Από τη FORTHnet του ΙΤΕ στην τεχνητή νοημοσύνη στη Δικαιοσύνη: Ενα νέο χρέος συνέχειας
Πριν από τριάντα χρόνια, από την Κρήτη και το ITE άνοιξε ένας δρόμος για την είσοδο της Ελλάδας στην εποχή του διαδικτύου. Σήμερα, από την Κρήτη μπορεί να ανοίξει ένας νέος δρόμος για την υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δικαιοσύνη
Του Παντελή Τζωρτζάκη*
Υπάρχουν στιγμές στη διαδρομή ενός ανθρώπου που αποκτούν το πλήρες νόημά τους μόνο αργότερα, όταν μπορεί κανείς να δει το νήμα που ενώνει τα διαφορετικά κεφάλαια της ζωής του.
Για μένα, ένα τέτοιο νήμα ξεκινά από την Κρήτη, από το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και από τα πρώτα χρόνια του διαδικτύου στην Ελλάδα. Τότε, μέσα από τη συνάντηση της έρευνας, της τεχνολογίας και της επιχειρηματικότητας, γεννήθηκε η FORTHnet. Δεν ήταν απλώς μια εταιρεία. Ήταν η απόδειξη ότι η Ελλάδα μπορούσε να συμμετέχει στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές και όχι απλώς να τις παρακολουθεί.
Εκείνη την εποχή, πολλοί θεωρούσαν το διαδίκτυο κάτι μακρινό, δύσκολο ή ακατανόητο. Κι όμως, κάποιοι άνθρωποι πίστεψαν ότι η χώρα μπορούσε να κάνει το άλμα. Δεν περίμεναν να είναι όλα έτοιμα. Ξεκίνησαν. Συνεργάστηκαν. Πήραν ρίσκο. Άνοιξαν δρόμο.
Σήμερα, στο ώριμο στάδιο της επαγγελματικής μου διαδρομής, υπηρετώ μια νέα προσπάθεια: την ενορχήστρωση της αμυντικής καινοτομίας. Τη σύνδεση των Ενόπλων Δυνάμεων με την έρευνα, τα πανεπιστήμια, τα ερευνητικά κέντρα, τις νεοφυείς επιχειρήσεις, τη βιομηχανία και τους ανθρώπους που μπορούν να μετατρέψουν την τεχνολογική γνώση σε πραγματική ικανότητα για τη χώρα.
Η Ελλάδα δεν στερείται ταλέντου. Δεν στερείται επιστημόνων, μηχανικών, ερευνητών, αξιωματικών με εμπειρία ή νέων ανθρώπων με φαντασία. Αυτό που συχνά της λείπει είναι η σύνδεση. Η οργάνωση. Η ενορχήστρωση. Η δυνατότητα να μετατρέπεται η διάσπαρτη γνώση σε συλλογική δύναμη.
Αυτό το ίδιο ζήτημα βρίσκεται σήμερα μπροστά μας και στη Δικαιοσύνη.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς μια νέα τεχνολογική μόδα. Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η γνώση, αναζητείται η πληροφορία και υποστηρίζεται η ανθρώπινη εργασία. Η Δικαιοσύνη, που καθημερινά διαχειρίζεται τεράστιο όγκο δικογραφιών, αποφάσεων, νομολογίας, εγγράφων και διαδικαστικών απαιτήσεων, δεν μπορεί να μείνει έξω από αυτή τη συζήτηση.
Το ερώτημα δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επηρεάσει τη Δικαιοσύνη. Το ερώτημα είναι αν θα την αξιοποιήσουμε σωστά, θεσμικά και με απόλυτο σεβασμό στον άνθρωπο δικαστή.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει πρακτικά: στην ανωνυμοποίηση δικαστικών αποφάσεων, στην καλύτερη αναζήτηση νομολογίας, στη σύνοψη μεγάλων δικογράφων, στην επεξεργασία ογκωδών δικογραφιών, στην απομαγνητοφώνηση πρακτικών και στην καλύτερη πρόσβαση πολιτών και νομικών επαγγελματιών στην πληροφορία.
Όμως η αρχή πρέπει να είναι απολύτως καθαρή: η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποφασίζει. Δεν απονέμει Δικαιοσύνη. Δεν υποκαθιστά τον δικαστή. Τον υποστηρίζει. Η κρίση, η ευθύνη και η τελική απόφαση παραμένουν στον άνθρωπο δικαστή.
Αν φοβηθούμε την τεχνολογία, θα μείνουμε πίσω. Αν τη χρησιμοποιήσουμε άκριτα, θα διακινδυνεύσουμε θεμελιώδεις αξίες. Η σωστή απάντηση είναι η υπεύθυνη χρήση της: με θεσμικές εγγυήσεις, διαφάνεια, προστασία δικαιωμάτων και πλήρη ανθρώπινη εποπτεία.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η νέα προσπάθεια αξιοποίησης της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δικαιοσύνη αξίζει να στηριχθεί. Όχι με γενικόλογες διακηρύξεις, αλλά με ένα συγκεκριμένο πιλοτικό σχέδιο. Με πραγματικές ανάγκες των δικαστηρίων. Με συνεργασία δικαστών, πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, τεχνολόγων, Περιφέρειας και Υπουργείου Δικαιοσύνης. Με λίγες, πρακτικές εφαρμογές που μπορούν να δοκιμαστούν, να αξιολογηθούν και να βελτιωθούν.
Η Κρήτη μπορεί να είναι ο τόπος όπου θα ξεκινήσει αυτή η προσπάθεια. Όχι από νοσταλγία για το παρελθόν, αλλά γιατί έχει αποδείξει ότι μπορεί να γεννά τεχνολογικές πρωτοπορίες όταν συνδέονται σωστά η γνώση, η τόλμη και η συνεργασία.
Πριν από τριάντα χρόνια, από την Κρήτη και το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας άνοιξε ένας δρόμος για την είσοδο της Ελλάδας στην εποχή του διαδικτύου. Σήμερα, από την Κρήτη μπορεί να ανοίξει ένας νέος δρόμος για την υπεύθυνη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη Δικαιοσύνη.
Από τη FORTHnet μέχρι την αμυντική καινοτομία, και από εκεί μέχρι την Τεχνητή Νοημοσύνη στη Δικαιοσύνη, το νήμα είναι το ίδιο: η πίστη ότι η Ελλάδα μπορεί να δημιουργεί τις εξελίξεις, όχι απλώς να τις ακολουθεί.
Προς το τέλος της επαγγελματικής μου διαδρομής, βλέπω αυτή την προσπάθεια ως χρέος συνέχειας. Να στηρίξουμε μια νέα τεχνολογική μετάβαση που δεν θα υπηρετεί την τεχνολογία ως αυτοσκοπό, αλλά τον δικαστή, τον πολίτη και το κράτος δικαίου.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να κάνει τη Δικαιοσύνη πιο γρήγορη, πιο οργανωμένη, πιο προσβάσιμη και πιο αποτελεσματική. Πάντα όμως ανθρώπινη. Πάντα υπό τον έλεγχο του δικαστή. Πάντα στην υπηρεσία του πολίτη.
Αυτή είναι η προσπάθεια που πρέπει να στηρίξουμε.
Όχι αύριο. Τώρα.
Όχι με λόγια. Με σχέδιο.
Όχι με φόβο. Με ευθύνη.
Όπως τότε τολμήσαμε να ανοίξουμε τον δρόμο του διαδικτύου, έτσι και σήμερα μπορούμε να ανοίξουμε έναν νέο δρόμο για τη Δικαιοσύνη στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Το επόμενο βήμα δεν πρέπει απλώς να το συζητήσουμε. Πρέπει να το κάνουμε.
* Ο Παντελής Τζωρτζάκης είναι ιδρυτής της Forthnet και σήμερα Πρόεδρος Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας — ΕΛΚΑΚ. Με διαδρομή άνω των τριών δεκαετιών στην τεχνολογία, τις τηλεπικοινωνίες, την ψηφιακή διακυβέρνηση και την καινοτομία, έχει υπηρετήσει σε κορυφαίες θέσεις στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, μεταξύ άλλων ως Υφυπουργός Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, Πρόεδρος του ΣΕΠΕ, στέλεχος του Ομίλου Quest και Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Σήμερα επικεντρώνεται στην ενορχήστρωση της αμυντικής καινοτομίας και στη σύνδεση τεχνολογίας, θεσμών και εθνικών αναγκών.
Από τον Τάλω στην τεχνητή νοημοσύνη: Μια προσπάθεια για τη Δικαιοσύνη στην Κρήτη
- ΤΕΕ και Περιφέρεια Κρήτης χορηγοί στην υποβάθμιση του Κρητικού τοπίου
- Τα χρόνια περνούν... μπαμπά
- Ας δείξουμε λοιπόν την ανθρωπιά μας...
