Πόσες ώρες ύπνου «φρενάρουν» τη γήρανση;

Ο επαρκής ύπνος θεωρείται εδώ και χρόνια βασικός σύμμαχος του εγκεφάλου και της καρδιάς. Τώρα νέα έρευνα έρχεται να προσθέσει μια ακόμη διάσταση, συνδέοντας τη διάρκειά του με τον ρυθμό βιολογικής γήρανσης σχεδόν ολόκληρου του οργανισμού.

Σύμφωνα με τη μελέτη, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature, τόσο ο πολύ λίγος όσο και ο υπερβολικός ύπνος συσχετίστηκαν με ενδείξεις ταχύτερης γήρανσης σε πολλά όργανα, από τον εγκέφαλο και την καρδιά έως τους πνεύμονες, αλλά και το ανοσοποιητικό. Το πιο ευνοϊκό μοτίβο καταγράφηκε στους ανθρώπους που κοιμούνταν περίπου 6,4 έως 7,8 ώρες την ημέρα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν, ωστόσο, ότι πρόκειται για συσχέτιση, μιας και ευρήματα δεν αποδεικνύουν ότι η διάρκεια του ύπνου από μόνη της προκαλεί επιτάχυνση ή επιβράδυνση της γήρανσης. Όπως εξηγούν, είναι πιθανό οι εξαιρετικά λίγες ή πολλές ώρες ύπνου να αποτελούν παράλληλα ένδειξη υποκείμενων προβλημάτων υγείας που επηρεάζουν ευρύτερα τον οργανισμό.

Πώς υπολογίζεται η βιολογική ηλικία

Η χρονολογική ηλικία είναι τα χρόνια που έχουν περάσει από τη γέννησή μας. Η βιολογική ηλικία, αντίθετα, δείχνει πόσο γρήγορα γερνούν οι ιστοί και τα όργανα του σώματός μας. Για να την εκτιμήσουν, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τα λεγόμενα «ρολόγια γήρανσης» (ή επιγενετικά ρολόγια). Πρόκειται για υπολογιστικά εργαλεία που αξιοποιούν τη μηχανική μάθηση και αναλύουν βιολογικά δεδομένα, όπως πρωτεΐνες, μόρια του αίματος και ευρήματα από απεικονιστικές εξετάσεις.

Η ερευνητική ομάδα ανέπτυξε 23 τέτοια ρολόγια για 17 διαφορετικά συστήματα οργάνων. Σε αντίθεση με ένα ενιαίο σκορ για όλο το σώμα, αυτή η προσέγγιση επέτρεψε στους επιστήμονες να εξετάσουν χωριστά τη γήρανση του εγκεφάλου, της καρδιάς, του ήπατος και άλλων οργάνων.

Ο ύπνος σε σχήμα «U»

Η ανάλυση βασίστηκε σε στοιχεία περίπου μισού εκατομμυρίου συμμετεχόντων της UK Biobank. Όταν οι ερευνητές συνέκριναν τις ώρες ύπνου που δήλωσαν οι συμμετέχοντες με τη βιολογική ηλικία των οργάνων τους, εμφανίστηκε ένα χαρακτηριστικό μοτίβο σε σχήμα U. Στα δύο άκρα βρίσκονταν όσοι κοιμούνταν:

• λιγότερες από έξι ώρες την ημέρα,
• περισσότερες από οκτώ ώρες την ημέρα.

Και οι δύο ομάδες παρουσίαζαν τάση προς ταχύτερη βιολογική γήρανση, ενώ οι χαμηλότερες σχετικές ενδείξεις παρατηρήθηκαν στο ενδιάμεσο εύρος των 6,4 έως 7,8 ωρών.

Μια σύνδεση που αφορά όλο το σώμα

Ο υπερβολικά σύντομος ύπνος συνδέθηκε επίσης με καταθλιπτικά επεισόδια, αγχώδεις διαταραχές, παχυσαρκία, διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, ισχαιμική καρδιοπάθεια και αρρυθμίες. Τόσο η μικρή όσο και η μεγάλη διάρκεια ύπνου συνδέθηκαν με χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, άσθμα, γαστρίτιδα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν τα ευρήματα για την κατάθλιψη σε μεγαλύτερη ηλικία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι άνθρωποι που κοιμούνται λίγο μπορεί να έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν κατάθλιψη ή να επιδεινωθεί. Ο πολύς ύπνος συνδέθηκε επίσης με την κατάθλιψη, αλλά πιθανώς για διαφορετικούς λόγους, όπως αλλαγές στην εγκεφαλική λειτουργία.

Ο ύπνος, επομένως, δεν λειτουργεί απομονωμένα. Αντανακλά τη σύνθετη επικοινωνία ανάμεσα στον εγκέφαλο και το σώμα, επηρεάζοντας ή αποτυπώνοντας τη μεταβολική ισορροπία, την ανοσολογική λειτουργία και τη συνολική κατάσταση της υγείας.