεδρία

Προεδρείο: Αρχιμανδρίτης Αθανάσιος Καραχάλιος – Αρχιμανδρίτης Βαρθολομαίος Ξερουδάκης – Μανούσος Κλάδος

18:45 Μαρίνα Δετοράκη, Καθηγήτρια Βυζαντινής Φιλολογίας Τμήματος Φιλολογίας, Φιλοσοφικής Σχολής και Διευθύντρια Τμήματος Παλαιογραφίας Πανεπιστημίου Κρήτης: «Η προσφορά των περιοχών Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων στην παιδεία και τον πολιτισμό της Κρήτης».

19:15 Νικόλαος Ξεξάκης, Ομότιμος Καθηγητής Θεολογικής Σχολής ΕΚΠΑ, Πρόεδρος Εστίας Θεολόγων Χάλκης και Φίλων αυτής: «Η Μονή και η Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνου. Διφυής φωτοβόλος πυρσός».

19:45 Νικολέττα Πύρρου, Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Ρεθύμνου: «Περιήγηση στους τοιχογραφημένους Ναούς του Κισσού».

20:30 Κέρασμα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Κισσού Δήμου Αγίου Βασιλείου.

Σάββατο 31 Οκτωβρίου 2026

2η Συνεδρία

Προεδρείο: Νικόλαος Δερεδάκης – Ευαγγελία Γλαμπεδάκη

09:30 Ροδάνθη Ανδρουλιδάκη, Επίκουρη Καθηγήτρια Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης: «Η Ιερατική Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού ως εκφραστής και συνεχιστής της ορθόδοξης πνευματικής θεολογικής παράδοσης, αλλά και σηματοδότης της ορθής εκκλησιαστικής μας εκπαίδευσης και πορείας».

09:50 Κωστής Ηλ. Παπαδάκης, Συνταξιούχος Φιλόλογος Καθηγητής – Θεολόγος: «Η Σχολή της Μονής του Αγίου Πνεύματος Κισσού ως κέντρο εκπαίδευσης και διατοπικής ακτινοβολίας κατά τον 19ο αιώνα. Η προσωπικότητα και η διαδρομή του πολιτικού και ιατροφιλόσοφου καθηγητή της Σχολής Αλεξάνδρου Παπαχατζάκη (1868–1933)».

10:10 Χάρης Στρατιδάκης, Δρ. Παιδαγωγικής – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας: «Το αλληλοδιδακτικό σχολείο του Αγίου Πνεύματος (1841–1880): πρόταση ίδρυσης και λειτουργίας στη Μονή σχετικού μουσειακού χώρου».

10:30 Γεώργιος Τσιγδινός, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός – Συγγραφέας: «Αδιευκρίνιστα στοιχεία για τη λειτουργία της Σχολής του Αγίου Πνεύματος, οι δυσκολίες που αντιμετώπισε και η ακριβής χρονολογία του τέλους της λειτουργίας της».

11:00 Διάλειμμα – Καφές

3η Συνεδρία

Προεδρείο: Κωστής Ηλ. Παπαδάκης – Ιωάννης Αλεξανδράκης – Σταύρος Φραγκιουδάκης

11:30 Νικόλαος Δερεδάκης, Δάσκαλος – Ιστορικός Ερευνητής: «Η ομιλία του Αρχιμανδρίτη και Σχολάρχη της Σχολής του Αγίου Πνεύματος Βασιλείου Μαρκάκη, κατά την έναρξη των προαγωγικών εξετάσεων της Σχολής του σχολικού έτους 1898–1899».

11:50 Αναστασία Κοπανάκη, Εκπαιδευτικός – Θεολόγος: «Εκκλησία και παιδεία στο έργο του Ευμενίου Ξηρουδάκη: η εκπαιδευτική και επισκοπική μέριμνα στην Κρήτη του ύστερου 19ου αιώνα».

12:10 Αντώνιος Μιχελουδάκης, Εκπαιδευτικός Θεολόγος – Καθηγητής Βυζαντινής Μουσικής: «Η εκκλησιαστική μουσική ως διδασκαλία και βιωματική εμπειρία στη Σχολή του Αγίου Πνεύματος Κισσού Ρεθύμνης».

12:30 Αθηνά Πετρακάκη, Δημοσιογράφος: «Προσωπικότητες που φοίτησαν στη Σχολή Αγίου Πνεύματος Κισσού. Στοιχεία από μαθητολόγια».

13:00 Διάλειμμα – Γεύμα

4η Συνεδρία

Προεδρείο: Αναστασία Κοπανάκη – Νίκος Λίτινας

16:00 Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκης, Δρ. Κλασικής Φιλολογίας ΕΚΠΑ, τέως διδάσκων Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης, τέως Καθηγητής – Σύμβουλος Ε.Α.Π.: «Το Ιερόν Φρασεολόγιον της Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».

16:20 Ευάγγελος Πάνου, Υποψήφιος Διδάκτωρ: «Η σύγχρονη ιστορική, πολιτισμική και μουσική διαδρομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».

16:50 Αντώνης Τσουρδαλάκης, Εκπαιδευτικός: «Από την καταστροφή της Μονής Αγίου Πνεύματος στη μάχη του Καψαλέ: η δράση, η σύλληψη και ο θάνατος του Ντελή Μουσταφά το 1821».

17:10 Μάνος Γοργοράπτης, Θεολόγος – Ιστορικός Ερευνητής – Συγγραφέας: «Οι φορητές εικόνες του εργαστηρίου του Αλεξίου Πετρίδη στο καθολικό της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος Κισσού».

17:30 Διάλειμμα – Καφές

5η Συνεδρία

Προεδρείο: Ειρήνη Γαβριλάκη – Αντώνης Τσουρδαλάκης

18:00 Αθανάσιος Καραχάλιος, Αρχιμανδρίτης – Πρωτοσύγκελος Ι.Μ.Λ.Σ.Σ.: «Η ανακήρυξη των Νεομαρτύρων της Εκκλησίας της Κρήτης και οι πέντε Ανώνυμοι Άγιοι της Ι.Μ. Κισσού».

18:20 Μανούσος Κλάδος, Δημοσιογράφος – Ιστορικός – Θεολόγος: «Οι μεταβολές της περιουσιακής κατάστασης της Μονής και της Σχολής Αγίου Πνεύματος Κισσού Αγίου Βασιλείου Ρεθύμνου».

18:40 Άρης Χατζηδάκης, Πολιτικός Μηχανικός: «Η κτηριακή υποδομή της Ιεράς Μονής Αγίου Πνεύματος και της εν αυτή Σχολής».

19:00 Γεώργιος Τσιγδινός, Συνταξιούχος Εκπαιδευτικός: «Η νεκρανάσταση της Μονής Αγίου Πνεύματος στο λυκαυγές της επαναλειτουργίας της».

19:30 Λήξη εργασιών – Δείπνο

Κυριακή 1 Νοεμβρίου 2026 – Ιερά Μονή Κισσού

158η Επέτειος Μάχης Τράχηλα

07:00–10:30 Αρχιερατική Θεία Λειτουργία – Ιερό Μνημόσυνο – Καλωσόρισμα Ηγουμένου.

10:30–11:30 Πρωινό κέρασμα.

11:30–12:30 Τελετή στο Μνημείο Κρητών και Μανιατών Πεσόντων.

• Επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων.

• Καλωσόρισμα – Χαιρετισμοί αρχών.

• Ενός λεπτού σιγή, απόδοση του «Τη Υπερμάχω» και ανάκρουση του Εθνικού Ύμνου.

• Ανακοίνωση συμπερασμάτων συνεδρίου.

Στην εκδήλωση συμμετέχει αντιπροσωπεία από τον Δήμο Ανατολικής Μάνης, καθώς και πολιτιστικοί σύλλογοι και λαογραφικά σωματεία της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου.

Χορευτικά θα πλαισιώσει την εκδήλωση ο ιστορικός Όμιλος Βρακοφόρων Κρήτης. Συμμετέχει επίσης ομάδα του Συλλόγου Καλλιτεχνών του Δήμου Αγίου Βασιλείου, η οποία θα τιμήσει με τη μουσική της τη μνήμη των ηρώων.

Λήξη συνεδρίου – Γεύμα στην Ιερά Μονή Αγίου Πνεύματος Κισσού.