Από τον Τάλω στην τεχνητή νοημοσύνη: Μια προσπάθεια για τη Δικαιοσύνη στην Κρήτη

Ποιος θα εμπιστευόταν σήμερα έναν γιατρό που δεν διαθέτει κανένα σύγχρονο διαγνωστικό εργαλείο; Ποιος θα ανέθετε ένα σύνθετο έργο σε έναν μηχανικό που χρησιμοποιεί μόνο μια μετροταινία; Ποιος θα επέλεγε ένα εκπαιδευτήριο που αγνοεί πλήρως τα σύγχρονα οπτικοακουστικά και ψηφιακά μέσα;

Σε όλους σχεδόν τους επαγγελματικούς και επιστημονικούς χώρους, η αξιοποίηση της τεχνολογίας θεωρείται αυτονόητη προϋπόθεση ποιότητας, ακρίβειας και αποτελεσματικότητας. Μόνο για τον δικαστή εξακολουθεί πολλές φορές να προβάλλεται ως θεσμικά ορθή στάση η αποχή από τα σύγχρονα εργαλεία, σαν η ανεξαρτησία της κρίσης του να προϋποθέτει τεχνολογική απομόνωση.

Αυτό είναι λανθασμένο. Η ανεξαρτησία του δικαστή δεν προστατεύεται όταν στερείται εργαλείων. Προστατεύεται όταν τα εργαλεία που χρησιμοποιεί είναι διαφανή, ελεγχόμενα και ασφαλή και όταν σχεδιάζονται με τη συμμετοχή της ίδιας της δικαστικής κοινότητας.

Ο δικαστής δεν πρέπει να παραμένει ο μόνος επιστήμονας που καλείται να αντιμετωπίσει ολοένα πιο σύνθετες υποθέσεις με μέσα παλαιότερων εποχών. Πρέπει να έχει στη διάθεσή του σύγχρονα εργαλεία νομικής έρευνας, οργάνωσης και αναζήτησης της νομολογίας, ανωνυμοποίησης αποφάσεων και επεξεργασίας του δικαστικού υλικού, τα οποία θα τον βοηθούν να εργάζεται καλύτερα, ταχύτερα και ασφαλέστερα, χωρίς ποτέ να υποκαθιστούν τη δική του κρίση.

Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι αν η τεχνολογία θα εισέλθει στη δικαστική εργασία. Έχει ήδη εισέλθει στη νομική έρευνα, στις ηλεκτρονικές βάσεις δεδομένων και στις ψηφιακές υπηρεσίες. Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν οι δικαστές θα παραμείνουν απλοί χρήστες εργαλείων που σχεδιάζονται και ελέγχονται από άλλους ή αν θα συμμετάσχουν οι ίδιοι στη διαμόρφωση των εφαρμογών που πρόκειται να υποβοηθούν το έργο τους.

Η Κρήτη έχει και έναν ισχυρό συμβολισμό που συνδέεται με την τεχνολογική εξέλιξη. Ο Τάλως, ο μυθικός χάλκινος φύλακας του νησιού, θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα πρότυπα αυτοματοποιημένης μηχανής. Χωρίς να συγχέεται ο μύθος με τη σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη, το μήνυμα παραμένει επίκαιρο: η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο, με κανόνες, έλεγχο και σαφή όρια.

Για τον λόγο αυτό, η Εφετειακή Επιτροπή Εφετείου Ανατολικής Κρήτης προτίθεται, στο αμέσως προσεχές διάστημα, να αναλάβει πρωτοβουλία συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας και τον Δικηγορικό Σύλλογο Ηρακλείου, με σκοπό τη διερεύνηση ασφαλών, διαφανών και θεσμικά ελεγχόμενων εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης προς υποβοήθηση της δικαστικής λειτουργίας.

Η Κρήτη διαθέτει το επιστημονικό δυναμικό, την ερευνητική τεχνογνωσία και την εμπειρία από σύνθετες δικαστικές υποθέσεις, ώστε να αποτελέσει κέντρο πιλοτικών πρωτοβουλιών ψηφιακής δικαιοσύνης. Δεν πρέπει να παρακολουθήσει παθητικά τις εξελίξεις. Μπορεί να συμμετάσχει στη διαμόρφωσή τους και να αποτελέσει πρότυπο για ολόκληρη τη χώρα.